The child of the accountTable of ContentsPreface... 3List of abbreviations and terms used... 5Summary... 6Reason... 6Findings... 7Main conclusion... 8Recommendations... 9

1. Introduction... 11
   • Reason... 11
   • Objective and central research question... 12
   • Research approach... 12
   • Reading guide... 16
2. The financial consequences of the benefits affair for families... 17
   • A vulnerable socio-economic situation for families... 17
   • Claimed as fraudsters... 17
   • Reimbursing and cancelling the childcare allowance... 18
   • Unfeasible payment arrangement... 21
   • The collection of payment debts... 21
   • Poverty and livelihood insecurity... 22
   • Interim conclusion... 23
3. Multi-family problems... 24
   • A complex combination of problems in various habitats... 24
   • The impact of the multi-problem on children... 28
   • Interim conclusion... 30
4. (Voluntary) help for families... 31
   • Deployed help for families... 31
   • Obstructive factors in (voluntary) help... 34
   • Interim conclusion... 39
5. Families in contact with youth protection... 41
   • Duping and fraud label not a factor... 41
   • Factors within families... 41
   • The effect of financial problems on other factors... 45
   • Dealing with financial problems by RvdK and GIs... 45
   • Interim conclusion... 54

6. Conclusion and Recommendations... 56

• • • Main conclusion... 56
    • Factors that played a role in the path that led to a child protection measure... 57
    • Recommendations... 61

Annex 1. Research methods... 65

Foreword

Since the Central Bureau of Statistics published figures on the evictions of children from families affected by the childcare allowance affair, the social question is why and how this could happen. The Justice and Security Inspectorate (Inspectorate) found it important to clarify why this group of families experienced youth protection. This report provides a penetrating picture of the situation of twenty families who are victims of the benefits affair. The Inspectorate has reconstructed the path that these families took from the moment they had to repay the full amount of childcare allowance received to the tax authorities to receiving a child protection measure. Why these families faced a child protection measure was different for each family. The impact of the benefits affair also differed from family to family. The Inspectorate saw that almost all families have had an incredibly difficult time and often still are. It is not clear what their situation would have been like without the benefits affair and whether they would have come into contact with youth protection. However, the Inspectorate saw that the consequences of the benefits affair played a small to major role in the path taken towards a child protection measure. The recovery of the childcare allowance and the resulting hard debt collection led to dire situations of poverty and livelihood insecurity for most families studied. Families ran into serious financial problems and became dependent on help from family, friends and initiatives such as the clothing and food bank. Parents tried to stay afloat. The stress about their financial problems had a disruptive effect on their family life. Children in these families were in trouble. Employees in the youth protection chain took action where the best interests of the child were central. But the issues surrounding poverty and debt transcend the field of the youth protection chain. That is why, in addition to its recommendations to the youth protection chain, the Inspectorate also makes recommendations to the State and municipalities to focus on preventing and tackling poverty and problematic debts. Continued investment in combating (child) poverty is necessary for the group of children who are growing up in poverty today, and to break the transmission of problems from parent to child. The stories and experiences that parents and young people shared with our inspectors show how great their suffering was. My respect and gratitude therefore go out to the parents and young people: for their bravery and willingness to be open about their experiences. I would also like to express my thanks to all the employees of the various organizations that participated in this research. This research paints a gripping picture of the consequences of poverty and livelihood insecurity for parents and children. Every child has the right to a standard of living that is adequate for their development. I hope this research can contribute to this.Esther de KleuverInspector General Inspectorate of Justice and SecurityList of abbreviations and terms usedProtection tableAt the protection table, in the presence of parents and children, a decision will be made whether or not to start an investigation by the RvdK. Local teams, GIs, or Safe Home can turn on the protection table.BSN Social Security NumbersCBS Central Bureau for Statistics/CJG Center for Youth and Family/Youth Protection.Certified Institution; implements the child protection measures.Youth Protection Inspectorate; implements the child protection measure.GGZ/Mental Health/Youth Protection Inspectorate; JEN Inspectorate of Justice and Safety.Youth Protection Inspectorate; Youth Protection Inspectorate; Youth Protection Inspectorate; Youth Protection Inspectorate; ing. youth protection chain implementing organizations that play a role in preparing, advising and implementing a child protection measure: municipalities, youth care providers, Safe Home, RvdK, GIs and the children's judge.Child protection measures with and without relocation (MUHP) and an end of custody measure.Local teamA municipality team that provides support and can use voluntary help, including help for children and parents.MUHP authorization Placement of OTS under supervision of PTS Post Traumatic Stress Disorder Council Investigator Employee of the RvdK.RVDK Council for the Child protection StressorStress factor; a cause of stress.UHPUOutHomeplacementUHT Implementation Organization Recovery allowancesVoluntary frameworkAll help deployed with parental consent. There is no child protection measure yet.WMO Social Support Act

Summary

Reason

The tax authorities reclaimed childcare allowance from a significant group of families because they were wrongly identified as fraudsters.1 Some of the families affected by the benefits affair also faced a child protection measure. The Justice and Security Inspectorate (Inspectorate) is investigating how the youth protection chain dealt with families affected by the benefits affair. In order to answer this question, the Inspectorate had earlier research numerically mapped out by the Central Bureau of Statistics (CBS) whether affected families experienced a child protection measure more or less often than other families.2The quantitative study compared a group of affected families with a group of unaffected families with similar characteristics and socio-economic conditions. This comparison showed at group level that, on average, the benefits affair did not increase the chance of being imposed a child protection measure. Because the quantitative analyses were carried out at the group level, it could not be ruled out that affected families at an individual level could have run into such trouble as a result of the childcare allowance affair that a child protection measure had to be used. Both groups of families also had an average of four times higher chances of experiencing a child protection measure compared to most families in the Netherlands. This in-depth and explanatory follow-up study investigated why some of the affected families were affected by a child protection measure. The Inspectorate identified which factors played a role in this and how the process that led to a child protection measure, i.e. an under-supervision (with or without eviction) or an end of custody measure, went for these families. The central research question is as follows: Why did families who are victims of the childcare allowance affair face child protection measures and what lessons can be learned therefrom? Various research methods were used to answer the central research question. First of all, the Inspectorate reconstructed the path taken by twenty affected families from the moment of recovering the childcare allowance to the child protection measure. Within this case study, the Inspectorate spoke with1 See Parliamentary Interrogation Committee on Childcare Allowance, Unprecedented Injustice, 2020.2 As part of additional statistical services, CBS carried out the quantitative analysis. See CBS, Youth protection and the benefits affair, 2022. parents and in a few cases with young people. Involved employees from local teams of municipalities, Safe Home, the Child Protection Council (RvdK) and Certified Institutions (GIs) were also interviewed. In addition, file research was carried out in all twenty cases. In addition to the case study, a literature review was carried out, (group) interviews were held with employees in the youth protection chain and content specialists were interviewed.

Findings

In answering the central research question, the Inspectorate emphasizes that the combination of problems and thus the path from recovering the childcare allowance to the child protection measure was different in each family studied. Most families examined were in a vulnerable socio-economic situation before recovering the childcare allowance. This was not considered when recovering the childcare allowance received by the tax authorities. It was unfeasible in advance for almost all families studied to be able to pay the payment debt. The amounts, when measured by the capacity of the families, were too high and rose rapidly. Parents were not eligible for a payment scheme based on their ability to pay because of their fraud label. The Inspectorate sees that the debt collection did not take into account the (financial) situation in which these families were. It was precisely the families who were dependent on benefits for their livelihood that were no longer able to access these surcharges by the debt collection system. As a result, many of the families studied ended up in poverty as a result of the government. At least fourteen of the families studied had one or more vulnerabilities to the victim, such as a complex divorce and/or the psychological vulnerability of the parent and/or child. The Inspectorate saw in almost all families examined that the financial problems caused by the benefits affair contributed to a greater or lesser extent to maintaining, worsening and/or causing problems. This study shows that the situation of multi-problems within the families studied caused the balance between the capacity and burden of parents to become unbalanced. As a result, the parenting situation came under more pressure and children were (further) in trouble. In all families studied, assistance was used for problems in different habitats. This research shows that various hindering factors contributed to the failure and/or stagnation of this help. All families studied were faced with one or more child protection measures because there were serious concerns about the development of their child (ren) and voluntary assistance was not getting off the ground enough, so that the developmental threat continued. The employees of the RvdK and GIs acted on the multi-issues in the families studied from their point of view of duty - the best interests of the child. Factors that they considered in the process that led to the child protection measure among many families studied were custody and access problems, parent and/or child mental health problems, problems with coming into contact with justice, addiction problems, domestic violence and unstable housing. The employees saw that parents were less available as educators due to adult problems. Ultimately, after advice from the RvdK, the children's court ruled that the legal criteria for issuing a child protection measure were met. The Inspectorate notes that the extent of parents' financial problems has often remained out of the picture in the youth protection chain. In addition, this study shows that as a result, employees of the RvdK and GIs did not have enough insight into the effect of those financial problems on other problems among the families studied. The Inspectorate sees an explanation for this in differences in the duties of these employees. While some employees believe that the livelihood of families is part of their task, other employees find that identifying and solving financial problems is less suited to the tasks of the youth protection chain, arguing that the best interests and safety of the child are central. The Inspectorate also notes that the action perspective of RvdK employees and GIs is not adequate in addressing financial problems among families. They have limited opportunities to provide help with parents' financial problems. The above has consequences for how financial problems were weighed in the youth protection chain: employees of the RvdK and GIs usually saw the financial problems of the families studied as a stressor or a problem that played in the background.

Main conclusion

This study did not determine whether the consequences of the allowance affair in the families studied were the immediate cause of being confronted with a child protection measure. The Inspectorate does conclude that the (financial) consequences of the benefits affair played a small to major role in seventeen of the twenty families examined. in the process that led to a child protection measure.

The Inspectorate notes that in none of the families examined, financial problems were the only reason for receiving a child protection measure. However, the consequences of the financial problems — maintaining, worsening and/or causing other problems — have been taken into account several times as a factor in considering whether a child protection measure was necessary.

The Inspectorate sees that at least fourteen of the families examined had one or more vulnerabilities to the dupe, such as a complex divorce and/or the psychological vulnerability of the parent and/or child. The subsequent recovery of the childcare allowance and debt collection without a human dimension meant that almost all families studied ended up in a situation of poverty and livelihood insecurity. The financial problems had a long-term disruptive effect on the functioning of parents and children. The frequently deployed help for the multi-problems in the families studied was not effective enough. In addition, the families studied distrust towards government agencies as a result of the duping. The aid stagnated or was not used enough. This brought a child protection measure into the picture. The employees of the RvdK and GIs acted on the multi-problems in the families studied from their point of view of duty - the best interests of the child. The Inspectorate sees no evidence that the fraud label took into account whether a child protection measure was necessary for the families examined. In the families studied, employees of the RvdK and GIs often had insufficient insight into the extent of the financial problems and their impact on other problems. The more in-depth questioning of a family's financial problems by employees throughout the youth protection chain can have added value because it provides a better insight into how the financial problem responds to other problems, which can contribute to setting achievable goals and deploying appropriate help. However, the action perspective of employees of the RvdK and GIs is limited to address financial problems.

Recommendations

Recommendation to the Minister for Legal Protection:

• Make the following recommendations on the agenda within the State and
• Recommendations to the State and municipalities:
• Reinforce (existing) policies to reduce child poverty with a focus on children in families in vulnerable socio-economic conditions;
• Prevent problematic debts and child poverty from being caused by government collections without human beings. Therefore, ensure a socially responsible system of collecting government debts;
• Ensure equal access to debt counseling for all. Eliminate barriers in access to debt restructuring processes as much as possible;
• Carry out further research into whether a wider group of families with problematic government debts was in a similar position, as described in this report, as affected by the benefits affair
• Administrative and bureaucratic processes must not delay or stop assistance deemed necessary;
• Organize a director with a clear division of responsibility for all help deployed in a family and that first point of contact is for the family and all employees involved in the family working in the broad social domain.

Recommendation to the Minister for Legal Protection:

• Create the necessary preconditions for organizations in the youth protection chain to be able to follow the recommendations below and make agreements about this.

Recommendations for organizations in the youth protection chain (Safe Home, local teams, RvdK and GIs):

• Invest in more awareness and alertness among employees about the impact of problematic debts and poverty on the various areas of life of families;
• Strengthen staff skills to identify problematic debts and poverty and make them negotiable with families;
• At the organizational level, ensure uniformity in the way we work to support employees in visualizing the financial situation of families;
• Identify which local facilities and networks are present in the broad social domain for families (housing, financial and material arrangements, etc.) and spread this knowledge among employees;
• Identify possible financial barriers in working with families (travel costs for assisted care or visits to the child, appointments with care during working hours, etc.) and remove these barriers as much as possible.

1. Introduction

The tax authorities reclaimed childcare allowance from a significant group of families because they were wrongly identified as fraudsters.3 Parents had to repay the full amount of childcare allowance received and ended up in major financial problems. The government and the judiciary did not protect them against this. The fundamental principles of the rule of law were violated and citizens' trust in the government was seriously damaged. Some of these families also faced a child protection measure. On October 18, 2021, the Central Bureau of Statistics (CBS) revealed that between 2015 and 2019, an estimated 1,115 children of affected families were (were) removed from home with a child protection measure pronounced by the court.4 The number of displaced children was later updated to 2,090 children between 2015 and the end of June 2022, 645 of whom were still displaced as of June 30, 2022.5

1.1 Reason

The Justice and Security Inspectorate (Inspectorate) is investigating how the youth protection chain dealt with families affected by the benefits affair. In order to answer this question, the Inspectorate had CBS quantitatively mapped out in previous research whether affected families experienced youth protection more or less frequently than other families (and therefore disproportionately).6Based on CBS analyses, the Inspectorate concluded that specific groups of families were affected by the childcare allowance affair. Families with a non-Dutch origin were more likely to be affected by the benefits affair.7 Many affected families were also already in a vulnerable socio-economic situation before the tax authorities reclaimed the childcare allowance. The Inspectorate also concluded that the chance of being confronted with a child protection measure was not the same for every family in the Netherlands. Certain characteristics and socio-economic circumstances increased the chances of a family being imposed a child protection measure. No evidence has been found that the dupe caused by the childcare benefits affair has, on average, increased the chance of being imposed a child protection measure. Because the quantitative analyses were carried out at the group level, it cannot be ruled out that affected families at an individual level as a result of the3 See Parliamentary Childcare Allowance Interrogation Committee, Unprecedented Injustice, 2020.4 See Replacements among victims and benefits affair.5 See Update on relocation and benefits affair, 2015 to June 2022, April 26, 2023.6 As part of additional statistical services, CBS carried out the quantitative analysis. See CBS, Youth protection and the benefits affair, 2022.7 See Brief Findings Inspectorate JeNV investigation into childcare allowance affair and youth protection |Brief | Justice and Security Inspectorate.childcare allowance affair has run into such problems that a child protection measure had to be deployed. The Inspectorate is mapping out with this in-depth and explanatory follow-up study why some of the affected families had to deal with child protection measures and what lessons can be learned from this.

1.2 Objective and central research question

This study investigates how the youth protection chain has worked with families affected by the benefits affair. The Inspectorate is investigating why some of the families affected by the benefits affair subsequently faced a child protection measure. The Inspectorate maps out which factors played a role in this and how the process that led to a child protection measure for these families went.8The central research question is as follows: Why did families who are victims of the childcare allowance affair face child protection measures and what lessons can be learned from this? In order to answer the central research question, the Inspectorate first analyzed which relevant decision and key moments in the youth protection chain precede or are related to the pronouncement of a child protection measure by a child judge with affected families. The central question is detailed in the following subquestions:

1. What factors played a role in the process that led to a child protection measure for children from affected families?
2. Could the children of affected families have reasonably been prevented from being subject to a child protection measure, and if so, how?

These sub-questions serve as a tool to answer the central research question. Answers to the sub-questions are therefore not explicitly included.

1.3 Research approach

This research focuses on parents and their children who were affected by the allowance affair and who subsequently faced a child protection measure. These are families where the applicants for the childcare allowance by the Implementing Organization for Recovery Allowances (UHT) as8 The study includes all child protection measures: an OTS with and without relocation (MUHP) and an end of custody measure. The voluntary UHP is also included if it is followed by a child protection measure. The victims are recognized. The Inspectorate has chosen to investigate families where the child protection measure followed within five years of parents being affected by the benefits affair. In this way, the possible role of the dupe in the process that led to the child protection measure could come into focus. In the report, the Inspectorate gives families a lot of space to talk about the problematic situation they were in. The names of the parents and children have been fictitious to prevent recognition. In addition, the perspective of employees in the youth protection chain is included in the report. In this report, the youth protection chain is defined as implementing organizations that play a role in preparing, advising and implementing a child protection measure, namely municipalities, youth care providers, Safe Home, Child Protection Council (RvdK), Certified Institutions (GIs) and the children's judge.

The selection of families

The study involves a selection of families who have been duped9 have faced a child protection measure. This selection is not entirely coincidental. A number of selection rules were used to get the most diverse picture of what happened. The method of selection is described in more detail in Appendix 1. The size of the selection was determined by saturation. This means that data collection continued until no new factors or new insights emerged. A minimum of twenty cases was used here. During the investigation, a selection of twenty cases proved sufficient to reach the point of saturation and thus answer the central research question. The Inspectorate mapped twenty families' path to a child protection measure and converted this into a timeline. In this way, a reconstruction of what happened was made. This was aimed at discovering patterns in the stories of affected families and describing factors that played a role in this. The twenty families studied were affected by the following child protection measures:

• Twelve of the twenty selected families experienced an undersupervision (OTS) of their child (ren).
• Seven out of twenty families experienced an OTS with a Displacement Authorization (MUHP) for their child (ren). Five of these families were preceded by a voluntary UHP.
• Two out of twenty families had to deal with an end of custody. One family had an OTS with a

9 The selected families were recognized by the UHT as victims of the allowance affair.MUHP in advance. In the other family, this was preceded by a voluntary UHP. All affected families who participated in the study have given explicit permission to do so. The Inspectorate has also set up a sounding board group with affected parents. As experience experts, they provided the Inspectorate with advice during the investigation on how to organize the investigation and how to approach and deal with affected families.

Non-discrimination and equal treatment

From previous quantitative research by the Inspectorate10 found that applicants for childcare allowance with a non-Dutch origin were up to almost nine times more likely to be duped than applicants with the Netherlands as their country of origin. This was the reason to include the subject of non-discrimination and equal treatment in this study and to investigate whether the twenty families studied experienced discriminatory mechanisms in the youth protection chain. The families studied did not indicate that migration background played a role in the process that led to a child protection measure. In this study, the Inspectorate also obtained general insights into various safeguards in the youth protection chain to prevent discrimination. An example of this is that employees of the RvdK and GIs regularly organize internal meetings that use colleagues' expertise about certain cultures to, among other things, prevent prejudice about families.11 In addition, the Inspectorate has obtained insights into risks for the right to equal treatment and non-discrimination in the youth protection chain. Examples include the lack of diversity of employees in youth protection organizations (gender, origin, etc.) and the tension between Dutch and non-Dutch standards about parenting, for example. In a future publication, the Inspectorate will report on these findings.12

Research methods for data collection

In order to answer the central research question, various research methods for data collection and data analysis were used. Below is a brief overview (see Appendix 1 for a detailed overview) .10 See Brief Findings Inspectorate JeNV investigation into childcare allowance affair and youth protection |Brief | Justice and Security Inspectorate11 For example, multidisciplinary consultations, case studies, methodical learning meetings, moral deliberation and coaching groups.12 In this publication, the Inspectorate will focus on all families who have come into contact with a child protection measure, i.e. wider than just families affected by the benefits affair.Literature reviewThe Inspectorate carried out an extensive literature review to identify the system of the youth protection chain in relation to the benefits affair. For this purpose, guidelines, protocols and practices of youth protection organizations were studied. The Inspectorate also studied reports, literature, laws and regulations about the benefits affair and related themes, such as debt problems, poverty, inequality of opportunity, equal treatment and non-discrimination.Case studyIn the twenty cases, the Inspectorate carried out file research at the RvdK, GIs, municipalities and Safe Home.13 The Inspectorate also spoke to at least one parent in eighteen cases.14 In total, the Inspectorate spoke to 23 parents. These conversations focused on the stories and experiences of the affected parents. Three children from two affected families were also spoken to. In the other cases, the children were too young or families did not want the children to be involved in the study. In addition, 64 employees from RvdK, GIs, municipalities and Safe Home were interviewed about the families to gain insight into the actions of the past and their reflection on this with today's knowledge.15Group interviewsIn addition, the Inspectorate conducted three group interviews with other employees in the youth protection chain. With the exception of one employee, they were not (were) involved in the twenty families studied. In this way, more insight has been gained into the interaction between the various chain organizations. Participants worked for a local team from a municipality, Veilig Thuis, RvdK, justice and GIs.Interviews with policy makers, children's judges and other content specialistsThe Inspectorate interviewed five policy makers working in the youth protection chain, three children's judges and fourteen content specialists on themes such as poverty, discrimination, youth protection, debt/finances and health. These interviews collected specialist knowledge that relates to the central research question.

Research methods for data analysis

The analysis was carried out in the following two steps:Case analysisThe Inspectorate first carried out an analysis at the case level. These twenty case analyses were made on the basis of the file investigation and the13 For each case, file research took place at the RvdK with the permission of the family. Depending on the case, file research was also carried out at the municipality, Safe Home and/or the GI.14 In two cases, the Inspectorate was unable to speak to parents. In these cases, file research was carried out and interviews were conducted with involved employees of the RvdK and GI's.15 Not in all cases was it possible to speak to an involved council employee and youth protector from the time (e.g. because they were no longer working for the organization). If it was not possible to speak to an involved employee, another employee was spoken to and elements of the specific case were included in the interview.casusinterviews. The case analysis described the most important decision-making and key moments in the path that parents and children took to the child protection measure and the factors that (possibly) played a role in the process towards it. They provide insight into what happened to the families studied and the consequences of the abuse on their family situation.Overarching analysisBased on case analyses, literature reviews, (group) interviews and interviews with content specialists, the Inspectorate carried out an overarching analysis. Based on this analysis, the central research question was answered.

Generalizability of the findings

The findings in this report are based on the twenty cases studied. These cases reveal patterns: findings that occurred in several cases. The report describes these patterns. Based on this study, no statements can be made about how often certain patterns occur among families that are not involved in this study. However, the research design relies on extensive analysis of a carefully compiled group of cases, interviews with staff in the youth protection chain and experts, as well as relevant literature. It is therefore likely that the findings in the report also provide insight into the path of similar families who have faced a child protection measure after the dupe.

1.4 Reading guide

The structure of this report follows the path that families have taken from recovering the childcare allowance to the child protection measure. That is why this report starts with the impact of the benefits affair on the families studied. Chapter 2 describes the financial consequences of the allowance affair for the families studied. Chapter 3 then shows what problems occurred within the families studied and how the financial problems caused by the benefits affair interacted with them. Chapter 4 shows that various (voluntary) assistance was used for the problems that occurred within the families studied. It also describes how the access and implementation of this help went. Despite the voluntary help, the families came into the picture of youth protection. Chapter 5 describes how employees of the RvdK and GIs acted on the problems they encountered with the families studied. In particular, it describes how these employees dealt with financial problems faced by these families. Finally, in chapter 6, the Inspectorate answers the central research question and makes recommendations.

2. The financial consequences of the allowance affair for families

This chapter provides insight into the financial situation in which the families studied ended up during the period of the recovery of the childcare allowance by the tax authorities. In many of the families, financial problems arose when parents were classified as fraudsters by the tax authorities. The childcare allowance was stopped and the amounts received had to be repaid in full. This task was unfeasible for almost all families surveyed. The findings in this chapter are largely based on the stories of the interviewed parents about the period of the recoveries. The perspective of these parents has been supplemented with insights from previous research into debt problems and the benefits affair.

2.1 A fragile socio-economic situation for families

In this investigation, the Inspectorate investigated the situation of twenty families. In nineteen of the twenty families, the mother was the applicant for the childcare allowance. At least ten of these mothers were single with sole custody. Five families involved a parent couple. Six parents were under 21 when they faced the recovery of the childcare allowance. Four parents were still studying during this period. Some parents (presumably) had a mild mental disability.16 Five families mention that they had financial problems recovering the childcare allowance, such as debts with the tax authorities, the health insurer and/or private debts. In general, groups with the above characteristics are vulnerable to financial problems.17 For example, young people are often dependent on flexible work and have often been able to build up smaller financial buffers.18 A single parent must take care of a household independently. They often have fewer resources and income than two-parent families.19

2.2 Claimed as fraudsters

The tax authorities have identified a large group of parents as fraudsters. They allegedly committed fraud with the childcare allowance. Due to qualification16 Source: RvdK and GI's' files.17 See Scientific Council for Government Policy (WRR), Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 2016 and Council for Public Health and Society (RVS), From debt to blank slate, 2022.18 STAINLESS STEEL, From debt to blank slate, 2022, p. 16.19 Jungmann, N. and Madren, T., Basic book on dealing with debts, 2021. “fraudster” or “intention/gross negligence” had to fully repay the childcare allowance received.20 In doing so, the tax authorities applied a recovery regime without regard to the human touch.21 The Inspectorate sees this in all families examined.Example 1. Carmen was classified as a fraud. Carmen did not know exactly what was going on during the recovery period, but the consequences were significant. She was identified as a fraud in 2010, which was followed by a snowball effect. Carmen says that the fraud label was also found in other government institutions. As a result, she was unable to register a car in her name until 2021. She also says that she could not be registered with a housing association. The fraud label created additional problems and barriers for the families studied in accessing financial assistance (see chapter 4). The following sections describe the further consequences of the fraud label on the lives of the group of families investigated.

2.3 Reimbursing and cancelling the childcare allowance

repaying

Families had to pay the recovered amount of childcare allowance at once and in the short term22 pay to the tax authorities.23 The amount of the payment debt varied from family to family. Many of the families studied developed a payment debt that was unaffordable for their financial situation, which quickly increased due to statutory interest, collection and bailiff costs. To give an idea of the amount of the payment debts, the Inspectorate provides the following examples:

• A mother had a payment debt of €13,000.
• Parents had a payment debt of €50,000 to €50,000.
• A mother had a payment debt of €50,000.
• A father had a payment debt of €1,000.
• A mother had a payment debt of €53,000.
• A mother had a payment debt of €60,000.
• A mother had a payment debt of €56,000.
• Parents had a payment debt of €80,000.
• A mother had a payment debt of €20,000.

20 If the tax authorities found intent or gross negligence on the part of the parents to be plausible, parents were not offered a personal payment arrangement. See the report of the Parliamentary Childcare Allowance Interrogation Committee, Unprecedented Injustice, 2020, p. 13.21 If it was not possible to repay the payment debt within the specified period, coercive recovery measures, such as the seizure of cars and the forced sale of the home, could follow. See report Unprecedented Injustice, p. 14.22 A recovery by the tax authorities has a payment period of six weeks from the date of the decision. See Collection and Tax Bailiffs Instruction.23 There are differences between families in the date that the tax authorities started recovering the full amount of childcare allowance (allowance debt) paid out. In the cases examined, the moments of recovery lie between 2010 and 2019.

A mother had a payment debt of €30,000.

Research shows that the complexity of families' financial situation increases when there are multiple payment arrears. In addition, the government's appeal to citizens' self-reliance in the event of problematic debts is (too) high.24 The Inspectorate sees this reflected in the families examined. Some families experienced multiple recoveries of childcare allowance by the tax authorities. The tax authorities also set off the childcare allowance debt with other surcharges (such as health and housing allowance and the child-related budget) that families were entitled to. This led to ambiguity and situations where parents lost control of their finances. One of the parents says about this: 'I tried to get an overview of my debts, but it all happened so fast that I couldn't keep up. It was unclear to me where notes came from”. Other parents were afraid to open their mail anymore. One of them says: “The recoveries came in by mail. This was a lot of letters. In the long run, I stopped opening the letters and threw them away'. A number of the debt counselors — who later became involved with the families (see chapter 4) — also did not understand the tax authorities' recoveries. Parents say about this that the debt counselors did not get the problems clear and that they couldn't see the forest for the trees.Example 2. 'The debts were only rising, debts arose everywhere' Esra and Ruud have three children. Ruud had a good job. Esra was educated and worked part-time. They had no financial problems. In 2011, they received several letters telling them to repay the childcare allowance they received. In total, Esra and Ruud had almost €80,000 in payment debt. They were also cut on the other surcharges, such as the child-related budget and the care allowance. Esra and Ruud say: 'The debts were only increasing, debts arose everywhere'. For four families, the tax authorities initially backtracked on the recovery. These parents were then able to apply for childcare allowance again. To the parents' desperation, a year later, the tax authorities recovered the allowance received in its entirety for the second time.24 WRR, Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 2016, p. 7.Example 3. Milou faced multiple recoveries Milou was 19 years old when she became the mother of daughter Eva. Between 2015 and 2019, she faced multiple recoveries of the childcare allowance. The payment debt for the years 2015 and 2016 was recovered at the same time. In total, it was about €40,000. This amount was so high because Milou purchased full-time childcare. Milou's mother then called the tax authorities several times because she suspected that the recovery was incorrect. An employee indicated that the recovery was indeed incorrect. The recovery was stopped and Milou received childcare allowance again for one year. Subsequently, the tax authorities started recovering the childcare allowance received again. First in 2017, later in 2018 and finally in 2016, a total of €35,000. As a result of the payment debt and/or the fraud label, a number of parents with whom the Inspectorate spoke also had to repay other income arrangements, such as social assistance and unemployment benefits.25 One parent says that the municipality reclaimed the assistance because the municipality saw the parent as a fraud.26

Stop

The childcare allowance was stopped for all families studied. Stopping the childcare allowance reinforced the negative financial spiral that the families studied were in due to the payment debt. Families were no longer able to pay for childcare. As a result, some families incurred additional debts with childcare organizations.27 Many parents were also forced to stop working.28 A parent says that she ran out of time with her work and caring for her children. She couldn't go to work or had to take her kids here. Another mother says about this: 'I couldn't work or study because I couldn't apply for childcare allowance. I sat at home for two years and resigned myself to being a stay-at-home mother.” A number of parents quit their studies due to the termination of childcare allowance, unaffordable study costs and the stressful home situation.29 They were left with student debt with the Department of Education Implementation (DUO). A parent says: “The whole situation ultimately prevented me from paying for school. I stopped the course I followed.” 25 This is the case in three of the twenty families surveyed. 26 Research by PwC shows that so-called FSV (Fraud Signaling Facility) lists of the tax authorities were shared with other government agencies such as municipalities. An FSV is an application in which the tax authorities registered signals about detected fraud or signals that were supposed to indicate an increased risk of tax and tax fraud. See The results of PwC investigations into the Fraud Signaling Facility27 This is the case in at least three of the twenty families surveyed. 28 This is the case in five out of twenty families studied. Two parents also lost their own business due to debt.29 This happened to three of the twenty families studied.

2.4 Unfeasible payment arrangement

Of the twenty families studied, one of the parents managed to pay off the debt immediately. It involved a debt of around €1,000 that the parent was able to repay with a financial buffer. The other nineteen families had a much higher payment debt. They were unable to repay the empty amount within the specified period. The tax authorities rejected a personal payment arrangement based on financial capacity or remission because of the qualification “intention/gross negligence”. Instead, the tax authorities proposed a standard payment arrangement that would reimburse the required amount plus interest within fixed deadlines. Many families were unable to meet these monthly payments. As an example, the Inspectorate describes the situation of Maryam and Gwen's families below. Maryam received a recovery of €30,000. The payment arrangement offered to her by the tax authorities was more than €800 per month for 36 months. If she did not agree to this, her home for sale would be seized. Gwen received a recovery of the childcare allowance in 2014. She explains about this: 'I had to pay back a few thousand euros. This shocked me a lot, because I was still in school and had to make ends meet on student loans. After several contacts with the tax authorities, I was able to get a payment arrangement. But this payment arrangement was not feasible for me at all. I had to pay €600 a month. This was more than half of my student loans”.

2.5 The collection of payment debts

The tax authorities can make use of various (legal) powers to collect payment debts. The Inspectorate notes that, in the case of the families examined, the tax authorities used the following methods of collecting the debts:

• Sending collection letters such as payment reminders and reminders;
• Settlement of the debt by withholding other surcharges such as rent and care allowance and/or child-related income tax refunds were also withheld and settled;
• Seizing parents' salary (wage claim);
• Depreciating money from bank accounts without notice (government claim);
• Seizing property, such as houses, cars and other assets (writ of execution).

Almost all families examined repeatedly had to deal with collection agencies and bailiffs.30 They came to their home and, in some cases, also to a parent's work. These visits were aimed at valuing assets and to30 The families studied had to deal with the National Debt Collection Center of the Tax Administration. Some families also had debts with other creditors. They had to deal with various collection agencies and bailiffs to seize them. The parents say they experienced these visits as intimidating. They felt pressured and experienced stress. For example, bailiffs put letters on houses and cars. Parents say that the bailiffs kept coming. An example of a distressing situation is Theo (Example 9). He was homeless for a year and a half. When a family member was able to arrange a small living space for him, he received a letter from a bailiff's office directly at his new home address announcing that his property would be confiscated. Two other families say that despite a blank slate, they31 are still being contacted by bailiffs and collection agencies.

2.6 Poverty and livelihood insecurity

The government has set a subsistence minimum. This is the minimum amount that people need to live on. In practice, it often happens that people fall below the subsistence level through debt collection.32 It is difficult to determine with certainty whether the families studied lived below the subsistence level, because this minimum depends on each personal family situation. What the Inspectorate has been able to determine is that as a result of the recovery, nineteen out of twenty families ended up in poverty. An administrator was appointed in twelve families who paid weekly living allowance (see chapter 4). Several parents say that they were unable to make ends meet on living allowance. This also meant that their children grew up in poverty.33 There was insufficient money for rent, food, clothing and school fees. Families became dependent on the food and clothing bank and/or their social network. As a result, participation in society, such as work or study, was almost impossible. Meanwhile, parents incurred new debts and/or increased debts even further. The livelihoods of the families studied came under pressure. This situation lasted for years and may still continue. This is also the case with Danique and daughter Mirte:Example 4. Years of living in poverty Danique was 19 years old and Mirte's single mother when she was confronted with a recovery of €13,000. A year later, the debt had risen to €32,000. She was not eligible for debt restructuring because she was known as a fraud. Danique had to make ends meet on €30 (later €50) living allowance per week for six years. She was living in poverty and was unable to continue building her life.31 A blank slate means that a judge has issued a judgment stating that a citizen has complied with the obligations and rules that apply in the Natural Persons Debt Restructuring Act (Wsnp) .After this judgment, debts that fall under the scope of the Wsnp are no longer for creditors enforceable. Source: Termination of Wsnp | Jurisdiction32 TIMES, Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 201633 See also chapter 3 on impact on children.

2.7 Interim conclusion

This chapter shows that recovering the childcare allowance, to the capacity of nineteen out of twenty families, was already unaffordable at the start. It was also unfeasible for these families to comply with the payment obligation (s) imposed by the tax authorities. Debts increased rapidly as a result of the fraud label and the method of debt collection by the tax authorities. The tax authorities stopped or deducted their benefits, on which they depended for their livelihood, from all families examined. The Inspectorate sees that debt collection did not take into account the vulnerable socio-economic situation in which these families were. As a result, almost all families examined ended up in poverty as a result of the government.

3. Multi-family problems

The previous chapter described that the unaffordable payment debt, the fraud label and the method of recovery had a disastrous financial impact on nineteen out of twenty families studied. This chapter describes the situation of multi-problems in the families studied. The Inspectorate bases this on the interviews with the families examined and the employees in the youth protection chain, and the file investigations carried out.

3.1 A complex combination of problems in various habitats

The Inspectorate sees that at least fourteen of the families examined had one or more vulnerabilities to the dupe, such as a complex divorce and/or the psychological vulnerability of the parent and/or child. The duplication created new problems, but also maintained or worsened existing problems. There was a multi-problem situation. How the different problems interacted was different in each family. Problems were complex and had no clear start or end point. As a result, there was a vicious cycle of problems. The sections below describe the various problems that occurred in the families studied successively.

A sense of shame, guilt, and distrust

The Inspectorate spoke to parents who immediately realized that the tax authorities were acting incorrectly. For example, there was a mother who refused a payment arrangement because she felt she was guilty of a fraud that she had not committed. Another parent hired a lawyer and successfully fought the recovery (initially). There were also parents who thought they were guilty of the recovery and financial problems themselves. The fraud label made it even harder for parents to speak openly about their financial situation. Seven parents say that they initially did not talk about the problems with the tax authorities with family and friends. They first tried to solve their problems on their own without help. Parents were ashamed and felt guilty. A parent says: “For a long time, I thought I was the only one with this problem. I was ashamed of the problems with the tax authorities, you don't share it easily. Especially when you get the idea from agencies that you are not good with money and they refuse to help you. I came out pretty well thanks to my family. They were able to offer a lot of support'. Another parent says: 'I was afraid to talk about it, no one knew except my family members. Even my former partner wasn't aware of the financial problems I was having. I felt powerless”. Many families mention in the conversations that they have a sense of distrust towards government agencies. The distrust also focuses on the recovery operation of the benefits affair.

Psychological and physical problems

In ten of the families studied, one parent had a mental vulnerability that was already present before the dupe. In addition, the duping in eighteen families studied had an impact on parents' mental health. Almost all parents report being overburdened and stressed as a result of their problematic debt situation and the pressure exerted to repay debts.34Parents say that they have changed due to the stress caused by the financial problems. For example, a parent says she has become more apathetic. Another parent mentions that she is never happy again. Ten parents talk about mental complaints such as burnout, depression, post-traumatic stress disorder (PTSD) and suicidal thoughts during the recovery period and beyond. For example, Asha: “The problems with the tax authorities [€50,000 debt] have led to a lot of stress. I have depressive symptoms and am receiving medication and treatment for this. ' Another parent also became overburdened after the dupe and was (mentally) unable to raise her children due to stress. She said that she lost control of one of her children due to a lack of attention in parenting. Five parents have started working extra hard to pay off the payment debt. A parent worked extra night shifts on top of her full-time job. A number of parents ended up in the Sickness Act as a result of a burnout. They say that the debts continued to increase during the period that they were under the Sickness Act. Gwen (Example 8) was completely disapproved due to PTSD and is now on Wajong benefits.35Example 5. 'I lived more or less at work until it broke me' Shirley worked in healthcare and started working extra shifts to repay the payment debt: 'I had never had debts in my life and so wanted to get rid of it as soon as possible'. Shirley says: 'I literally broke down. ' She became more and more burned out and got stuck at work as a result. She worked day, evening and night shifts and lived more or less at work until she broke up. She got a burnout and still has health problems. 34 Only in one case did the claim have a more limited impact on the parent's mental health. The reason for this is, as the parent himself states, the recovery was low and could be refunded immediately. This parent did not run into financial problems.35 Disability Provision Act for Young Disabled People. Three other mothers mentioned that they had a complex pregnancy due to stress: “Due to stress and depression, I gave birth to my youngest son prematurely”.

Relational issues and domestic violence

The Inspectorate sees eleven of the families examined that there were custody and access problems that were already occurring before the dupe. Many parents say that these existing relational problems with their (ex-) partner were worsened by the duping. The debts fueled fights and strife between parents about, for example, child support or other costs of the children. There are also parents who say that their relationship was strained due to the abuse: “We had a lot of fights during the recovery period. We were on the verge of breaking. Psychologically, we were both demolished. We are still experiencing an aftermath of it today. It cost us everything, such as the relationship with some family members'. Parents say that reproaches about the debt situation put pressure on relationships with family members. There are several parents who lost friends and family members: “We ended up playing cards with our social environment [about debts]. We are no longer ashamed either. We did lose friends because we were so in survival mode and couldn't pay attention to our friends anymore. A number of friends also had an opinion about how we could have gotten so into debt”. Another parent says that family and friends find her negatively changed. Nevertheless, many of the families studied relied on their family and friends for psychological support, childcare, housing and basic needs. For example, family members, friends and acquaintances helped by shopping and giving clothes. Family members also contributed to the repayment of debts or rent. Five families moved in with family. Thirteen of the families studied involved domestic violence. In most cases, this involved domestic violence between parents witnessed by the children. Eight families had already experienced domestic violence before the dupe. Domestic violence often escalated or worsened due to the money worries caused by the duping. In five families, domestic violence occurred in the period after the duping.

In contact with justice

In ten of the families studied, one family member had a suspect registration of a crime. Two parents tell the Inspectorate that this suspect registration had to do with the financial consequences of the duping. These parents started stealing as a result of the financial problems: “The children were bullied at school because they were wearing second-hand clothes. We were at our wits end of how to make ends meet and ended up stealing occasionally.” Nicole, in the example below, also makes a wrong turn and comes into contact with justice.Example 6. 'I saw no other way out' Nicole took care of her children by herself when she received a letter from the tax authorities saying that she had to pay back €40,000 in childcare allowance. The surcharges she normally received were deducted from the debt. She panicked and called the tax authorities: “How should I feed and drink my children?” Nicole has been stealing stuff from time to time since then. She did not always want to borrow money from family members and had to take care of her children. Nicole said: “Stealing didn't feel good at all either, but I didn't see any other way out. Who is going to help me with a debt of €40,000? ' Not much later, Nicole was arrested for involvement in a robbery. Someone offered her “this way out” to get the money to pay off the payment debt.

Substance use

In five families studied, there was (a suspicion of) addiction problems among the parent (s). Two parents say that they started drinking more as a result of money worries. Drinking led to an alcohol addiction.Example 7. Imara had an alcohol problem. Imara says that the allowance affair has set many problems in motion. Surcharges were suddenly stopped, so that the children were no longer able to go to daycare. Because of all the stress, Imara developed an alcohol problem. She received professional help for this.

Housing issues

Nine families mention that they lost their homes (several times).36 For eight families, this led to the eviction of their rental property, as happened with Gwen (Example 8). The homes for sale were seized from two families and the houses were forcibly sold. Five families say that they lost their homes as a result of the dupe. They say that they were no longer able to pay the rent or mortgage on their home. A parent says about this: “There was a mortgage backlog and a forced sale of my house. As a result, I was left with a residual debt to the bank.” Due to the problems with housing, families had to move several times. As mentioned earlier, five families have moved in with family. A parent ended up in a homeless shelter. Another parent says that she was unable to rent through a housing association because she was classified as a fraudster.36 Some families lost both a home for sale and a rental home.Example 8: Gwen was forced to live with her parents again. “The debts continued to increase rapidly,” says Gwen. Surcharges other than the childcare allowance were also stopped. Gwen says that after a period of threats that her gas, water and electricity would be cut off due to late payments, she eventually lost her rental property. Out of need, she and her daughter went to live with her parents (grandpa and grandma). Two pairs of parents tell the Inspectorate that family fights continued due to housing problems. Parents wanted to separate but were undesirably living together longer because new housing was unaffordable (see, for example, Shirley's family in Example 18).Example 9. Major escalating arguments ensued Theo and Josefien had a blended family with five children. When the debts piled up within a year and the mortgage could no longer be paid, there were major escalating arguments between Theo and Josefien with accusations back and forth. Eventually, they broke up. When Theo was forced to sell his house, Josefien, out of sympathy, offered Theo a place to stay. The tensions came back again. There were fierce arguments between them, resulting in domestic violence. Today, Theo and Josefien go through the same door again, but financial concerns still remain between them.

3.2 The impact of the multi-problem on children

The Inspectorate sees that some children in the families studied were already vulnerable, regardless of the dupe. There were concerns about their development as a result of fragile health due to premature birth, mental health problems or inability to keep up with school. This was not the case with other children. Over time, they have arisen problems due to the (unsafe) home situation and the existing multi-problems.

Growing up in poverty

In many cases, the resulting poverty and financial problems had a negative impact on the well-being and development of the children in the families studied. They are also victims of the benefits affair.37 Louella (Example 10) started working after school and on weekends at the age of 12, leaving no time for her schoolwork. Also Gabriela (Example 11) started working at an early age to contribute to the household. This also allowed her to buy things for herself and relieved her mother. A parent says that her child blamed her for placing a lot of responsibility on his shoulders.37 The Inspectorate's findings are in line with the Diversion report. This report paints a profound picture of 114 children of allowance parents and how they (have) experienced the benefits affair. Diversion, Know us, help us. 114 stories that help implement the child scheme, 2022.Example 10: Louella (daughter) took a lot of responsibility at an early age Louella started working at the age of 12 to help her parents because she saw how difficult it was for them. She noticed that her brothers and sisters were being bullied because her parents were unable to buy some things, such as clothes or shoes. Louella started a newspaper district after school and at the weekend. After that, she had all kinds of jobs. Because she worked a lot, she did little at school. As the oldest child, she took a lot of responsibility at an early age. Louella states that, on the one hand, it is not good to go to work as a 12-year-old, but that, on the other hand, she has learned from it. Louella says that she didn't really have any girlfriends at the time because she was working a lot. Children were ashamed that their family had to go to the food and/or clothing bank. Some children had few friends because they worked a lot or were less likely to connect with their peers. Seven families say that there was no money to do fun things and that children had to stop taking sports or music lessons. One mother mentions that she had difficulty paying school fees. Ruud and Esra (Example 2 and Example 15) tell them that they always had to tell their children 'no': 'Our eldest daughter only went on vacation for the first time at the age of 12'. In a family, children sometimes had to ride black in public transport because there was no money for a ticket. For this, they were once fined. Parents also mention that they had difficulty complying with the access arrangement they had with the (ex) partner about the children because there was no money for transport.A daughter says that as a child, she felt that there were tensions within the family about their family's financial situation (see Example 11).Example 11. Gabriela (daughter) felt tensions within her family Gabriela (daughter) noticed that conversations about the financial situation were sometimes being held in her family. Remarks were made in the family that her mother should work harder and be better with her money. This has become an important memory for Gabriela after finding out that her family is a victim of the benefits affair. Gabriela has always seen her mother work hard. Her mother had to take care of her and her sister Mariana and go after her father for alimony. There were all kinds of lawsuits and Safe Home, Youth Welfare and Assistance were involved. Gabriela understands that her mother got a bit lost her way at the time and didn't know where to start.

Unsafe home situation

The Inspectorate sees that the children in the families studied developed new problems in the period after the dupe or that problems worsened as a result of their stressful home situation. For example, the stressful home situation caused by the multi-problem had an impact on their school performance. In conversations with the Inspectorate, several parents mention that they paid less attention to their children due to stress and tension, mental problems and/or too much work. They say that they were less (emotionally) available. Children also witnessed fights and sometimes domestic violence between parents. Parents mention that escalating arguments arose about debts, alimony or transport costs for the children. For some children, these experiences led to trauma, and one mother says that her children suffered intellectual and emotional damage from the benefits affair. Two parents say they were no longer able to afford the therapy they needed for their child.

3.3 Interim conclusion

The Inspectorate sees that at least fourteen of the families examined had one or more vulnerabilities to the dupe, such as a complex divorce and/or the psychological vulnerability of the parent and/or child. The financial problems caused by the duplication maintained or exacerbated existing problems and created new problems. How the problems interacted was different in each family studied. The Inspectorate concludes that the described multi-problems of the families studied caused the balance between the carrying capacity and burden of parents to be out of balance. Poverty, for example, led to stress among parents. Long-term stress, for example, worsened existing mental problems. The capacity and thus the resilience of parents as educators declined.38 Especially since there was a combination of problems in multiple habitats: work/study, health, living, eating and relationships. The families studied were in a vicious cycle of problems. The fact that children in these families have also suffered from these problems to a greater or lesser extent is a logical consequence. 3938 There may also be mechanisms in maintaining or worsening problems, such as non-cognitive factors. The Inspectorate has not investigated these factors. For more information about non-cognitive factors, see, for example, WRR, Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 2016.39 This is supported by the report by the Netherlands Youth Institute (NJI), Growing up and raising up in poverty, 2020.

4. (Voluntary) help for families

In the previous chapters, it became clear that the families studied had problems in different habitats. Many problems occurred at the same time, which made for a complex interplay. As a result, various assistance has been deployed to the families. This chapter describes how access to and implementation of assistance was a factor in the process that led to a child protection measure among the families studied. It is important to realize that the help that has been deployed in the voluntary framework40 coincides with the process that led to a child protection measure and its implementation. The findings about the financial assistance deployed are based on the investigated files and stories of the interviewed families, supplemented with a literature review and interviews with content specialists in the field of debt counseling. The findings about other help deployed are the result of a literature review, the file research and interviews with families and employees in the youth protection chain.

4.1 Deployed family help

The route to (voluntary) assistance

The Netherlands has an extensive system to help people with problems. Since 2015, municipalities have been organizing this help.41 Many of the families studied sought and found their own way to help with their problems. Some families succeeded independently, others succeeded with the intervention of municipalities. If parents do not cooperate enough in voluntary help or if this help does not help enough and serious concerns arise about the development and safety of a child, concerned care providers can report this to Safe Home or the RvdK (see box).42 When a child protection measure is imposed by the children's court, it is referred to as a “forced framework” .40 The voluntary framework includes all help that is used with the consent of parents. There is no child protection measure yet.41 The families studied came into contact with youth protection between 2013 and 2021. Two families came into contact with the youth protection chain before the entry into force of the new Youth Act 2015. This means that for those families, the municipality was not yet responsible for youth care.42 Art. 1:255 of the Dutch Civil Code (BW), paragraph 1, introductory words and point (a) states that parents must accept help to remove the child's developmental threat. This goes beyond simply accepting the help. The help must also be used. Whether the help should also have an effect is unclear. When parents do not or do not accept and make insufficient use of help (help is not picked up or stagnated), a time comes when an OTS can follow. This criterion is subjective and the employee has space to fill in the standard.

Assistance for financial problems

Municipalities are legally obliged to provide debt counseling to people with problematic debts. Most of the families studied have frequently used lighter and heavier forms of debt counseling by the municipalities involved. Three families were also helped by the church, a homeless shelter or a care provider. The families studied often used lighter forms of financial assistance such as information and advice, budget coaching, debt counseling and debt mediation. For example, parents received support, guidance and advice at 43 See RvdK Quality Framework 2023 | Brochure | Child Protection Council44 A child is supervised if his or her health or development is threatened, if parents accept no or insufficient help, and if parents are expected to be able to take responsibility for care and upbringing within a reasonable time.45 If deemed necessary for his or her safety, a child may be removed from home. A child then stays temporarily in another family (such as a foster family) or in an institution's family home or treatment group.46 If it is expected that a child will no longer be able to grow up at home, even in the future, a children's judge can rule on this measure. This ends parental authority. 47 Risk and safety assessment tools are a tool for employees. A safety assessment is an assessment of the child's current safety. A risk assessment is an assessment of the future risk of child abuse. See NJI, Assessing safety and risks: what helps? , 2017. their financial situation. It is remarkable that several families say that care workers were also unable to understand their financial problems. Their financial situation proved to be very complex. For example, a mother says that she received weekly support in the field of budget management. This supporter also failed to properly assess mother's financial situation. The budget manager found the tax authorities's payment debt strange and high and did not understand it. The families studied also used heavier forms of financial help. In at least twelve of the twenty families, parents had an administrator who took over their finances. What is striking is that only two parents are positive about this. Many parents say that they have actually run into further financial problems as a result of the administrator's actions. Their experiences range from fraud and fraud (with conviction), mistakes in not paying their fixed costs (gas, water, electricity, rent) or failing to apply for income provisions. Several parents say that debts rose sharply due to the failure of their administrator. Many parents also say that the weekly money they received by the administrator was too low to live on. For example, a single mother with two children had to make ends meet on €50 a week for years. The family lived in poverty and was dependent on the food bank. The children sometimes drove black on public transport. They were fined for this once, but there was no money for a ticket. Another family (father, mother and three children) shares that they received €50 living allowance per week. The youth protector contacted the administrator to ask for an increase in the living allowance. The last two years of the twelve years that the family had an administrator, the living allowance was €120 per week.Example 12. Shirley received no living allowance Shirley had found an administrator's office that would help her with her debts, but instead she went further into debt. The agency did not pay its fixed costs and Shirley received no living allowance. She was ripped off by the agency. Because Shirley did not receive a living allowance, she was completely dependent on her network during this period. She was unable to buy food or new clothes for her children. Her children had their toes crossed because shoes were far too small. An acquaintance occasionally gave her money for food and clothing. She also sometimes got food through the food bank. That's how they were able to survive.

Assistance for other problems

In addition to help with financial problems, the families studied frequently used help for parents and children in other habitats. Examples include social work, informal care, personal guidance, parent, child and family therapies, crisis care, trauma therapy, addiction treatment, resilience training, systemic therapy, family admissions, parenting support, communication training, relationship therapy, victim support, homeless care, “stay-at-home”, probation, and food, clothing and play bench.

A single parent wants an OTS

In the interviews, three families studied say that they would like to be undersupervised. For example, parents say that they have already received guidance from a GI employee in the voluntary context. They had very nice contact with the youth protector and therefore wanted her to stay involved with their family longer from an OTS. Parents say that the youth protector gave them breathing space again. She stood beside the parents and helped them regain an overview and focused on the amount of assistance provided. Another parent says that he also wanted an OTS for his child. There was a complex divorce and a lot of fighting between parents. The parent hoped that a youth protector would help them calm the situation for their child.

4.2 Obstructive factors in (voluntary) aid

In all families studied, there were several barriers that contributed to the stagnation of voluntary assistance. If the voluntary help does not get off the ground, this may be a factor that may cause the family to face a child protection measure. The Inspectorate describes below which barriers played a role in the different types of voluntary help.

Debt counseling

As previously described, almost all families studied experienced lighter and heavier forms of help with their financial problems. However, this was no solution to their problematic debts and poverty. They continued to exist. The help that was offered was not effective enough to get families out of financial problems and families were usually not eligible for a remediation process.48The fraud label created additional problems and barriers in getting help for the families under investigation. For example, a culpable debt led to the exclusion of a debt restructuring process.49 The request for help to start an amicable process stalled because the families under investigation were labeled fraudsters. Some parents also mention that their debts would be too high for such a trajectory.48 One family is an exception. Due to the fraud label, the parent received no help from the municipality. Because the parent was declared bankrupt, a curator could be involved and, after a stabilization phase, the amicable process could finally be started. After ten years, the parent was declared debt-free.49 These regulations have changed since 1 July 2023, see the Judiciary website: From Saturday, statutory debt restructuring will change dramatically | News | Jurisdiction.Example 13. No access to debt restructuring Parents say: “We didn't know we were labeled fraudsters. Our administrator tried to get us into the debt counseling process, but each time there was an excuse why that didn't work. Then we spoke to the municipality and were told that we were a fraud and were not eligible for debt restructuring”. Only when a family is in a debt restructuring process is there a concrete end date and thus a view of a way out of debt. This meant that families who were not allowed into a debt restructuring process had to face major financial problems without any perspective for years. In addition to excluding debt counseling, some parents experienced unfriendly treatment by municipal officials and administrators as a result of the fraud label. The Inspectorate sees that the fraud label gave parents an intense sense of impotence against 'the powerful government'.

Local councils offering help

The families studied also ran into bureaucracy when it came to help from municipalities. For example, two families say that when moving to another municipality, the transfer did not go well. In the case of Wouter and Anne, a delayed transfer between two municipalities contributed (Example 22) upon expiry of the acceptable period.50 Partly because of this, the voluntary removal of their two children led to an end of custody measure. It can also mean that a family has to change care agencies when moving, because the help offer may be organized differently in each municipality. Another family says that they were faced with new assistance because their municipality changed the offer of help, while they were satisfied with the cooperation with their counselor. In addition, the route to help is not the same in every municipality or region. The same goes for the availability of help. It is not easy for parents to know what help is available and how to get it. This makes it more difficult to formulate a concrete request for help. Other parents say that appropriate help was not always available because it was not purchased by the municipality. They regularly experienced changes in care workers or were placed on a waiting list for help.5150 If children are removed from home, it must be decided for each child within an “acceptable period of time” where the child will definitely grow up. Before 2022, there were concrete deadlines in the then applicable UHP Directive, namely a maximum of six months for children between zero and five years old and a maximum of twelve months for children over five years old. These deadlines were intended as an indication for the employees of the RvdK and GIs. In 2021, it was concluded that this guideline and specifically the deadlines mentioned sometimes led to unbalanced decision-making in practice. In practice, the deadlines were used too strictly by employees. The UHP directive has now been revised: Explanation of the acceptable time limits in the Displacement Directive.51 Since 2019, the Health Care and Youth Inspectorate and the Justice and Security Inspectorate have repeatedly been drawing attention to the situation in the youth protection chain. The chain is under maximum pressure, which means long waiting lists. See Health Care and Youth Inspectorate and Justice Inspectorate and

Distrust of authorities

In almost all families studied, parents indicated that they had lost trust in the tax authorities and other government agencies as a result of the dupe. Some parents indicate that this already reduced trust in the youth protection chain beforehand. This distrust prevented some parents from seeking help at first. Some parents say that they only came to them for debt counseling when things really stopped working. Several interviewed employees of the RvdK and GIs mentioned that they realized that parents had distrust towards authorities or they suspected this.52 They were not always asked about this. Some of them also note that they almost always have to deal with distrust, and that affected parents are no different from other parents. In a family, it is noticeable that the employees realized that the parents were suspicious of authorities, but their assessment was that this distrust did not lead to stress. The parents, on the other hand, indicate that they have actually experienced a lot of tension in contact with authorities such as the tax authorities and youth protection.

Cooperation between family and youth protection chain

A good cooperative relationship between the family and employees in the youth protection chain is crucial for the effect of the assistance provided. If cooperation is difficult during the implementation of a child protection measure, there is a risk that the child protection measure will take longer. The Inspectorate has raised some barriers about the cooperative relationship between families and the youth protection chain.

Feeling heard

A significant number of parents describe that (at times) they did not feel taken seriously, heard and/or understood by the employees in the youth protection chain. This hampered the cooperation for these parents. The parents say that employees should look more at the family's story and offer customized help and solutions. A number of families say that the help they received did not match the request for help they had asked.Example 14. The OTS did not focus on the problems that Renske sought help for. Father and mother were already separated when their daughter Mariana needed help from a psychologist. Mother Renske herself used the assistance because the father refused any form of help for his child until the children's judge ruled an OTS. Renske thought an OTS went too far. It wasn't about Mariana's problems anymore either. The focus Safety, Report: Vulnerable children are not adequately protected, 2019 and associated follow-up reports.52 In at least eight families, the employees of the RvdK and GIs involved realized that the family had distrust towards authorities. Because the employee involved in the family could not always be interviewed, it cannot be determined whether they picked up the distrust in all cases.youth protection went in a completely different direction. There was a lot of emphasis on the problems and communication between father and mother. Renske did not feel familiar about it. Some parents indicate that their request for help was only listened to when things went wrong in their family. These parents think that if earlier signals had been acted upon, it would not have come to this. They think that the child protection measure might have been prevented if the employees had listened better in the voluntary context and had responded to family problems. Several parents say that they experienced a coercive or coercive tone from employees in the youth protection chain. A mother describes: “Certain things were simply imposed. She was told to go to appointments because it was important. There was no thought about whether this worked for mom. I indicated that there were problems with arranging transport or childcare for the children, but that was completely overrun.” In a number of cases, families have had a positive experience working with an employee in the youth protection chain.53 It is noticeable that parents consider cooperation to be good when they feel heard. A number of parents mention a transparent and/or honest attitude on the part of the employee as promoting this. A mother says that the collaboration was very good because the youth protector put himself in her place. She stood next to mom to help. In this family, the OTS was terminated after one year because the assistance went well.

Actual reports

The interviews suggest that the files in the youth protection chain were also an obstacle to cooperation for some families.54 A significant number of parents describe that parts of the file were not prepared completely or carefully (enough) and that incorrect information was passed on through the entire youth protection chain. Parents name various examples. A mother describes that an old and incorrect report about her daughter's learning problems kept being cited. Another mother says that an IQ test was cited over and over again, while mother had indicated that it was out of date.

Stigma

Some parents say that they have the feeling that there was a negative image of their family among employees in the youth protection chain.55 This stigma gave them the feeling that they did not get a fair chance in providing assistance or were blamed beforehand if something happened. This stood in the way of good cooperation between the family and the employees. For example, parents say that they were known as “nuisances” in the municipality; neighbours often reported this to the municipality53 This is the case in six of the twenty cases investigated.54 As also shown in the Health Care and Youth Inspectorate, Quality of fact-finding regarding the application for permits for relocations, 2022.55 This is the case of nuisance in three of the twenty cases studied. In the opinion of these parents, the municipality should actually offer help, but they were only opposed. Another father describes that he was voluntarily labeled an alcoholic and unreasonable. This image stuck to the father throughout the youth protection process, according to the father.

Combatant parents

Chapter 3 showed that some parents have become more apathetic due to the impact of the benefits affair, while others competed with the tax authorities and were assertive. Several parents say that they felt that this assertive and combative attitude towards government agencies and care workers was experienced as difficult or difficult by employees in the youth protection chain. Some parents also have the impression that this ultimately worked out to their disadvantage. An employee recognizes this pattern: “Parents act from their experiences and experiences, understandably, sometimes militantly. Professionals should recognize this and help parents. Too many professionals do not recognize this and also approach parents militantly from the vision “we serve the best interests of the child”. This creates an unhealthy, mutually reinforcing, negative feedback loop. This will ultimately, unfairly and harmfully, work to the disadvantage of parents and children”.

Changes of employees in the youth protection chain

The interviews and the file investigation show that several families had to deal with changes of employees in the voluntary and forced context. At least nine of the families studied experienced one or more changes of youth counselors.56 The interviews show that a change of youth counselors can be both negative and positive, but that negative families' experiences predominate. This is how several families describe finding it annoying to have to tell their stories over and over again. As a result, they became less confident in the collaboration. Another risk is caused when there is no warm transfer between employees in the event of a change. It has also happened in a family that no youth protector was involved at all for a period of time after the departure of a youth protector, so there was no control over the help deployed. Finally, families say that the arrival of a new youth protector sometimes took a new course, and different things were required of the family.

Too much help

In addition to financial help, all families also received a lot of help with problems in other habitats. The Inspectorate sees that the multitude of care workers caused many parents to question. The parents barely succeeded because of their financial56 Reasons for this include, for example, the turnover among youth protectors, dropout due to illness and/or a change to make the implementation of the child protection measure run better, as previously identified by the Inspections in the Health Care and Youth Inspectorate and the Justice and Security Inspectorate, Report: Vulnerable children are not adequately protected, 2019. to face concerns, let alone work on many other goals.57In twelve of the twenty families studied, more than four care workers were involved at the same time. The families with many care workers say they have suffered from this. Parents and children had to tell the same story to the different care workers over and over again. They received goals and advice from the various care providers that sometimes worked against each other. Parents then no longer knew what advice to follow.Example 15. “Every day, except for the weekend,” Ruud and Esra had to deal with seventeen different care workers who were all involved with their families (for them, the children and the finances). All their days were scheduled with appointments. Ruud was looking for work, but this was difficult. For example, he says that he had to cancel a job interview because a counselor wanted to see him on that day. The various goals set by the authorities involved were also difficult for Esra and Ruud. Ruud says: “We were completely psychologically demolished due to the involvement of the many care workers. The children also suffered from this. Emergency workers came by every day, except at the weekend”. When too many care workers are working simultaneously within a family, there is a risk that there is too little overview of the total amount of assistance deployed. Emergency workers are tackling part of the problem, but no one has control over the total. The Inspectorate sees that several families lacked firm control over the entirety of help. Although a director was appointed on paper, this appears to be taking insufficient shape in practice. As described in Example 15, Esra and Ruud's family involved seventeen different care workers. The youth protector who became involved with the family after the imposition of a child protection measure also saw that this was too much for parents. She says that the family was overwhelmed by the major aid effort. If the right help is not used, it often fails, as a children's judge outlines. She says that this can cause children to become “tired of help”. They have had to tell their story many times and are no longer in the mood. Parents are subsequently also less open to help.

4.3 Interim conclusion

In all families studied, assistance was deployed in various habitats. If the help is not used voluntarily or parents do not participate in it57 For example, various studies show that debt problems make targeted behavior difficult and reduces self-reliance. See WRR, among others, Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 2016; WODC, Tackling the debt problem, 2020; STAINLESS STEEL, From debt to blank slate, 2022. wanting or being able to work, this is a factor that causes the family to face a child protection measure. The Inspectorate sees various obstructing factors that contributed to the failure and/or stagnation of (voluntary) help with the families studied. The Inspectorate notes that debt counseling offered the families studied no way out of financial problems. Most families were not eligible for debt restructuring, most likely due to their fraud label and the amount of debt. As a result, parents lived in poverty for years without an end date. The Inspectorate has also often seen obstructive factors related to the assistance offered by municipalities.58 This includes the lack of appropriate help as a result of waiting lists or because the right help was not purchased, bureaucracy and regional differences in the supply of assistance. The Inspectorate finds it plausible that the mistrust among the families studied, increased by the benefits affair, hampered cooperation between parents and government agencies (including the youth protection chain). The Inspectorate sees that the families examined often had difficult cooperation with employees in the youth protection chain. This has hampered the effect of the aid. Finally, the abundance of help and insufficient direction led to the interrogation of families. Parents were financially in a state of survival and at the same time had to become an apprentice for problems in other habitats. Some parents failed to do this, became “tired of help” and dropped out. This observation is in line with existing reports that debt problems make targeted behavior difficult and reduces self-reliance.5958 Like Health Care and Youth Inspectorate and Justice and Security Inspectorate, Report: Vulnerable children are not adequately protected, 2019 and related follow-up reports.59 See WRR, Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 2016; WODC, Tackling the debt problem, 2020; STAINLESS STEEL, From debt to blank slate, 2022.

5. Families in contact with youth protection

All twenty families studied experienced one or more child protection measures because there were serious concerns about the development of their child (ren) and voluntary assistance was not getting off the ground enough, so that the developmental threat continued. This chapter describes which factors RvdK employees and GIs encountered in the families studied and how these factors played a role in the process that led to a child protection measure. This chapter also discusses how the youth protection chain dealt with families' duping and financial problems. The findings in this chapter are based on the case studies carried out, the interviews with the families studied and the (group) interviews with employees in the youth protection chain.

5.1 Duping and fraud labelling not a factor

Between 2010 and 2019, the families examined were faced with the recovery of childcare allowance by the tax authorities as a result of an unjustified fraud label. In 2019, the extent and seriousness of the benefits affair was widely acknowledged. Eighteen of the twenty families examined came into the picture of the RvdK and GIs when the benefits affair was not yet known as such. The Inspectorate investigated whether the fraud label was known within the youth protection chain. None of the staff interviewed — from municipalities and Safe Home to the RvdK, justice and GIs — indicate that they were aware of this family fraud label. The Inspectorate found no other indications that the youth protection chain was aware of this fraud label.

• Factors within families

The families studied were in a vicious cycle of problems (chapter 3). Employees of the RvdK and GIs found multiple problems in the families studied. There were problems in multiple habitats for both parents and children. The problems occurred many at the same time and interacted. How problems interacted was different in each family. However, the Inspectorate does see a number of problems that were a factor in the process that led to the child protection measure for many of the families examined.60 A factor within the family means that the problem has been considered as a concern among the60. The list of factors discussed below is not exhaustive. The focus is on the factors that occurred in several of the families surveyed. Decisive and key moments in the process that led to a child protection measure. In all families studied, adult issues played a significant role in the process that led to the child protection measure. In interviews, employees of the RvdK and GIs say that it is always weighed whether and how adult problems affect the child. The presence of this problem does not necessarily lead to insecurity for the child. Problems don't mean that someone can't be a good parent. According to employees, it is important to investigate the relationship between the adult problem and the child's safety and to include the context of the family. Employees of the RvdK and GIs may advise or use help for children's problems, but cannot force parents to provide assistance for their adult problems, such as debt counseling and mental health care. For example, if an employee sees a clear mental health need in a parent but a parent does not cooperate and there are serious concerns about the child's development and safety, this may ultimately result in a child protection measure.Below, the Inspectorate describes the problems that were a factor in the process that led to the child protection measure among several families examined.

Authority and access issues

In ten of the families studied, custody and access problems were an important factor in receiving a child protection measure.61 Employees of the RvdK and GIs saw that due to the conflict with the other parent over custody and/or intercourse, parents were unable to put their children's interests first.Example 16. Rosalie (daughter) is not ready for her own safe development Steven and Lisanne are separated. This has been a stressful time. Steven moved somewhere else and daughter Rosalie stayed with him two days a week and every other weekend. Steven and Lisanne had a lot of fighting about everything. As a result, Rosalie got stuck between her parents. She got into trouble at school. Ultimately, voluntary help had little effect and stagnated. This led to a council investigation. The council investigation states that there was a lot going on between the parents, so Rosalie was unable to develop her own safe development. This led to an OTS. Some children witnessed conflicts and/or domestic violence between their parents. In some families, one of the parents did not want to cooperate in using youth assistance for the child's problems.62 A council researcher describes this: “In case of custody and access problems, a family often comes into the picture of the RvdK because (one of the) parents so-called providing assistance [61] Most families had custody and access problems after a complex divorce.62 This occurred in two of the cases studied. “refuse”. The assistance then breaks down because parents, especially after divorce, have difficulty putting the common interest first, namely “joint parenting after divorce”.

Mental health issues

The results of the previous quantitative study showed that families where a family member has a mental illness (mental health) problem.63) is more than three times more likely to be affected by a child protection measure.64 The Inspectorate sees mental health problems as a factor in at least thirteen of the families examined. Employees of the RvdK and GIs saw that parents were less available to their child (ren) due to mental problems and found this a concern. A council researcher in a family studied states that the psychological problems and overload of both parents in particular had an impact on the family. She saw that the result was that caring for the children was becoming too much. A council researcher in another family says that a mother's ADHD problem gradually came to the fore. As her child grew older, parenting had started to require more from the mother, causing more problems. The Inspectorate sees that both families have faced a child protection measure due to the mental health problem in combination with other factors.

In contact with justice

The previous quantitative research showed that families where a family member has been a suspect in a crime are more than three times more likely to be subject to a child protection measure.65 Ten of the families studied had a family member with a suspect registration. In four of these families, this was a factor that played a role in the process that led to the measure. In a family, the father was in detention, after which caring for the children came down to the already overburdened mother. The RvdK file shows that this partly caused an unsafe home situation for the children. In another family, the council investigator advised the children's court to temporarily place the children in foster care after the parenting parent was detained. There appeared (initially) to be no suitable place for the children within the family network.

Addiction issues

The Inspectorate sees in five of the families examined that a parent's (suspected) addiction problem was a factor in the process that led to a measure. Employees of the RvdK and GIs saw that (suspected) substance use increased parents' other problems, leading to an unsafe situation for the children.63 Mental Health Care (GGZ) is aimed at preventing and treating mental illness.64 See CBS, Youth protection and the benefits affair. Quantitative research into child protection measures among children of victims of the benefits affair, 2022.65 See footnote 75.Example 17. There were several problem areas After the payment debt increased rapidly, Nigel started working more. He took an extra job in the evenings to make ends meet. This period was under great stress, which ultimately led to a substance problem. This caused tension and quarrels in the home situation. Nigel and his wife Jasmine suspect that the tensions in their home situation had a negative impact on their children, some of whom also had behavioral problems. Eventually, the family sought help. After this help stagnated, they came into the picture at youth protection. The council investigation states that there were several problem areas. For example, one of the children had behavioral problems and there were significant problems at school. Nigel had an addiction problem. Jasmine had health problems and was overburdened. In Nigel and Jasmine's family, all children were supervised and one child was also placed out of the home.

Domestic violence

In twelve of the families studied, domestic violence was a factor that played a role in the process that led to the child protection measure.66 Employees of the RvdK and GIs found that domestic violence between parents led to an unsafe home situation for the children.Example 18. Domestic violence continued to increase. From the voluntary framework, there had been help in Shirley's family for years. Two of her children had behavioral and learning problems. Their father was out of the picture for a longer period of time. When father came back into the family, the previous relationship problems escalated, leading to Shirley's emotional and physical abuse. Parents wanted to separate but they didn't work because they couldn't sell their house and they didn't have money to rent a home for their father. He developed health problems during this period. This led to behavioral change and emotion regulation problems. Domestic violence continued to increase and the RvdK became involved. The council investigation shows that there was an unstable and unsafe family situation with a lot of domestic violence witnessed by the children. This was the main reason for the OTS. Later, one of the children was removed from home.

Housing issues

Chapter 3 shows that housing problems existed in nine of the families studied. In three of these families, housing problems were a factor that played a role in the process that led to a child protection measure. In two of these families, their unstable housing was considered one of the factors in assessing whether a child protection measure was necessary. The third family ended up on the street,66 Domestic violence occurred in thirteen of the families studied. In twelve families, it was a factor that played a role in the process that led to a child protection measure, which was one of the reasons why parents chose to have their children voluntarily removed from home the same night. It is unclear why a place for the whole family could not be found at that time.

Financial issues

In two of the families studied, parents' financial problems were a factor in the decision-making and key moments that led to the child protection measure. In some families, employees of the RvdK and GIs considered financial problems as a stressor or a problem that was playing in the background. The following describes what this looked like in practice.

5.3 Influence of financial issues on other factors

As described earlier (chapter 3), many families studied already had adult and/or child problems prior to the recovery of childcare allowance by the tax authorities. This problem may have worsened or persisted longer due to the financial problems caused by the benefits affair. New problems also arose as a result of the duping. There was a vicious cycle of problems among the families studied.Example 19. It remains unclear whether finances are cause or effect. A council employee says that some people will survive after being victimized by the benefits affair and others will not. According to her, this is due to stressful life events: if, in addition to the debt, parents also have the impact of divorce, health problems, unemployment, etc., then more and more people come together and there is a greater chance that a child will get into trouble and a child protection measure will be imposed. She says that finances are therefore part of a larger picture, but that it remains unclear whether this is cause or effect. The financial problems of the families studied often had a major impact on problems in other habitats. Various employees of the RvdK and GIs recognize this complex coincidence between debts and other problems. A youth protector describes: “Of course, the financial problems can cause people to be under tension, so that mental problems come to the fore. So that parents are ultimately less available to the children again. Together, this can lead to a child protection measure; it is never one aspect but a combination of factors”. Various employees of the RvdK and GIs say that financial problems can be a catalyst for other problems, such as communication problems and conflicts between parents.

5.4 Dealing with financial problems by RvdK and GIs

Nineteen out of twenty families surveyed, the duping led to (major) financial problems. At the same time, the Inspectorate sees that only two families examined included parents' financial problems as a factor in the process that led to the child protection measure. Below, the Inspectorate describes how employees of the RvdK and GIs deal with financial problems. This discusses how these employees identify financial problems and take them into account as a factor in decision-making towards a child protection measure. The action perspective and the tasks of these employees are also described.

Identifying financial problems

Thirteen of the nineteen families surveyed where there were financial problems were mentioned in the council report. In six cases, no. The file investigation at the RvdK and GIs shows that financial problems are often described briefly.67 Sometimes the information is limited to a sentence that finances can be a stressor.68 For example, one file said: “There are problems with housing, mother has debts and no work and income”. The Inspectorate sees that an explanatory analysis of the financial problems in relation to other problems in the family is often missing in the files. Several parents say that little or no questions were asked about their financial situation. Some parents also indicate that they themselves shared that there were financial problems, but that this was limited or not addressed by the employees of the RvdK and GIs. This picture is confirmed in interviews with children's judges: they do not see debt problems extensively in the files. The sections below describe the reasons for which financial problems were not always or only partially addressed.

Voluntary framework determines the focus of the council investigation

In interviews, council staff say that they take the concerns that are known from the voluntary framework as a starting point for a council investigation.69 When no financial concerns are reported, it affects how in-depth this topic is addressed to families. It then does not have the focus in the council investigation. The insight into financial problems in the voluntary framework is therefore decisive. At this point, the interviews identify some risks that may mean that financial problems remain out of the sight of the RvdK and GIs. First, concerns in areas other than education — such as finances — are not automatically requested by local teams of municipalities. Secondly, it may vary from municipality to what extent there is knowledge transfer between, for example, the youth assistance team and the debt counseling team. Here, the General Data Protection Regulation (AVG) is seen as an obstructing factor. Thirdly, when there is a report to Safe Home, a Safe Home 67 In 19 of the 20 families, there were financial problems and in two cases this is described in depth in files from both the RvdK and GIs. These files show that the employees of the RvdK and GIs were aware of the financial situation. This includes who the creditor was and what the amount of the debt was.68 The RvdK also often mentions a stressor as a complicating factor.69 The request for investigation and the discussion of the report to the youth protection table.employee a broad question about factors that may affect insecurity in the parenting situation, including poverty. However, it depends on the employee how in-depth this question is.

No standard enquiry about financial problems

The RvdK does not have a standard method of asking for parents' financial situation. Interviews show that council staff deal with this in varying ways. Not all council researchers raise the subject of finance by default in conversations with families. The Inspectorate sees that whether or not to request finances by default is therefore dependent on council investigator. Some council researchers indicate that they always discuss this, while others indicate that there should be reason for this, for example from a voluntary framework or based on observation. A visit to the home or a conversation with the family may be a reason to discuss this topic if, for example, it shows signs of financial concerns.Example 20. Finances were also not a topic of discussion. The financial situation and problems in the family were unknown at the start of the council investigation. This was not described in the report (request for investigation). However, there were concerns about the many removals. The council investigator saw that as a result, the parent was not always available to the child. The family's financial situation was not discussed as such by the council researcher. The council researcher says that finances are mainly requested when there are concerns or worrying signals about this. Or when the financial problems have a direct impact on the children. In this case, there were many other concerns that, according to the council researcher, were more prominent. Interviews showed that two children's judges expect the RvdK and GIs to check whether there are financial problems and ask questions where necessary. A children's judge says that children's judges themselves do not often actively look for factors other than those presented by the RvdK or GI: “There is no time for this and it is not the role of the judge”. If financial problems arise at the hearing, children's judges can ask questions and can request underlying documents or ask for further investigation. The GIs' method is to discuss finances with parents by default. This method is confirmed in the interviews with youth counselors. For example, requesting finances is done as part of the safety assessment, a risk assessment and/or as part of drawing up an action plan.70 However, the interviews also revealed an exception: a youth protector who does not ask for finances by default in conversations with parents.70 The ARIJ risk assessment tool, for example, includes material/financial problems “experienced as stressful” as a risk factor.

Method of asking for financial problems

Employees of the RvdK and GIs indicate that if it is known that a family has (major) financial problems, they will ask questions about this. At the RvdK and GIs, there is no specific protocol or instruction on how financial problems are addressed. It depends on the employee how they discuss this topic and how deeply they delve into financial problems. This includes, for example, in-depth questions about the cause and amount of debts and whether help has been used for this. Involving an administrator as an informant in the council investigation is not a standard method.71Interviews also show that the involvement of an administrator or another form of debt counseling reduces the need to ask questions for employees of the RvdK and GIs. A youth protector states: “In case of debts, people often ask whether the parents have an administrator, or if there is someone who helps the parents with that. This is usually all, as the measure is primarily about protecting children”.

Taking financial issues into account in the assessment

Employees of the RvdK and GIs recognize that financial concerns can pose a risk to the ability of parents as educators: these concerns can be a heavy burden on parents and thus affect the child's development and safety. Financial problems are also included as a risk factor in risk assessment instruments.72Essentially, the weighing of financial problems by employees of the RvdK and GIs is the same as the weighing of other adult problems (such as mental health problems, coming into contact with justice or substance use). The problem only counts as a factor when it has a negative impact on the safety or development of the child.

No child protection measure due to financial problems alone

All interviewed employees in the youth protection chain argue that financial problems can never be the only reason for a child protection measure. It is almost always a combination of factors that leads to a child protection measure. They also say they were never involved in cases where only financial problems led to a child protection measure. This is confirmed in the case studies of the families studied, where in all cases different problems occurred at the same time.71 In the cases under review, the RvdK involved the administrator as an informant in the council investigation.72 Voluntary organizations can use risk assessment tools to assess the child's risk of future insecurity. GIs use risk assessment tools as standard; the RvdK does not use risk assessment tools as standard for child protection examinations.

Financial issues can be considered as a factor

Almost all employees of the RvdK and GIs emphasize that, in particular, the extent to which financial problems contribute to the child's developmental threat is important when considering whether a child protection measure is necessary.73 Financial problems do not necessarily have to have a negative impact on a child's safety, this is situation-dependent, say several employees of the RvdK and GIs. In their view, the causes of the financial problems are less important when assessing whether financial problems have an impact on the child's safety and development. This means that these employees often ask less about this.74In two of the families studied, financial problems were taken into account as a factor in the decision-making and key moments that led to a child protection measure. In these families, employees of the RvdK and GIs saw that the financial problems had a negative impact on the parenting situation.Example 21. Financial problems were taken into account with other problems. The council investigation states that there were many problems in a family at the same time. There were housing problems and financial problems, which caused a lot of stress for the mother. There were also relational problems with her new partner. They both had health problems. Due to the multitude of problems, mother's existing physical and mental complaints increased. As a result, she was less available as an educator. Concerns about her child's development grew. The council study states that all these problems in the parenting environment, including financial problems, posed a threat to the child's development. The RvdK recommended an OTS. For one of these families, financial problems were an important factor in the voluntary relocation.75 of the children, which ultimately led to a termination of parental custody.Example 22. The basics (housing, debt restructuring, income, rest and regularity) must be in order. Wouter and Anne lost their home and have been staying in changing places with their children ever since. When the family had to leave their temporary residence again, the family threatened to be on the street the same night. Wouter and Anne asked for help, where the police advised knocking on the door of youth protection and were forced to temporarily place their two very young daughters with a foster family of their own choosing. It was a voluntary relocation. Work was being done to create the 73 Two families that experienced a termination of parental authority are an exception. The youth protector then no longer considers the financial situation of parents, because the child's future perspective is no longer there.74 This picture is confirmed in the cases examined. In four of nineteen families where there were financial problems, the cause of the debts was known to employees of the RvdK and GI's.75 If a child lives somewhere other than in his or her own family, it is referred to as a retirement. There may be voluntary or forced eviction.to let daughters live with Wouter and Anne again as soon as possible. The goals included that the basics — housing, debt restructuring, income, rest and regularity — had to be in order before their daughters could live at home. Although Wouter and Anne felt that they had achieved these goals after ten months, the authorities still found this insufficient. The return process from the authorities, including the municipality, was difficult. Wouter and Anne did not know that the acceptable period had run out because it was a voluntary relocation. When the children stayed in the foster family for a year and a half, the children's judge issued an end of custody measure. The acceptable period within which the daughters could return to Wouter and Anne had been exceeded. For Wouter and Anne, this statement came as a big shock.

Relationship between financial problems and relocation in the event of voluntary relocation

In two families, the financial problems hampered the ability to allow voluntarily displaced children to live with parents again. For example, parents were less able to work on their own psychological complaints due to the stress caused by the method of debt collection. In both families, parents were not always able to be present when interacting with their child. Stress, but also the inability to pay transport costs, played a role.Example 23. Danique did not always manage to come at visiting times. When the recoveries came, Danique was already in crisis care. She describes this period as a low point. Her daughter Mirte stayed with her grandmother. Debt was stressful and affected Danique's mental health and her relationship with Mirte. The recoveries mainly had an impact on restoring contact with Mirte and thus on her relationship with Mirte. Danique felt judged by care workers about her financial situation. The employees involved noticed afterwards that Danique was not always able to come to visit with Mirte at visiting times because she had no money for the train. At the time, it was said that the foster care counselors should go after this because it was important that she continued to see Mirte. The debts had a major impact on Danique's life when she came out of crisis care. Bailiffs from the tax authorities were an additional stress factor. They came to appraise items in the house when Danique had a permanent place to live again where she could receive Mirte.

Financial problems are seen as a stressor

Many employees of the RvdK and GIs note that a family's financial problems are generally seen as minor problems or stressors. For example, the problems do not constitute direct care in relation to the child, but can perpetuate other problems. This Inspectorate sees this reflected in the families studied. For most families studied, financial problems were not included as a factor in the process that led to the child protection measure. In families where the financial problems were in the picture of the youth protection chain, these were seen as a stressor or a problem that played in the background in eleven out of thirteen families. The Inspectorate notes that, as a result, employees of the RvdK and GIs did not further investigate the financial problems in the families examined nor explicitly included them in decision-making.76 In some families, because finances were not explored more deeply, the employees had limited insight into the impact of the financial problems on the family.Example 24. Employees of the RvdK and GIs had the impression that the debts were not a major concern. The employees involved at the RvdK and the GI were aware that the mother had a debt with a government department and that a family member helped pay off the debt. Furthermore, no further inquiries were made about the debt. Mother went to live with family with her children. The employees were under the impression that the debt was not a major concern for mother. The children looked well cared for and there were no signs that they were being neglected. One of the goals of the OTS was that mother had to work on her independence. The mother's perspective shows that the financial problems had more impact on the family. The debt contributed to moving movements and led to a lot of stress and distrust on the part of mother. Another family did not ask for any signs of financial problems, so employees of the RvdK and GIs did not see how big the financial problems were within the family. The Inspectorate noticed that employees of the RvdK and GIs saw it as a concern for two single mothers that they were not self-reliant (as read in Example 24). This was linked to their financial problems or to the consequences of these financial problems. In one of these families, employees saw it as a concern that the mother was not independent and relied on her family in terms of her educational skills and financial situation. In the other family, the mother's unstable housing and lability were partly taken into account by stress as factors that led to her daughter's removal from home.

Looking back

Several employees of the RvdK and GIs indicate that — looking back on their involvement in the case — they would now discuss the subject of finance in more depth and ask more questions. Some say that they might formulate a goal for the financial problems or take them into account as a factor. Due to the benefits affair and the attention to the theme of poverty, these employees now have more awareness about the impact of financial problems among families. Other employees indicate that they now.76 This happened in eleven cases. They would act the same as how they acted at the time. According to these employees, there was a developmental threat in the child. In their view, if they had had more knowledge about the financial problems in the family, this would have only led to more concerns when assessing whether a child protection measure was necessary.

Action perspective and task view

The above shows that many employees of the RvdK and GIs recognize that financial problems can have an impact on a child and that this can be taken into account in decision-making. At the same time, they do not always ask in-depth questions about this subject and, in the eyes of these employees, financial problems are often a stressor or problem that takes place in the background. This can be explained from the action perspective and the duties of employees of the RvdK and GIs. Below is described how.

Financial barriers in the picture

As mentioned earlier, employees of the RvdK and GIs experience some obstacles in identifying financial problems. First, the employees have a strong focus on the children. For example, a content specialist says that poverty is only considered problematic if there is a lack of food or clothing for the children. Secondly, signals about financial problems may not always be recognized as such. This includes, for example, difficulty paying travel costs, housing problems and moving, and theft. To find out what is behind this, for example, an in-depth conversation is needed. Employees of the RvdK and GIs note that they are under a lot of pressure, so they have limited time per family. They say that this can obscure attention to finances or that they do not recognize signs of possible financial problems as such.Example 25. The council investigators concluded from this that mother knew how to solve a lack of money. The report (request for investigation) said that mother had financial concerns. The council researchers therefore discussed this with the mother. Mother told them that she was in debt restructuring and was registered with a credit bank. She received weekly allowance from her administrator and said that this was not always enough. Sometimes she got an extra €10 or €20 when she was tight. The council investigators concluded from this that mother knew how to solve a lack of money. The children's use of public transport was sometimes a problem because mother had no money for it. It has happened that the children were once fined for black driving. According to the council researchers, there were no concerns about the basic care of the children; there were no signs that, for example, the children looked unkempt or that they came to school without food. For these reasons, the council investigators did not elaborate on mother's financial problems. This would have been different for the council investigators if the financial problems had been more at the forefront of the report.Finally, according to various employees of the RvdK and GIs, it is an obstacle that many parents feel ashamed when discussing money concerns. If parents do not want to share anything about financial concerns, this limits the employees' ability to gain insight into this. Several parents have shared that they associate the youth protection chain with displacing children, so they share as little as possible out of fear of this. For example, sharing financial problems in the council investigator's assessment can be seen as an additional stressor, which can be an obstacle to being open about this.

The scope of the view of tasks concerning financial issues varies

The mission of the youth protection chain is to determine and ensure the safety and removal of a possible developmental threat in the child. A multitude of factors (including finances) can influence a child's safety and development. On the one hand, group interviews show that employees in the youth protection chain see discussing financial problems and getting help as an important part of their responsibility. It is mentioned that financial problems should be seen in the context of livelihood security. Family security can become vulnerable when there are financial problems, making it important to work on this in the interests of a child's growing up and parenting situation. A group interview states that the focus is then more on underlying causes of insecurity in the family system: “if that is not addressed, addressing other problems is often less effective”. On the other hand, employees say that identifying and solving the financial problems is less suited to the tasks of the youth protection chain. This means that financial issues are seen by employees of the RvdK and GIs as' covered 'when help has been deployed. Employees can then focus on the other issues, which, in their estimation, are more prominent. A GI behavioral scientist explains that “it is not the task and authority of youth protection to have a detailed view of finances. If there are concerns about the financial situation of parents, the youth protector can refer to jars from the municipality, the food bank or support from debt counseling.”

Limitated perspective of action

In addition, several employees of the RvdK and GIs seem to be shy about taking action on the subject of finance. They are little familiar with the complex system of financial arrangements, which can be explained because families' financial problems received little attention in the youth protection chain. Interviews with youth counselors show that several GIs have no protocols or tools on how to deal with family debt problems. Despite the fact that there are no protocols or tools, the discussions show that youth protectors from one GI feel better equipped to discuss finances than the other GIs. In addition to limited knowledge about debt issues, the action perspective of employees of the RvdK and GIs is limited to address financial problems. For example, a youth protector says: “When parents accrue debts and this affects the children, an attempt is made to support parents in this in the best interests of the child. However, this is not by providing help yourself, but by referring parents to adult help/financial problems'. When a council investigator sees that there are financial problems, a goal can be formulated for the OTS. The children's judge can also include this in the decision. In one of the families, for example, the goal was for a mother to get her life, including finances, back in order. Youth counselors can then refer parents to help for financial problems, but parents must be willing to cooperate.

5.5 Interim conclusion

The families studied came into contact with a child protection measure because the children were seriously in trouble and voluntary help was stagnating or was not being used enough by the families. There was a multi-problem consisting of adult and child problems that played and interacted at the same time. Factors that RvdK employees and GIs in many families studied considered in the process that led to the child protection measure were custody and access problems, parent and/or child mental health problems, justice problems, addiction problems, domestic violence and unstable housing. The employees saw that parents were less available as educators due to adult problems. They have focused on reducing this (multi) problem described in this chapter. The Inspectorate sees no evidence that the fraud label took into account when assessing whether a child protection measure was necessary for the families examined. The Inspectorate concludes that financial problems were not the only reason for being imposed a child protection measure in any of the twenty families examined. The Inspectorate notes that the extent of parents' financial problems has often remained out of the picture of the youth protection chain. In addition, the Inspectorate concludes that, as a result, employees of the RvdK and GIs did not have enough insight into the impact of the financial problems on other problems among the families studied. This has consequences for how financial problems were weighted: debts were more often seen as a minor issue. The focus was on other existing problems. This method was reinforced by the assumption of employees of the RvdK and GIs that financial problems were covered by involved debt counselors, such as administrators (see chapter 4). This may explain why financial problems were often not taken into account as a factor in the process that led to the child protection measure. The Inspectorate notes that employees of the RvdK and GIs have different views about the scope of their duties and act accordingly. In addition, their perspective on action to address financial problems is limited. In practice, this means that they deal differently with financial problems among families. The more in-depth questioning of a family's financial problems by employees of the entire youth protection chain can have added value because it provides a better insight into how the financial problem responds to other problems, which can contribute to setting achievable goals and deploying appropriate help. However, this may be more stressful for parents because they estimate that financial problems make a child protection measure take longer or increase the chance that a child will be removed from home.

6. Conclusion and Recommendations

In this chapter, the Inspectorate provides the answer to the central research question why the families surveyed who are victims of the childcare allowance affair have faced child protection measures and what lessons can be learned from this. First, we will discuss what role the benefits affair played in the process that led to a child protection measure among the families under investigation. The Inspectorate then describes the factors that explain why these families faced a child protection measure. Finally, recommendations are made.

6.1 Main Conclusion

This study did not determine whether the consequences of the allowance affair in the families studied were the immediate cause of being confronted with a child protection measure. The Inspectorate does conclude that the (financial) consequences of the benefits affair played a small to major role in seventeen of the twenty families examined. in the process that led to a child protection measure.

The Inspectorate notes that in none of the families examined, financial problems were the only reason for receiving a child protection measure. However, the consequences of the financial problems — maintaining, worsening and/or causing other problems — have been taken into account several times as a factor in considering whether a child protection measure was necessary.

The Inspectorate sees that at least fourteen of the families examined had one or more vulnerabilities to the dupe, such as a complex divorce and/or a psychological vulnerability of the parent and/or child. Long-term financial stress as a result of the recovery had a negative impact on, for example, existing mental problems and tensions in the home situation. The situation of multi-issues meant that the balance between parental capacity and burden was out of balance. The capacity and thus the resilience of the parents studied as educators decreased. For example, the financial problems could contribute to a greater or lesser extent to maintaining, worsening or causing problems. Within the families studied, there was a vicious cycle of problems, with the result that the children also suffered to a greater or lesser extent. Employees of the RvdK and GIs acted on the multi-problems in the families. The impact of the financial problems on other habitats was different in each family studied. As a result, the extent to which the financial problems maintained, worsened or arose other problems also differed from family to family. The coincidence and complexity of problems and thus the path that families took to a child protection measure were also different in each family studied. As a result, the Inspectorate cannot unambiguously determine whether the problems of the families examined were also maintained, worsened or arisen without the allowance affair. In three out of twenty of the families examined, the consequences of the duping did not play a role in the process that led to a child protection measure. Two of these families were able to repay the allowance debt immediately, limiting the impact of the duplication.77 Because the consequences of the duplication were relatively limited, the impact on other habitats was also less drastic.Outcomes in light of previous quantitative research In the previous quantitative study, the Inspectorate found, based on CBS analyses, that affected families were not more likely to face a child protection measure than unaffected families who were in a similar situation. At the same time, this study shows that the (financial) consequences of the benefits affair played a small to major role in seventeen of the twenty families studied. in the process that led to a child protection measure. This study further implements previous results from the quantitative study on two specific points. First, the comparison in quantitative research took place at the group level. On average, victims and similar unaffected families were equally likely to receive a child protection measure. Based on the findings of this investigation, the Inspectorate also does not rule out that individual affected families got into such trouble as a result of the benefits affair that a child protection measure had to be used. Secondly, the wider government system of debt collection may have had a similar negative impact on a larger group of families than just the families affected by the benefits affair.78 In other words, even unaffected families may have been in such trouble due to problematic debts that this could have played a role in the process that led to a child protection measure. This inspection study does not answer the question whether unaffected families in similar (financial) circumstances were also restricted from receiving a personal payment arrangement and access to debt restructuring, as was the case with affected families. This requires further research.

6.2 Factors that played a role in the path that led to a child protection measure

The Inspectorate distinguishes a number of factors that influenced the process that led to the child protection measure among the families surveyed. 77 The third family had another reason for receiving the child protection measure, which is clearly separate from the dupering.78 In its role as creditor, the government has the same options for collecting debts with this larger group of families as from families affected by the benefits affair.Most families studied were in a vulnerable socio-economic situation before recovering the childcare allowance.. Many of the parents studied were single mothers with the care of one or more children. A number of parents were (also) still young and studying. Five families mention that they were already in debt before the benefits affair. In general, groups with these characteristics are vulnerable to financial problems.Almost all families studied ended up in a situation of poverty and livelihood insecurity due to the debt collection system. When recovering the childcare allowance received by the tax authorities, the (vulnerable) circumstances in which families found themselves were not taken into account. It was unfeasible in advance for almost all families studied to be able to pay the payment debt. The amounts, when measured by the capacity of the families, were too high and rose rapidly. Parents were not eligible for a payment scheme based on their ability to pay because of their fraud label. It was precisely the families who were dependent on benefits for their livelihood that were no longer able to access these surcharges by the debt collection system. Almost all families studied ended up in a situation of poverty and livelihood insecurity with no prospect of a debt-free future.

In almost all families studied, the financial problems had a long-term disruptive effect on the functioning of parents and children.

The Inspectorate found that nineteen out of twenty families surveyed came together after the dupe with various problems in the areas of work and income, housing, school, mental and physical health and relationships. These problems interacted. At least fourteen of the families studied had one or more vulnerabilities before the abuse, such as a complex divorce and/or the psychological vulnerability of the parent and/or child. The Inspectorate concludes that the consequences of the duplication maintained or strengthened the existing problem to a greater or lesser extent and created new problems. This multi-problem had a disruptive effect on them. As a result, parents became out of balance.

There were several barriers that contributed to the failure of voluntary help. For example, debt counseling was insufficiently effective in almost all families studied. Most of the families studied also had a multitude of help deployed, causing parents to be questioned. In addition, the families studied distrust towards government agencies as a result of the duping.

Debt counseling did not get the families studied out of their situation of poverty and livelihoods. The consequences of this situation, such as long-term stress and overload, therefore remained unabated. The interplay of issues remained unchanged. It is distressing that several parents talk about wrongdoing by involved administrators, which in fact further worsened their financial situation. The Inspectorate notes that a lot of help was used by the families studied. This led to questioning among many parents. They were financially in a state of survival and at the same time had to learn about problems in other habitats. Not everyone succeeded. This observation is in line with existing reports that debt problems make targeted behavior difficult and reduces self-reliance.79 The Inspectorate finds it plausible that this mechanism was also an obstacle to the success of voluntary help to some of the families studied. The Inspectorate notes that the suspicion of the families studied towards government agencies made cooperation between families and (voluntary) assistance difficult. This may result in the fact that this has hampered the effect of help for some families studied. Finally, the Inspectorate sees other barriers often raised by the Inspectorate in the families examined, such as the lack of appropriate help, waiting lists, bureaucracy and regional differences in aid offerings.80

Voluntary help stagnated or was inadequately used by the families studied. This brought a child protection measure into the picture. The employees of the RvdK and the GIs acted on the multi-issues in the families studied from their point of view of duty - the best interests of the child.

In all families studied, there were multi-problems consisting of adult and child problems that played and interacted at the same time. Problems that employees of the RvdK and GIs found with many families studied were custody and access problems, parental and/or child mental health problems, problems with coming into contact with justice, addiction problems, domestic violence and unstable housing. The employees saw that parents were less available as educators due to adult problems. The interplay of problems was unique for each family. The employees acted on the multi-issues in the families studied from their point of view of tasks - the best interests of the child. In their opinion, the multi-problem posed a serious threat to the development of the children. In addition, it was found that parents did not accept voluntary help enough, causing the help to stagnate. That is why the RvdK was asked to investigate whether a child protection measure was necessary. In the end, in all families examined, after advice from the RvdK, the children's court ruled that the legal criteria for issuing a child protection measure were met.

The Inspectorate sees no evidence that the fraud label has taken into account when assessing whether a child protection measure is necessary.

79 For example, various studies show that debt problems make targeted behavior difficult and reduces self-reliance. See WRR, among others, Your own fault? A behavioral science perspective on problematic debts, 2016; WODC, Tackling the debt problem, 2020; STAINLESS STEEL, From debt to blank slate, 2022.80 Like Health Care and Youth Inspectorate and Justice and Security Inspectorate, Report: Vulnerable children are not adequately protected, 2019 and related follow-up reports.

was with the families studied.

None of the spoken employees in the youth protection chain say they were aware of this family fraud label. The Inspectorate found no other indications that organizations in the youth protection chain were aware of this label among the families examined.

The Inspectorate concludes that in none of the twenty families examined, the financial problems resulting from the duping were the only reason for receiving a child protection measure.

The Inspectorate notes that all families examined had several factors that led to the child protection measure. In only two of the families studied, financial problems were explicitly included as one of the factors in the assessment. However, the consequences of the financial problems on maintaining, worsening or causing problems have been taken into account several times as a factor in considering whether a child protection measure was necessary. Factors that employees of the RvdK and GIs in many families studied took into account in the process that led to the child protection measure were custody and access problems, parent and/or child mental health problems, problems with coming into contact with justice, addiction problems, domestic violence and unstable housing.

In the families studied, employees of the RvdK and GIs often had insufficient insight into the extent of the financial problems and their impact on other problems.

Employees of the RvdK and GIs recognize that financial problems can pose a risk to the ability of parents as educators and can thus affect the development and safety of children. Nevertheless, the Inspectorate notes that the employees often limited or did not understand the extent of the financial problems of the families examined, and their effect on other problems. This research shows that signals about financial problems are often not recognized as such by employees. The Inspectorate also notes that several employees assume that financial problems are covered if debt counseling is involved. The families studied found that, despite debt counseling, long-term stress due to debts persisted for years. Employees of the RvdK and GIs usually saw the financial problems among the families studied as a stressor or a problem in the background. The Inspectorate notes that employees of the RvdK and GIs have different views on the scope of their duties and therefore act differently in practice. While some employees believe that family security is part of their job, other employees find that identifying and solving the financial problems is less suited to the tasks of the youth protection chain, arguing that the best interests and safety of the child are central. At the same time, the Inspectorate sees that the action perspective of employees is limited when it comes to tackling financial problems among families. They have limited opportunities to provide help with financial problems. Employees of the RvdK and GIs can only make referrals and parents must be willing to participate in this debt counseling. This means that in practice, they run into restrictions to (partly) eliminate financial problems within a family.

6.3 Recommendations

The Inspectorate comes to a number of recommendations. First of all, the Inspectorate makes a number of recommendations addressed to the State and municipalities with the aim of preventing families from having to deal with youth protection due to the consequences of poverty and livelihood insecurity. Subsequently, the Inspectorate has a number of recommendations for the Minister for Legal Protection, municipalities and organizations in the youth protection chain.

Recommendations to the State and municipalities

Every child has the right81 at a standard of living that is adequate for his or her development. Parent (s)82 have the primary responsibility for ensuring, according to their ability and within the limits of their financial capabilities, the living conditions necessary for their child's development. The UN Convention on the Rights of the Child imposes an obligation on the government to take appropriate measures to help parents achieve this right, such as measures to prevent and reduce poverty and problematic family debts.83 The government is fulfilling this obligation with an extensive system of measures to provide financial and material support to families. Despite the commitment and ambitions84 child poverty will continue to exist and will even increase in 2024 without additional policies.85The Inspectorate's previous quantitative study showed that families with certain characteristics and (vulnerable) socio-economic circumstances were four times more likely to receive a child protection measure than other families in the Netherlands.86 The Inspectorate therefore called for awareness among policy makers and the broad youth domain about this observed inequality of opportunity. This report shows that in almost all families studied, children have grown up or are still growing up in poverty. It also becomes clear that financial problems as a result of (unjust) debt collection by the tax authorities played a greater or lesser role in maintaining, worsening and/or causing other problems in these families. Dit81 Art. 27 International Convention on the Rights of the Child. See also Article 17 of the European Social Charter. See also art. 20 paragraph 1 Constitution on the right to an adequate standard of living.82 Or others responsible for the child.83 Art. 27 paragraph 3 International Convention on the Rights of the Child. See also the UN Children's Rights Committee's recommendations to the Netherlands on child poverty in paragraph 33 of the concluding observations from March 9, 2022 (CRC/C/NLD/CO/5-6) .84 In 2019, the Child Poverty Ambitions formulated to reduce family poverty and debt. See also Goal 1.2 of the Sustainable Development Goals to stop (child) poverty.85 According to the Central Plan Bureau (CPB), without additional policies, the number of children in poverty will rise from 6.2% in 2023 to 7.0% in 2024. CPB, August estimate 2023 (CMeV 2024), August 17, 2023.86 See Brief Findings Inspectorate JeNV investigation into childcare allowance affair and youth protection |Brief | Justice and Security Inspectorate (inspectie-jenv.nl)requires a socially responsible system for collecting government debts.87 The Inspectorate does see that in recent years, the government has become more aware of the impact of collections on vulnerable groups in society, as the Youth Reform Agenda 2023—2028 also shows.88 There are also positive developments in the field of government debt collection and debt counseling with the aim of improving the position of people living in poverty and with debts. Poverty is a broad social problem that cannot be solved by the youth protection chain. However, the organizations in the youth protection chain are confronted with parental and child poverty. The Inspectorate believes that an integrated approach with a focus on socio-economic inequality in society is necessary and therefore addresses the recommendations below to the State and municipalities. The Inspectorate emphasizes that these recommendations are also important for the Minister for Legal Protection because of the effect of poverty and inequality of opportunity in the youth protection chain.

Recommendations to municipalities in cooperation with organizations in the youth protection chain

The Inspectorate investigated cases where families received a child protection measure in the period between 2013 and 2021.89 During this period, major changes took place in the youth domain. In this investigation, the Inspection87 In recent years, several reports have been published that call for a more humane system of government debt collection. See a.o. From debt to blank slate, Council for Public Health and Society, 2022. Letter to Parliament with the government's response to the report 'Unprecedented injust', 2021.88 See Youth Reform Agenda 2023 - 2028 | Report | Rijksoverheid.nl.89 Two families studied came into contact with youth protection before the entry into force of the new Youth Act 2015, which means that among those families, the municipality was not yet responsible for the youth care barriers in (voluntary) assistance. These are in line with the previously mentioned bottlenecks in the report “Vulnerable children are not adequately protected”90 from the Health Care and Youth Inspectorate and the Justice and Security Inspectorate from 2019. The Inspections intensively monitored the follow-up to the 2019 recommendations. In 2022, they found in the publication “State of affairs for the youth protection chain”91 that steps have been taken to help families faster and better, but that, despite efforts, structural barriers remain, such as waiting list problems for appropriate youth assistance. In response to the investigation into the benefits affair and youth protection, the Inspectorate is once again drawing attention to a number of bottlenecks in the youth protection chain.

Recommendations to the Minister for Legal Protection and the organizations in the youth protection chain

In this investigation, the Inspectorate notes that all twenty families examined were in a multi-problem situation. Solving this problem where problems that transcend youth, such as problematic debts and poverty, play a role to a greater or lesser extent is complex. This requires an integrated approach with cooperation between employees who work in multiple domains, such as youth, (mental) health care, living, work, income and finance. The Inspectorate believes it is important that employees working in the municipal social domain and organizations in the youth protection chain are sufficiently aware of what the impact of youth domain problems on other problems in families can be. This requires an integrated view of families by employees who include financial problems. This makes it clearer whether an identified development threat is (partly) related to financial problems. With sufficient insight into the effects of 90 IGJ and IJenV, Vulnerable children are not adequately protected, 2019.91 IGJ and IJenV, State of affairs for the youth protection chain, 2022. See also IGJ and IJenV, Vulnerable children are not adequately protected. National Report 2021. Follow-up supervision, 2021 youth protection, transcending problems within the family, such as financial problems, can better suit youth protection with the family. This can, for example, contribute to setting achievable goals and deploying appropriate help. The Inspectorate believes it is appropriate to include the above recommendations in the current developments of the Future Child and Family Protection Scenario.

Annex 1. Research methods

The Justice and Security Inspectorate (Inspectorate) conducted a qualitative study into why affected families faced child protection measures. To do this, the Inspectorate investigated twenty affected families who were confronted with a child protection measure after being duped. The methods used for data collection and data analysis are described below. During the investigation, the Inspectorate held a sounding board group meeting with a number of affected parents at two times. The Inspectorate has set up this sounding board group specifically for this investigation. Four affected parents participated. As experience experts, they have provided the Inspectorate with advice on the investigation and approach to affected parents and young people.

Data collection

Literature review

The Inspectorate carried out an extensive literature review to identify the system of the youth protection chain in relation to the benefits affair. Important decision-making and key moments prior to and related to issuing a child protection measure were studied. For example, the Inspectorate studied old and current guidelines and protocols to get a good idea of how the youth protection chain works at the time of the benefits affair and now. In addition, the Inspectorate studied reports, (scientific) literature and laws and regulations about the childcare allowance affair and related themes, such as debt problems, poverty and inequality of opportunity and equal treatment and non-discrimination.

Case study

This study focused on a selection of affected families who have been affected by a child protection measure. The size of the selection was determined by saturation. This means that the data collection continued until no new factors or new insights emerged. In doing so, the Inspectorate used a minimum of twenty cases. During the investigation, a selection of twenty cases proved sufficient to reach the point of saturation and thus answer the central research question. The Inspectorate mapped the path of twenty families through the youth protection chain and converted this into a timeline. In this way, the Inspectorate was able to make a reconstruction of what had happened. The aim was to discover patterns in the stories of affected families, identify important decision-making and key moments and describe factors that played a role in this.Case selectionIn order to make a selection of cases, the Inspectorate first had to identify which affected families were also affected by a child protection measure. To gain insight into this, the Inspectorate submitted a request to the Implementation Organization for Recovery of Allowances (the UHT) for a list of Social Security Numbers (BSNs) of affected parents. This request was granted and this list was shared with the Inspectorate in September 2022. This list is then linked to data from the RvdK. The Inspectorate carefully secured both lists of data to ensure the privacy of families. This link revealed 2,794 social security numbers from parents who were identified as victims at the UHT and who had to deal with the Child Protection Council (the RvdK) between 2008 and 2022. However, this list also included families where the RvdK did conduct a council investigation, but the investigation did not lead to a child protection measure. This list also included families who have already been imposed a child protection measure for dupeing.Cases were not chosen entirely by chance or randomly. Indeed, the Inspectorate wanted to investigate various cases in order to get the most diverse picture of what happened. To achieve this, the Inspectorate used a number of selection rules, namely:

• A child protection measure has been issued by the children's court;
• Families faced a child protection measure within five years of being affected by the benefits affair;
• The chosen cases include all types of child protection measures92back;
• Per GI93werden maximaal drie casussen gekozen;
• In de gekozen casussen moesten mensen met een migratieachtergrond94

zijn vertegenwoordigd;

• Er is in de selectie zoveel mogelijk rekening gehouden met een verdeling van de geboortedatum van het kind, omdat de Inspectie ook met een aantal jongeren ouder dan 12 jaar in gesprek wilde gaan.

Om casussen te selecteren aan de hand van bovenstaande regels, heeft de Inspectie dossiers ingezien bij de RvdK. In deze fase vond er nog geen onderzoek plaats in de dossiers. De gegevens van gezinnen die niet zijn geselecteerd, zijn na de definitieve selectie verwijderd.Toestemming voor deelnameHoewel de Inspectie de bevoegdheid heeft om dossiers in te zien bij verschillende jeugdbeschermingsorganisaties, is er binnen dit onderzoek voor gekozen om alleen92 Namelijk: ondertoezichtstelling (OTS) (al dan niet met vrijwillige uithuisplaatsing), OTS met machtiging uithuisplaatsing (MUHP), gezagsbeëindigende maatregel.93 Bepaald op basis van registratiesysteem RvdK: betrokken gecertificeerde Instelling94 Bepaald op basis van registratiesysteem RvdK: geboorteland ouder(s)dossiers in te zien met toestemming van betrokkenen.95 De Inspectie hechtte hier veel waarde aan omdat gedupeerde gezinnen een enorm leed is aangedaan door toedoen van de overheid. Dit heeft bij veel gezinnen geleid tot een groot wantrouwen richting overheidsinstanties.In alle geselecteerde casussen heeft de Inspectie uitdrukkelijke toestemming gekregen van de gedupeerde ouders voor deelname aan het onderzoek.96 Als een gezin niet bereikbaar was voor de Inspectie of geen toestemming gaf voor deelname, heeft de Inspectie hen niet betrokken bij het onderzoek. De gegevens van deze laatste gezinnen zijn verwijderd.DossieronderzoekDe Inspectie voerde in twintig casussen dossieronderzoek uit op factoren die mogelijk een rol hebben gehad in de beoordeling van de veiligheidssituatie van de kinderen bij de gedupeerde gezinnen, die leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Het startpunt van het dossieronderzoek lag in iedere casus bij de RvdK, omdat zij het schakelmoment vormen van vrijwillig kader naar het gedwongen kader, via de kinderrechter. Afhankelijk van de casus is de casus gevolgd naar de Gecertificeerde Instelling (GI) en/of is teruggekeken naar Veilig Thuis en/of het lokale team. Hieronder volgt een overzicht van het aantal uitgevoerde dossieronderzoeken.DossieronderzoekBij lokaal team van de gemeenten, Veilig Thuis of Centrum Jeugd en GezinBij RvdKBij GI32014Tabel 1. Overzicht van het aantal uitgevoerde dossieronderzoeken De Inspectie heeft de dossiers onderzocht aan de hand van een vaste set aan factoren. Deze factoren waren:ThemaFactorAlgemeenGeslachtKinderbeschermingsmaatregelVrijwillige uithuisplaatsingUitspraak rechterHuishoudenHuishoudcompositieGezagRelatie aanvrager kinderopvangtoeslag en andere biologische ouderIndien scheiding: complexe scheidingRol toeslagenaffaire in scheiding95 Artikel 9.2 lid 3 Jeugdwet.96 Uitdrukkelijke toestemming is gevraagd van de gedupeerde ouder(s) en, zo veel mogelijk, kinderen boven de 12 jaar oud en ex-partners. Omdat ieder gezin anders is, is hierin maatwerk geleverd en kan gemotiveerd zijn afgeweken van dit proces, bijvoorbeeld in geval van een onbekende ouder of een ouder zonder gezag. Er is in geen geval onderzoek gedaan zonder de uitdrukkelijke toestemming van de (gedupeerde) ouder met gezag.Vaste woon- en verblijfplaatsLeeftijd moeder bij geboorte eerste kindIngezette hulpHulp bij psychische problemenHulp bij verslavingsproblematiekHulp bij opvoedingsproblematiekHulp bij lichamelijke klachtenHulp bij financiële problematiekHulp bij WMO ondersteuningHulp bij overige problematiekVeiligheidOnveiligheid tussen partnersOnveiligheid naar kind(eren)Justitieel verledenJustitieel contact oudersJustitieel contact kinderenFinanciënVermelding financiële problemenVermelding toeslagenaffaireType schuldenOmvang schuldenSchuldhulpverleningProblemen huisvestingStopzetten toeslagenRol financiën in besluitvormingDiscriminatieMigratieachtergrond gezinsledenRol migratieachtergrondBegrip stukkenTaalbarrièreHulpmiddelen bij taalbarrièreTabel 2. Overzicht factorenlijst voor dossieronderzoek InterviewsDe Inspectie sprak in achttien casussen met ten minste één ouder.97 In totaal heeft de Inspectie 23 ouders gesproken. De Inspectie had in dertien casussen lange interviews (2,5-3 uur) om samen met de gedupeerde ouder(s) een reconstructie te maken van wat er was gebeurd.98 In vijf casussen is er in overleg met de ouder(s) voor gekozen om een korter telefonisch interview te houden. In de interviews stond het verhaal en de ervaring van de gedupeerde ouder(s) centraal. Zo bracht de Inspectie in kaart hoe het pad voor het gezin eruit heeft gezien dat uiteindelijk leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Er is gesproken over alle belangrijke gebeurtenissen vanaf het moment dat een gedupeerde ouder een eerste terugvordering van kinderopvangtoeslag van de Belastingdienst ontving tot aan het moment van de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel. Ook is er gesproken over de ervaringen van gedupeerde ouders met mogelijke discriminatie. Ook heeft de Inspectie met drie kinderen uit twee gedupeerde gezinnen gesproken om hun ervaringen te horen.De interviews met gedupeerde ouder(s) zijn gevoerd aan de hand van vaste thema’s en topics. De topiclijst bestond uit de volgende thema’s:

1. De scope van de tijdlijn
2. De financiële gevolgen van de terugvordering van de kinderopvangtoeslag
3. Krachten en zorgen in het gezin
4. De hulpverlening
5. De jeugdbescherming
6. Non-discriminatie en gelijke behandeling

97 In twee casussen heeft de Inspectie niet met ouders kunnen spreken. In deze casussen heeft de Inspectie dossieronderzoek uitgevoerd en interviews gevoerd met betrokken medewerkers.98 De interviews met jongeren duurden korter (er is maatwerk geleverd afgestemd op hun leeftijd en aandachtsspanne).Om het pad dat gezinnen hebben afgelegd naar een kinderbeschermingsmaatregel volledig in kaart te brengen, was het van belang om het perspectief van de betrokken organisaties in de jeugdbeschermingsketen aan de verhalen van de gedupeerde ouders en kinderen toe te voegen. De Inspectie voerde interviews met 64 medewerkers werkzaam bij een gemeente, Veilig Thuis, RvdK en GI’s die destijds betrokken waren bij een casus.99 Bij één gezin was het ondersteuningsteam100 betrokken, deze medewerker is ook gesproken door de Inspectie. De interviews hadden als doel om de handelwijze, de processen en de werking van het jeugdbeschermingssysteem in relatie tot de toeslagenaffaire of afgeleide kenmerken van de affaire in beeld te krijgen. Ook deze interviews vonden plaats aan de hand van vaste thema’s en topics. De thema’s waren:

1. Situatie van het gezin
2. Betrokkenheid van de organisatie101
3. De toeslagenaffaire
4. Non-discriminatie en gelijke behandeling

Hieronder volgt een overzicht van de gesproken betrokken medewerkers in de jeugdbeschermingsketen.Vrijwillig kaderLokaal team gemeenten102Veilig Thuis53RvdKRaadsonderzoekerGedragswetenschapperJuridische deskundige2473GIJeugdbeschermerGedragswetenschapperTeammanager1443OverigestakeholdersLid ondersteuningsteam1Tabel 3. Overzicht geïnterviewde medewerkers 99 Niet in alle gevallen was het mogelijk om met een betrokken medewerkers van destijds te spreken (bijvoorbeeld omdat zij niet meer werkzaam waren bij de organisatie). Als het niet mogelijk was om met een betrokken medewerkers te spreken, is er met een medewerker gesproken en zijn elementen van de specifieke casus ingebracht in het interview.100 Zie Ouders / kinderen - Het Ondersteuningsteam.101 Lokaal team van een gemeente, Veilig Thuis, RvdK of GI.102 Hieronder wordt verstaan: alle medewerkers werkzaam in een lokaal team en/of centrum voor jeugd en gezin.

Groepsinterviews

De Inspectie voerde drie groepsinterviews met in totaal vijftien medewerkers werkzaam in de jeugdbeschermingsketen.103 Op deze manier kon de Inspectie het medewerkersperspectief ophalen over de beslis- en sleutelmomenten in de jeugdbeschermingsketen. Dankzij de dynamiek van een groepsinterview verkreeg de Inspectie meer inzicht in de interactie tussen ketenorganisaties over belangrijke momenten in het ketenproces rondom gedupeerde ouders.

Interviews met beleidsmedewerkers, kinderrechters en andere inhoudelijk specialisten

De Inspectie interviewde vijf beleidsmakers van Veilig Thuis, RvdK en GI om meer inzicht te verkrijgen in algemene richtlijnen, protocollen en de context van de jeugdbeschermingsketen. De Inspectie interviewde drie kinderrechters om hun perspectief op de jeugdbeschermingsketen in beeld te krijgen. Aanvullend zijn veertien inhoudelijk specialisten op thema’s armoede, discriminatie, jeugdbescherming, schulden/financiën en gezondheid geïnterviewd.

Data-analyse

De data-analyse vond in twee stappen plaats. De data-analyse is uitgevoerd met behulp van kwalitatieve analysesoftware (ATLAS.Ti). Hiermee heeft de Inspectie alle verzamelde data gecodeerd.

Casusanalyse

Op grond van de interviews en de dossieronderzoeken stelde de Inspectie per casus een analyse op zodra de dataverzameling voor de casus compleet was. De casusanalyses beschrijven per casus wat de gevolgen van de dupering waren voor het betreffende gezin en welke rol deze gevolgen (mogelijk) hebben gespeeld in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel. Ook zijn in dit document mogelijke contextfactoren in kaart gebracht en is beschreven waarom het gezin uiteindelijk te maken kreeg met een maatregel en wat daarin cruciale beslis- en sleutelmomenten waren. Met de casusanalyse kreeg de Inspectie helder welke organisaties wanneer bij een gezin betrokken raakten, welke informatie bekend was en hoe er gehandeld is.

Analyse

De Inspectie gebruikte alle verzamelde data — literatuuronderzoek, casusanalyses, groepsinterviews en interviews met inhoudelijk specialisten — om te komen tot een overkoepelende analyse. Op basis van deze analyse beantwoordt de Inspectie de centrale onderzoeksvraag.

Beperkingen van het onderzoek

De Inspectie is zich ervan bewust dat groepen gedupeerde gezinnen buiten het bereik van het onderzoek vallen. Dit zijn bijvoorbeeld gedupeerde gezinnen die te maken hebben gekregen met een vrijwillige uithuisplaatsing waarbij een103 Lokaal team gemeenten / Centrum voor Jeugd en Gezin, Veilig Thuis, RvdK, Rechtspraak en GIkinderbeschermingsmaatregel kon worden afgewend. Ook zijn er gezinnen waarbij de toeslagenaffaire tot grote problemen heeft geleid in de gezinssituatie, maar die niet in beeld zijn gekomen bij de jeugdbescherming. Ook zijn er gedupeerde gezinnen die te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel maar om redenen niet willen deelnemen aan dit onderzoek of niet bereikbaar bleken voor de Inspectie.

Inspectie Justitie en Veiligheid

Toezicht, omdat rechtvaardigheid en veiligheid niet vanzelfsprekend zijn.Dit is een uitgave van:Inspectie Justitie en Veiligheid Ministerie van Justitie en VeiligheidHoge Nieuwstraat 8 | 2514 EL Den Haag Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag Contactformulier | www.inspectie-jenv.nlSeptember 20231Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan, mits deze uitgave als bron wordt vermeld.Het kind van de rekeningInhoudsopgaveVoorwoord 3Lijst met gebruikte afkortingen en begrippen 5Samenvatting 6Aanleiding 6Bevindingen 7Hoofdconclusie 8Aanbevelingen 91. Inleiding 111.1 Aanleiding 111.2 Doelstelling en centrale onderzoeksvraag 121.3 Onderzoeksaanpak 121.4 Leeswijzer 162. De financiële gevolgen van de toeslagenaffaire voor gezinnen 172.1 Een kwetsbare sociaaleconomische situatie van de gezinnen 172.2 Als fraudeurs aangemerkt 172.3 Terugbetalen en stopzetten van de kinderopvangtoeslag 182.4 Onhaalbare betalingsregeling 212.5 De inning van toeslagschulden 212.6 Armoede en bestaansonzekerheid 222.7 Tussenconclusie 233. Multi-problematiek bij gezinnen 243.1 Een complexe samenloop van problemen op diverse leefgebieden 243.2 De impact van de multi-problematiek op de kinderen 283.3 Tussenconclusie 304. (Vrijwillige) hulp voor gezinnen 314.1 Ingezette hulp bij de gezinnen 314.2 Belemmerende factoren in de (vrijwillige) hulp 344.3 Tussenconclusie 395. Gezinnen in aanraking met jeugdbescherming 415.1 Dupering en fraudelabel geen factor 415.2 Factoren binnen de gezinnen 415.3 Inwerking financiële problematiek op andere factoren 455.4 Omgang medewerkers RvdK en GI’s met financiële problematiek 455.5 Tussenconclusie 546. Conclusie en aanbevelingen 566.1 Hoofdconclusie 566.2 Factoren die een rol speelden in het pad dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel 576.3 Aanbevelingen 61Bijlage 1. Onderzoeksmethoden 65VoorwoordSinds het Centraal Bureau voor de Statistiek cijfers publiceerde over uithuisplaatsingen van kinderen uit door de kinderopvangtoeslagenaffaire gedupeerde gezinnen, speelt de maatschappelijke vraag waarom en hoe dit kon gebeuren. De Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie) vond het belangrijk om helder te krijgen waarom deze groep gezinnen te maken kreeg met jeugdbescherming.Dit rapport geeft een indringend beeld van de situatie van twintig gezinnen die slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire. De Inspectie heeft een reconstructie gemaakt van de weg die deze gezinnen hebben afgelegd vanaf het moment dat zij het volledige bedrag aan ontvangen kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen aan de Belastingdienst tot aan het krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel.Waarom deze gezinnen te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel was voor ieder gezin anders. Ook de impact van de toeslagenaffaire verschilde per gezin. De Inspectie zag dat bijna alle gezinnen het ongekend zwaar hebben gehad en vaak nog steeds hebben. Hoe hun situatie zou zijn geweest zonder de toeslagenaffaire en of zij dan ook met jeugdbescherming in aanraking zouden zijn gekomen, is niet eenduidig vast te stellen. Wel zag de Inspectie dat de gevolgen van de toeslagenaffaire een kleine tot grote rol speelden in het gelopen pad naar een kinderbeschermingsmaatregel.De terugvordering van de kinderopvangtoeslag en de harde schuldeninning die daarop volgde leidden bij de meeste onderzochte gezinnen tot schrijnende situaties van armoede en bestaansonzekerheid. Gezinnen kwamen in grote financiële problemen en werden afhankelijk van hulp van familie, vrienden en initiatieven als de kleding- en voedselbank. Ouders probeerden het hoofd boven water te houden. De stress over hun financiële problemen had een ontwrichtende werking op hun gezinsleven.Kinderen in deze gezinnen kwamen in de knel. Medewerkers in de jeugdbeschermingsketen kwamen in actie waarbij het belang van het kind centraal stond. Maar de problematiek rondom armoede en schulden overstijgt het terrein van de jeugdbeschermingsketen. Daarom komt de Inspectie, naast haar aanbevelingen aan de jeugdbeschermingsketen, ook tot aanbevelingen aan het Rijk en de gemeenten om zich in te zetten op het voorkomen en aanpakken van armoede en problematische schulden. Blijvend investeren in het bestrijden van (kinder)armoede is noodzakelijk voor de groep kinderen die vandaag opgroeit in armoede, én om de overdracht van problematiek van ouder op kind te doorbreken.De verhalen en ervaringen die ouders en jongeren met onze inspecteurs deelden, maken duidelijk hoe groot hun leed was. Mijn respect en dankbaarheid gaan daarom uit naar de ouders en jongeren: voor hun dapperheid en bereidheid om open te zijn over hun ervaringen. Ik wil ook mijn dank uitspreken naar alle medewerkers van de verschillende organisaties die hebben meegewerkt aan dit onderzoek.Dit onderzoek schetst een aangrijpend beeld van de gevolgen van armoede en bestaansonzekerheid voor ouders én kinderen. Ieder kind heeft het recht op een levensstandaard die toereikend is voor zijn of haar ontwikkeling. Ik hoop dat dit onderzoek daar een bijdrage aan kan leveren.Esther de KleuverInspecteur-generaal Inspectie Justitie en VeiligheidLijst met gebruikte afkortingen en begrippenBeschermingstafel Aan de beschermingstafel wordt in aanwezigheid van ouders en kinderen een besluit genomen over het wel of niet starten van een onderzoek door de RvdK. Lokale teams, GI's of Veilig Thuiskunnen de beschermingstafel inschakelen.BSN BurgerservicenummerCBS Centraal Bureau voor de StatistiekCJG Centrum Jeugd en GezinDe jeugdbescherming Gecertificeerde Instelling; voert de kinderbeschermingsmaatregel uit.DUO Dienst Uitvoering OnderwijsGI Gecertificeerde Instelling; voert de kinderbeschermingsmaatregel uit.GGZ Geestelijke gezondheidszorgIGJ Inspectie Gezondheidszorg en JeugdInspectie JenV Inspectie Justitie en VeiligheidJeugdbeschermer Medewerker van een Gecertificeerde Instelling.Jeugdbeschermingsketen Uitvoeringsorganisaties die een rol spelen bij de voorbereiding, de advisering en de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel: gemeenten, jeugdhulpaanbieders, Veilig Thuis,RvdK, GI’s en de kinderrechter.Kinderbeschermingsmaatregel OTS met en zonder uithuisplaatsing (MUHP) en een gezagsbeëindigende maatregel.Lokaal team Een team van een gemeente dat ondersteuning biedt en vrijwillige hulp kan inzetten, waaronderhulp voor kinderen en ouders.MUHP Machtiging uithuisplaatsingOTS OndertoezichtstellingPTSS Posttraumatische stressstoornisRaadsonderzoeker Medewerker van de RvdK.RvdK Raad voor de KinderbeschermingStressor Stressfactor; een oorzaak van stress.UHP UithuisplaatsingUHT Uitvoeringsorganisatie Herstel ToeslagenVrijwillig kader Alle hulp die wordt ingezet met instemming van ouders. Er is nog geen kinderbeschermingsmaatregel.WMO Wet Maatschappelijke OndersteuningSamenvattingAanleidingDe Belastingdienst vorderde bij een aanzienlijke groep gezinnen de kinderopvangtoeslag terug, omdat zij onterecht werden aangewezen als fraudeur.1 Een deel van de gezinnen die in de toeslagenaffaire is gedupeerd, kreeg ook te maken met een kinderbeschermingsmaatregel. De Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie) onderzoekt hoe de jeugdbeschermingsketen is omgegaan met door de toeslagenaffaire gedupeerde gezinnen. Om deze vraag te kunnen beantwoorden, heeft de Inspectie in eerder onderzoek cijfermatig in kaart laten brengen door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) of gedupeerde gezinnen vaker of minder vaak dan andere gezinnen te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel.2In het kwantitatieve onderzoek werd een groep gedupeerde gezinnen vergeleken met een groep niet-gedupeerde gezinnen met vergelijkbare kenmerken en sociaaleconomische omstandigheden. Deze vergelijking liet op groepsniveau zien dat de toeslagenaffaire de kans op het opgelegd krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel gemiddeld genomen niet heeft vergroot. Omdat de kwantitatieve analyses op groepsniveau werden uitgevoerd, was het niet uit te sluiten dat gedupeerde gezinnen op individueel niveau als gevolg van de kinderopvangtoeslagenaffaire dermate in de problemen zijn gekomen dat er een kinderbeschermingsmaatregel ingezet moest worden. Ook hadden beide groepen gezinnen gemiddeld een vier keer hogere kans om te maken te krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel in vergelijking met de meeste gezinnen in Nederland.Met dit verdiepende en verklarende vervolgonderzoek is onderzocht waarom een deel van de gedupeerde gezinnen te maken kreeg met een kinderbeschermingsmaatregel. De Inspectie bracht in kaart welke factoren hierin een rol speelden en hoe het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel, dat wil zeggen een ondertoezichtstelling (met of zonder uithuisplaatsing) of een gezagsbeëindigende maatregel, voor deze gezinnen is verlopen. De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt:Om tot beantwoording van de centrale onderzoeksvraag te komen, zijn verschillende onderzoeksmethoden gehanteerd. Allereerst maakte de Inspectie een reconstructie van het pad dat twintig gedupeerde gezinnen aflegden vanaf het moment van de terugvordering van de kinderopvangtoeslag tot de kinderbeschermingsmaatregel. Binnen dit casusonderzoek sprak de Inspectie met1 Zie Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, Ongekend Onrecht, 2020.2 In het kader van aanvullende statistische dienstverlening voerde het CBS de kwantitatieve analyse uit. Zie CBS, Jeugdbescherming en de toeslagenaffaire, 2022.ouders en in enkele casussen met jongeren. Ook werden betrokken medewerkers van lokale teams van gemeenten, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Gecertificeerde Instellingen (GI’s) geïnterviewd. Daarbij is in alle twintig casussen dossieronderzoek gedaan. Naast het casusonderzoek is literatuuronderzoek gedaan, zijn (groeps)interviews gehouden met medewerkers in de jeugdbeschermingsketen en zijn inhoudelijk specialisten geïnterviewd.BevindingenDe Inspectie benadrukt bij de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag dat de samenloop van problemen en daarmee het pad van de terugvordering van de kinderopvangtoeslag tot de kinderbeschermingsmaatregel in ieder onderzocht gezin anders was.De meeste onderzochte gezinnen bevonden zich voor de terugvordering van de kinderopvangtoeslag in een kwetsbare sociaaleconomische situatie. Bij de terugvordering van de ontvangen kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst is hier niet naar gekeken. Het was voor bijna alle onderzochte gezinnen bij voorbaat onhaalbaar om de toeslagschuld te kunnen betalen. De bedragen waren, gemeten naar de draagkracht van de gezinnen, te hoog en liepen snel op. Ouders kwamen niet in aanmerking voor een betalingsregeling naar draagkracht vanwege hun fraudelabel. De Inspectie ziet dat bij de schuldeninning geen rekening is gehouden met de (financiële) situatie waarin deze gezinnen zich bevonden. Juist de gezinnen die voor hun bestaanszekerheid afhankelijk waren van toeslagen kregen door het systeem van schuldeninning geen toegang meer tot deze toeslagen. Hierdoor zijn veel van de onderzochte gezinnen door toedoen van de overheid in armoede beland.Ten minste veertien van de onderzochte gezinnen hadden een of meerdere kwetsbaarheden voor de dupering, zoals een complexe echtscheiding en/of een psychische kwetsbaarheid van ouder en/of kind. De Inspectie zag bij bijna alle onderzochte gezinnen dat de door de toeslagenaffaire ontstane financiële problemen in meer of mindere mate bijdroegen aan het in stand houden van, het verergeren en/of ontstaan van problematiek. Dit onderzoek laat zien dat de situatie van multi-problematiek binnen de onderzochte gezinnen ervoor zorgde dat het evenwicht tussen de draagkracht en draaglast van ouders uit balans raakte.Hierdoor kwam de opvoedsituatie meer onder druk te staan en kwamen kinderen (verder) in de knel.In alle onderzochte gezinnen is hulpverlening ingezet voor problemen op verschillende leefgebieden. Dit onderzoek brengt in beeld dat verschillende belemmerende factoren bijdroegen aan het niet slagen en/of stagneren van deze hulp. Alle onderzochte gezinnen kregen te maken met een of meer kinderbeschermingsmaatregelen omdat er ernstige zorgen bestonden over de ontwikkeling van hun kind(eren) en hulp in het vrijwillig kader onvoldoende van de grond kwam waardoor de ontwikkelingsbedreiging voortduurde. De medewerkers van de RvdK en GI’s handelden vanuit hun taakopvatting — het belang van het kind— op de multi-problematiek in de onderzochte gezinnen. Factoren die zij bij veel onderzochte gezinnen meewogen in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel waren gezag- en omgangsproblematiek, geestelijke gezondheidszorg-problematiek van ouder en/of kind, problematiek rondom het in aanraking komen met justitie, verslavingsproblematiek, huiselijk geweld en instabiele huisvesting. De medewerkers zagen dat ouders door de volwassenenproblemen minder beschikbaar waren als opvoeder. Uiteindelijk is in alle onderzochte gezinnen, na een advies van de RvdK, door de kinderrechter geoordeeld dat voldaan werd aan de juridische criteria om een kinderbeschermingsmaatregel uit te spreken.De Inspectie constateert dat de omvang van de financiële problemen van ouders vaak buiten beeld is gebleven bij de jeugdbeschermingsketen. Daarbij laat dit onderzoek zien dat medewerkers van de RvdK en GI’s hierdoor de inwerking van die financiële problemen op andere problemen bij de onderzochte gezinnen onvoldoende in beeld hebben gehad. Een verklaring hiervoor ziet de Inspectie in verschillen in de taakopvatting van deze medewerkers. Waar sommige medewerkers vinden dat de bestaanszekerheid van gezinnen een onderdeel is van hun taak, vinden andere medewerkers dat het in beeld brengen en oplossen van de financiële problemen minder past bij de taken van de jeugdbeschermingsketen vanuit de redenering dat het belang en de veiligheid van het kind centraal staat.Ook constateert de Inspectie dat het handelingsperspectief van medewerkers van de RvdK en GI’s knelt bij het aanpakken van financiële problemen bij gezinnen. Zij hebben beperkte mogelijkheden om hulp bij financiële problemen van ouders te bieden. Bovenstaande heeft gevolgen voor hoe financiële problemen werden gewogen in de jeugdbeschermingsketen: medewerkers van de RvdK en GI’s zagen de financiële problemen bij de onderzochte gezinnen meestal als stressor of probleem dat speelde op de achtergrond.HoofdconclusieIn dit onderzoek is niet vastgesteld of de gevolgen van de toeslagenaffaire in de onderzochte gezinnen de directe oorzaak waren voor het te maken krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel. Wel concludeert de Inspectie dat de (financiële) gevolgen van de toeslagenaffaire in zeventien van de twintig onderzochte gezinnen een kleine tot grote rol speelden in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel.De Inspectie constateert dat in geen van de onderzochte gezinnen de financiële problemen de enige reden zijn geweest voor het krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel. De gevolgen van de financiële problemen — het in stand houden, het verergeren en/of het ontstaan van andere problemen — zijn wel meermaals meegewogen als factor in de afweging of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was.De Inspectie ziet dat in ten minste veertien van de onderzochte gezinnen een of meerdere kwetsbaarheden bestonden voor de dupering, zoals een complexe echtscheiding en/of een psychische kwetsbaarheid van ouder en/of kind. Door de terugvordering van de kinderopvangtoeslag en schuldeninning zonder menselijke maat die daarop volgde, kwamen bijna alle onderzochte gezinnen in een situatie van armoede en bestaansonzekerheid terecht. De financiële problemen hadden een langdurige ontwrichtende werking op het functioneren van ouders en kinderen. De veelvuldig ingezette hulp voor de multi-problematiek in de onderzochte gezinnen was onvoldoende effectief. Daarnaast was er wantrouwen bij de onderzochte gezinnen richting overheidsinstanties als gevolg van de dupering. De hulp stagneerde of werd onvoldoende benut. Hierdoor kwam een kinderbeschermingsmaatregel in beeld. De medewerkers van de RvdK en GI’s handelden vanuit hun taakopvatting — het belang van het kind — op de multi- problematiek in de onderzochte gezinnen.De Inspectie ziet geen aanwijzingen dat het fraudelabel heeft meegewogen in de beoordeling of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was bij de onderzochte gezinnen. Medewerkers van de RvdK en GI’s hebben in de onderzochte gezinnen de omvang van de financiële problemen en de inwerking hiervan op andere problemen veelal onvoldoende in beeld gehad. Het diepgaander uitvragen van financiële problemen van een gezin door medewerkers in de gehele jeugdbeschermingsketen kan meerwaarde hebben omdat het een beter inzicht geeft in hoe de financiële problematiek inspeelt op andere problemen, wat kan bijdragen aan het opstellen van haalbare doelen en het inzetten van passende hulp. Het handelingsperspectief van medewerkers van de RvdK en GI’s is echter beperkt om financiële problemen aan te pakken.Aanbevelingen1. InleidingDe Belastingdienst vorderde bij een aanzienlijke groep gezinnen de kinderopvangtoeslag terug, omdat zij onterecht werden aangewezen als fraudeur.3 Ouders moesten het geheel aan ontvangen kinderopvangtoeslag terugbetalen en kwamen in grote financiële problemen terecht. Overheid en rechtspraak beschermden hen hier niet tegen. De grondbeginselen van de rechtstaat werden geschonden en het vertrouwen van burgers in de overheid werd ernstig geschaad.Een deel van deze gezinnen kreeg ook te maken met een kinderbeschermingsmaatregel. Op 18 oktober 2021 bracht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) naar buiten dat tussen 2015 en 2019 naar schatting 1.115 kinderen van gedupeerde gezinnen uithuisgeplaatst zijn (geweest) met een door de rechter uitgesproken kinderbeschermingsmaatregel.4 Het aantal uithuisgeplaatste kinderen werd later geactualiseerd naar 2.090 kinderen tussen 2015 en eind juni 2022, van wie 645 kinderen nog uithuisgeplaatst waren op 30 juni 2022.51.1 AanleidingDe Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie) onderzoekt hoe de jeugdbeschermingsketen is omgegaan met door de toeslagenaffaire gedupeerde gezinnen. Om deze vraag te kunnen beantwoorden heeft de Inspectie in eerder onderzoek cijfermatig in kaart laten brengen door het CBS of gedupeerde gezinnen vaker of minder vaak dan andere gezinnen (en dus disproportioneel) te maken kregen met jeugdbescherming.6De Inspectie concludeerde op basis van de analyses van het CBS dat specifieke groepen gezinnen door de kinderopvangtoeslagenaffaire gedupeerd zijn geraakt. Gezinnen met een niet-Nederlandse herkomst hadden een verhoogde kans om gedupeerd te raken door de toeslagenaffaire.7 Ook bevonden veel gedupeerde gezinnen zich al in een kwetsbare sociaaleconomische situatie voordat de Belastingdienst de kinderopvangtoeslag terugvorderde. De Inspectie concludeerde ook dat de kans om te maken te krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel niet voor ieder gezin in Nederland gelijk was. Bepaalde kenmerken en sociaaleconomische omstandigheden maakten de kans dat een gezin een kinderbeschermingsmaatregel opgelegd kreeg groter. Er is geen bewijs gevonden dat de dupering door de kinderopvangtoeslagenaffaire gemiddeld genomen de kans op het opgelegd krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel heeft vergroot.Omdat de kwantitatieve analyses op groepsniveau zijn uitgevoerd, is het niet uit te sluiten dat gedupeerde gezinnen op individueel niveau als gevolg van de3 Zie Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, Ongekend Onrecht, 2020.4 Zie Uithuisplaatsingen onder gedupeerden toeslagenaffaire.5 Zie Actualisatie uithuisplaatsingen toeslagenaffaire, 2015 t/m juni 2022, 26 april 2023.6 In het kader van aanvullende statistische dienstverlening voerde het CBS de kwantitatieve analyse uit. Zie CBS, Jeugdbescherming en de toeslagenaffaire, 2022.7 Zie Brief Bevindingen Inspectie JenV onderzoek naar kinderopvangtoeslagaffaire en jeugdbescherming | Brief | Inspectie Justitie en Veiligheid.kinderopvangtoeslagenaffaire dermate in de problemen zijn gekomen dat er een kinderbeschermingsmaatregel ingezet moest worden.De Inspectie brengt met dit verdiepende en verklarende vervolgonderzoek in kaart waarom een deel van de gedupeerde gezinnen te maken kreeg met kinderbeschermingsmaatregelen en welke lessen hieruit te trekken zijn.1.2 Doelstelling en centrale onderzoeksvraagIn dit onderzoek wordt nagegaan hoe de jeugdbeschermingsketen heeft gefunctioneerd bij gezinnen die gedupeerd zijn geraakt door de toeslagenaffaire. De Inspectie onderzoekt waarom een deel van de gezinnen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire vervolgens te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel. De Inspectie brengt in kaart welke factoren hierin een rol speelden en hoe het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel voor deze gezinnen is verlopen.8De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt:Om de centrale onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden heeft de Inspectie allereerst geanalyseerd welke relevante beslis- en sleutelmomenten in de jeugdbeschermingsketen voorafgaan aan of samenhangen met het uitspreken van een kinderbeschermingsmaatregel door een kinderrechter bij gedupeerde gezinnen.De centrale vraag is uitgewerkt in de volgende deelvragen:1. Welke factoren speelden een rol in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel voor kinderen uit gedupeerde gezinnen?2. Had redelijkerwijs voorkomen kunnen worden dat kinderen van gedupeerde gezinnen te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel, en zo ja, hoe?Deze deelvragen dienen als hulpmiddel om tot een antwoord op de centrale onderzoeksvraag te komen. Antwoorden op de deelvragen zijn daarom niet expliciet opgenomen.1.3 OnderzoeksaanpakDit onderzoek richt zich op ouders en hun kinderen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire en hierop volgend te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel. Dit zijn gezinnen waarbij de aanvragers van de kinderopvangtoeslag door de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) als8 In het onderzoek worden alle kinderbeschermingsmaatregelen meegenomen: een OTS met en zonder uithuisplaatsing (MUHP) en een gezagsbeëindigende maatregel. Ook wordt de vrijwillige UHP meegenomen wanneer deze is gevolgd door een kinderbeschermingsmaatregel.gedupeerd zijn erkend. De Inspectie heeft er voor gekozen om gezinnen te onderzoeken waar de kinderbeschermingsmaatregel volgde binnen vijf jaar nadat ouders gedupeerd raakten door de toeslagenaffaire. Op deze manier kon de mogelijke rol van de dupering in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel in beeld komen.In het rapport geeft de Inspectie veel ruimte aan de gezinnen om te vertellen over de problematische situatie waarin zij zaten. De namen van de ouders en kinderen zijn gefingeerd om herkenning te voorkomen. Daarbij is het perspectief van medewerkers in de jeugdbeschermingsketen opgenomen in het rapport. De jeugdbeschermingsketen wordt in dit rapport gedefinieerd als uitvoeringsorganisaties die een rol spelen bij de voorbereiding, de advisering en de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel, te weten gemeenten, jeugdhulpaanbieders, Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), Gecertificeerde Instellingen (GI’s) en de kinderrechter.De selectie van gezinnenIn het onderzoek is een selectie betrokken van gezinnen die na dupering9 te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel. Deze selectie is niet helemaal toevallig. Een aantal selectieregels zijn gebruikt om een zo divers mogelijk beeld te krijgen van wat er zich heeft afgespeeld. De wijze van selectie is uitgebreider beschreven in bijlage 1.De grootte van de selectie is bepaald aan de hand van saturatie. Dit betekent dat de dataverzameling net zo lang is doorgegaan tot er geen nieuwe factoren of nieuwe inzichten naar voren kwamen. Hierbij is een minimum van twintig casussen gehanteerd. Gedurende het onderzoek bleek een selectie van twintig casussen voldoende om het punt van saturatie te bereiken en daarmee de centrale onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden.De Inspectie bracht van twintig gezinnen het gelopen pad naar een kinderbeschermingsmaatregel in kaart en zette dit om in een tijdlijn. Op deze manier is een reconstructie gemaakt van wat er is gebeurd. Dit had als doel om patronen te ontdekken in de verhalen van gedupeerde gezinnen en factoren te beschrijven die hierin een rol speelden.De twintig onderzochte gezinnen kregen met de onderstaande kinderbeschermingsmaatregelen te maken:• Twaalf van de twintig geselecteerde gezinnen kregen te maken met een ondertoezichtstelling (OTS) van hun kind(eren).• Zeven van de twintig gezinnen kregen te maken met een OTS met een machtiging uithuisplaatsing (MUHP) van hun kind(eren). Bij vijf van deze gezinnen ging daar een vrijwillige UHP aan vooraf.• Twee van de twintig gezinnen kregen te maken met een gezagsbeëindigende maatregel. In één gezin ging daar een OTS met een9 De geselecteerde gezinnen zijn door de UHT erkend als slachtoffer van de toeslagenaffaire.MUHP aan vooraf. In het andere gezin ging daar een vrijwillige UHP aan vooraf.Alle gedupeerde gezinnen die deelnamen aan het onderzoek hebben hiervoor uitdrukkelijke toestemming verleend. De Inspectie heeft daarnaast ook een klankbordgroep opgericht met gedupeerde ouders. Als ervaringsdeskundigen voorzagen zij de Inspectie gedurende het onderzoek van advies over de inrichting van het onderzoek en de benadering en omgang met gedupeerde gezinnen.Non-discriminatie en gelijke behandelingUit eerder kwantitatief onderzoek van de Inspectie10 bleek dat aanvragers van kinderopvangtoeslag met een niet-Nederlandse herkomst tot bijna negen keer meer kans hadden om gedupeerd te raken dan aanvragers met Nederland als herkomstland. Dit vormde aanleiding om het onderwerp non-discriminatie en gelijke behandeling in dit onderzoek te betrekken en te onderzoeken of de twintig onderzochte gezinnen te maken kregen met discriminatoire mechanismen in de jeugdbeschermingsketen.Bij de onderzochte gezinnen zijn geen aanwijzingen gevonden dat migratieachtergrond heeft meegewogen in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. In dit onderzoek heeft de Inspectie ook algemene inzichten verkregen over verschillende waarborgen in de jeugdbeschermingsketen om discriminatie te voorkomen. Een voorbeeld hiervan is dat medewerkers van de RvdK en GI’s regelmatig interne overleggen organiseren waarin expertise van collega’s over bepaalde culturen wordt benut om, onder andere, vooroordelen over gezinnen te voorkomen.11 Daarnaast heeft de Inspectie inzichten verkregen over risico’s voor het recht op gelijke behandeling en non-discriminatie in de jeugdbeschermingsketen. Te denken valt aan het ontbreken van diversiteit van medewerkers in jeugdbeschermingsorganisaties (geslacht, herkomst etc.) en het spanningsveld tussen Nederlandse en niet-Nederlandse normen over bijvoorbeeld opvoeding. In een toekomstige publicatie zal de Inspectie rapporteren over deze bevindingen.12Onderzoeksmethoden voor dataverzamelingOm tot beantwoording van de centrale onderzoeksvraag te komen, zijn verschillende onderzoeksmethoden voor dataverzameling en data-analyse gehanteerd. Hieronder volgt een beknopt overzicht (zie bijlage 1 voor een gedetailleerd overzicht).10 Zie Brief Bevindingen Inspectie JenV onderzoek naar kinderopvangtoeslagaffaire en jeugdbescherming | Brief | Inspectie Justitie en Veiligheid11 Bijvoorbeeld multidisciplinair overleg, casuïstiek overleg, methodische leerbijeenkomsten, moreel beraad en coachingsgroepen.12 De Inspectie zal zich in deze publicatie richten op alle gezinnen die in aanraking zijn gekomen met een kinderbeschermingsmaatregel, dus breder dan alleen de gezinnen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire.LiteratuuronderzoekDe Inspectie voerde een uitgebreid literatuuronderzoek uit om het systeem van de jeugdbeschermingsketen in kaart te brengen in relatie tot de toeslagenaffaire.Daarvoor zijn richtlijnen, protocollen en werkwijzen van jeugdbeschermingsorganisaties bestudeerd. Ook bestudeerde de Inspectie rapporten, literatuur, wet- en regelgeving over de toeslagenaffaire en thema’s die daarmee samenhangen, zoals schuldenproblematiek, armoede, kansenongelijkheid, gelijke behandeling en non-discriminatie.CasusonderzoekDe Inspectie heeft in de twintig casussen dossieronderzoek uitgevoerd bij de RvdK, GI’s, gemeenten en Veilig Thuis.13 Ook heeft de Inspectie in achttien casussen ten minste één ouder gesproken.14 In totaal heeft de Inspectie 23 ouders gesproken. In deze gesprekken stonden de verhalen en ervaringen van de gedupeerde ouders centraal. Ook is gesproken met drie kinderen uit twee gedupeerde gezinnen. In de andere casussen waren de kinderen te jong of wilden gezinnen liever niet dat de kinderen werden betrokken in het onderzoek. Hiernaast zijn 64 medewerkers van RvdK, GI’s, gemeenten en Veilig Thuis, geïnterviewd over de gezinnen om inzicht te krijgen in de handelwijze van toen en hun reflectie hierop met de kennis van nu.15GroepsinterviewsDaarnaast voerde de Inspectie drie groepsinterviews met andere medewerkers in de jeugdbeschermingsketen. Op één medewerker na waren zij niet betrokken (geweest) bij de twintig onderzochte gezinnen. Op deze manier is meer inzicht verkregen in de interactie tussen de verschillende ketenorganisaties. Deelnemers waren werkzaam bij een lokaal team van een gemeente, Veilig Thuis, RvdK, rechtspraak en GI’s.Interviews met beleidsmakers, kinderrechters en andere inhoudelijk specialistenDe Inspectie voerde interviews met vijf beleidsmakers werkzaam in de jeugdbeschermingsketen, drie kinderrechters en veertien inhoudelijk specialisten op thema’s als armoede, discriminatie, jeugdbescherming, schulden/financiën en gezondheid. Met deze interviews is specialistische kennis opgehaald die raakt aan de centrale onderzoeksvraag.Onderzoeksmethoden voor data-analyseDe analyse is in de volgende twee stappen uitgevoerd:CasusanalyseDe Inspectie voerde eerst een analyse uit op casusniveau. Deze twintig casusanalyses zijn gemaakt op basis van het dossieronderzoek en de13 Voor iedere casus heeft met toestemming van het gezin dossieronderzoek plaatsgevonden bij de RvdK. Afhankelijk van de casus is daarnaast dossieronderzoek uitgevoerd bij de gemeente, Veilig Thuis en/of de GI.14 In twee casussen heeft de Inspectie niet met ouders kunnen spreken. In deze casussen is dossieronderzoek uitgevoerd en zijn interviews gevoerd met betrokken medewerkers van de RvdK en GI’s.15 Niet in alle gevallen was het mogelijk om met een betrokken raadsmedewerker en jeugdbeschermer van destijds te spreken (bijv. omdat zij niet meer werkzaam waren bij de organisatie). Als het niet mogelijk was om met een betrokken medewerker te spreken, is er met een andere medewerker gesproken en zijn elementen van de specifieke casus ingebracht in het interview.casusinterviews. De casusanalyse beschreef de belangrijkste beslis- en sleutelmomenten in het pad dat ouders en kinderen aflegden naar de kinderbeschermingsmaatregel en de factoren die (mogelijk) een rol speelden in het proces hier naartoe. Ze geven inzicht in wat speelde bij de onderzochte gezinnen en de gevolgen van de dupering op hun gezinssituatie.Overkoepelende analyseOp basis van casusanalyses, literatuuronderzoek, (groeps)interviews en interviews met inhoudelijk specialisten voerde de Inspectie een overkoepelende analyse uit. Aan de hand van deze analyse is de centrale onderzoeksvraag beantwoord.Generaliseerbaarheid van de bevindingenDe bevindingen in dit rapport baseren zich op de twintig onderzochte casussen. Uit deze casussen komen patronen naar voren: bevindingen die in meerdere casussen voorkwamen. In het rapport zijn deze patronen beschreven. Op basis van dit onderzoek kunnen geen uitspraken gedaan worden over hoe vaak bepaalde patronen voorkomen bij gezinnen die niet betrokken zijn bij dit onderzoek. De onderzoeksopzet leunt echter op zowel uitgebreide analyse van een zorgvuldig samengestelde groep casussen, interviews met medewerkers in de jeugdbeschermingsketen en experts, als relevante literatuur. Het is daarom aannemelijk dat de bevindingen in het rapport ook inzicht geven in het pad van vergelijkbare gezinnen die na de dupering te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel.1.4 LeeswijzerDe structuur van dit rapport volgt het pad dat gezinnen hebben afgelegd van de terugvordering van de kinderopvangtoeslag tot de kinderbeschermingsmaatregel. Daarom begint dit rapport met de impact van de toeslagenaffaire op de onderzochte gezinnen. Hoofdstuk 2 beschrijft de financiële gevolgen van de toeslagenaffaire voor de onderzochte gezinnen. In hoofdstuk 3 wordt vervolgens in beeld gebracht welke problemen speelden binnen de onderzochte gezinnen en hoe de door de toeslagenaffaire ontstane financiële problemen hierop inwerkten.Hoofdstuk 4 laat zien dat diverse (vrijwillige) hulpverlening werd ingezet voor de problemen die speelden binnen de onderzochte gezinnen. Verder wordt beschreven hoe de toegang en de uitvoering van deze hulp verliep. Ondanks de vrijwillige hulp kwamen de gezinnen in beeld bij de jeugdbescherming. Hoofdstuk 5 beschrijft hoe medewerkers van de RvdK en GI’s hebben gehandeld op de problemen die zij tegenkwamen bij de onderzochte gezinnen. In het bijzonder wordt beschreven hoe deze medewerkers omgingen met financiële problemen bij deze gezinnen. Tot slot komt de Inspectie in hoofdstuk 6 tot de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag en worden aanbevelingen gedaan.2. De financiële gevolgen van de toeslagenaffaire voor gezinnenDit hoofdstuk geeft inzicht in de financiële situatie waarin de onderzochte gezinnen terecht kwamen in de periode van het terugvorderen van de kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst. In veel van de gezinnen ontstonden financiële problemen op het moment dat ouders als fraudeur werden aangemerkt door de Belastingdienst. De kinderopvangtoeslag werd stopgezet en de ontvangen bedragen moesten volledig worden terugbetaald. Deze opgave was voor bijna alle onderzochte gezinnen onhaalbaar.De bevindingen in dit hoofdstuk baseren zich grotendeels op de verhalen van de geïnterviewde ouders over de periode van de terugvorderingen. Het perspectief van deze ouders is aangevuld met inzichten vanuit eerder onderzoek over schuldenproblematiek en de toeslagenaffaire.2.1 Een kwetsbare sociaaleconomische situatie van de gezinnenIn dit onderzoek heeft de Inspectie de situatie van twintig gezinnen onderzocht. In negentien van de twintig gezinnen was de moeder de aanvrager van de kinderopvangtoeslag. Ten minste tien van deze moeders waren alleenstaand met eenhoofdig gezag. In vijf gezinnen ging het om een ouderpaar. Zes ouders waren onder de 21 jaar toen zij met de terugvordering van de kinderopvangtoeslag te maken kregen. Vier ouders studeerden nog in deze periode. Sommige ouders hadden (vermoedelijk) een licht verstandelijke beperking.16 Vijf gezinnen noemen dat zij financiële problemen hadden voor de terugvordering van de kinderopvangtoeslag, zoals schulden bij de Belastingdienst, de zorgverzekeraar en/of private schulden.Over het algemeen zijn groepen met bovenstaande kenmerken kwetsbaar voor financiële problemen.17 Bijvoorbeeld, jongeren zijn vaak afhankelijk van flexibel werk en hebben vaak kleinere financiële buffers kunnen opbouwen.18 Een alleenstaande ouder moet zelfstandig voor een huishouden zorgen. Zij hebben vaker minder hulpbronnen en inkomen dan tweeoudergezinnen.192.2 Als fraudeurs aangemerktDe Belastingdienst heeft een grote groep ouders aangemerkt als fraudeur. Zij zouden fraude hebben gepleegd met de kinderopvangtoeslag. Door de kwalificatie16 Bron: dossiers RvdK en GI’s.17 Zie Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 2016 en Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS), Van schuld naar schone lei, 2022.18 RVS, Van schuld naar schone lei, 2022, p. 16.19 Jungmann, N. en Madren, T., Basisboek aanpak schulden, 2021.‘fraudeur’ of ‘opzet/grove schuld’ moesten ouders de ontvangen kinderopvangtoeslag volledig terugbetalen.20 De Belastingdienst paste daarbij een terugvorderingsregime toe zonder oog voor de menselijke maat.21 Dit ziet de Inspectie terug bij alle onderzochte gezinnen.Voorbeeld 1. Carmen werd aangemerkt als fraudeurVoor Carmen was niet duidelijk wat er precies aan de hand was in de periode van de terugvorderingen, maar de gevolgen waren groot. Zij werd in 2010 aangemerkt als fraudeur, waarop een sneeuwbaleffect volgde. Carmen vertelt dat het fraudelabel ook in andere overheidsinstellingen terug te vinden was. Hierdoor kon zij tot 2021 geen auto op haar naam laten registreren. Ook vertelt zij dat ze niet kon worden ingeschreven bij een woningcorporatie.Het fraudelabel zorgde voor bijkomende problemen en belemmeringen voor de onderzochte gezinnen bij de toegang tot financiële hulp (zie hoofdstuk 4). De volgende paragrafen beschrijven de verdere gevolgen van het fraudelabel op het leven van de groep onderzochte gezinnen.2.3 Terugbetalen en stopzetten van de kinderopvangtoeslagTerugbetalenGezinnen moesten het teruggevorderde bedrag aan kinderopvangtoeslag in één keer en op korte termijn22 betalen aan de Belastingdienst.23 De hoogte van de toeslagschuld verschilde per gezin. Bij veel van de onderzochte gezinnen ontstond een voor hun financiële situatie onbetaalbare toeslagschuld die snel opliep door wettelijke rente, incasso- en deurwaarderskosten. Om een idee te geven van de hoogte de toeslagschulden geeft de Inspectie de volgende voorbeelden:• Een moeder had een toeslagschuld van €13.000.• Ouders hadden een toeslagschuld van €50.000 à 55.000.• Een moeder had een toeslagschuld van €50.000.• Een vader had een toeslagschuld van €1.000.• Een moeder had een toeslagschuld van €53.000.• Een moeder had een toeslagschuld van €60.000.• Een moeder had een toeslagschuld van €56.000.• Ouders hadden een toeslagschuld van €80.000.• Een moeder had een toeslagschuld van €20.000.20 Wanneer de Belastingdienst opzet of grove schuld door de ouders aannemelijk achtte, kregen ouders geen persoonlijke betalingsregeling aangeboden. Zie het verslag van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, Ongekend Onrecht, 2020, p. 13.21 Wanneer het terugbetalen van de toeslagschuld niet binnen de gestelde termijn lukte, konden dwanginvorderingsmaatregelen volgen, zoals beslagleggingen van auto’s en gedwongen verkoop van de woning. Zie het verslag Ongekend Onrecht, p. 14.22 Een terugvordering door de Belastingdienst heeft een betalingstermijn van zes weken vanaf de datum op de beschikking. Zie Instructie Invordering en Belastingdeurwaarders.23 Tussen de gezinnen bestaan verschillen in de datum dat de Belastingdienst begon met het terugvorderen van het volledige bedrag aan uitgekeerde kinderopvangtoeslag (toeslagschuld). In de onderzochte casussen liggen de momenten van terugvorderen tussen 2010 tot 2019.• Een moeder had een toeslagschuld van €30.000.Onderzoek laat zien dat de complexiteit van de financiële situatie van gezinnen toeneemt wanneer er meerdere betalingsachterstanden ontstaan. Daarbij is het beroep van de overheid op de zelfredzaamheid van burgers bij problematische schulden (te) hoog.24 Dit ziet de Inspectie terug bij de onderzochte gezinnen.Sommige gezinnen kregen te maken met meerdere terugvorderingen van kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst. Ook werd de kinderopvangtoeslagschuld door de Belastingdienst verrekend met andere toeslagen (zoals zorg- en huurtoeslag en het kindgebonden budget) waar de gezinnen recht op hadden. Dit leidde tot onduidelijkheid en situaties waarin ouders het overzicht over hun financiën kwijtraakten. Hierover vertelt een van de ouders: ‘Ik probeerde overzicht te krijgen in mijn schulden, maar het ging allemaal zo snel dat ik het niet meer bij kon houden. Het was voor mij onduidelijk waar nota’s vandaan kwamen’. Andere ouders durfden hun post niet meer open te maken. Een van hen vertelt: ‘De terugvorderingen kwamen per post binnen. Dit waren veel brieven. Ik opende op den duur de brieven niet meer en gooide ze weg’. Ook een aantal van de schuldhulpverleners — die in een later stadium betrokken raakten bij de gezinnen (zie hoofdstuk 4) — begreep de terugvorderingen van de Belastingdienst niet. Ouders zeggen hierover dat de schuldhulpverleners de problemen niet duidelijk kregen en dat ze door de bomen het bos niet meer zagen.Voorbeeld 2. ‘De schulden liepen alleen maar op, overal ontstonden schulden’Esra en Ruud hebben drie kinderen. Ruud had een goede baan. Esra volgde een opleiding en werkte in deeltijd. Ze hadden geen financiële problemen. In 2011 kregen ze meerdere brieven waarin stond dat ze de ontvangen kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen. In totaal hadden Esra en Ruud bijna €80.000 aan toeslagschuld. Ook werden ze gekort op de andere toeslagen, zoals het kindgebonden budget en de zorgtoeslag. Esra en Ruud vertellen: ‘De schulden liepen alleen maar op, overal ontstonden schulden’.Bij vier gezinnen kwam de Belastingdienst in eerste instantie terug op de terugvordering. Deze ouders konden daarna weer kinderopvangtoeslag aanvragen. Tot wanhoop van de ouders vorderde de Belastingdienst een jaar later de ontvangen toeslag voor de tweede keer in zijn geheel terug.24 WRR, Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 2016, p. 7.Voorbeeld 3. Milou kreeg te maken met meerdere terugvorderingenMilou was 19 jaar toen zij moeder werd van dochter Eva. Tussen 2015 en 2019 kreeg zij te maken met meerdere terugvorderingen van de kinderopvangtoeslag. De toeslagschuld voor de jaren 2015 en 2016 werd tegelijk teruggevorderd. Het ging bij elkaar om ongeveer €40.000. Dit bedrag was zo hoog omdat Milou fulltime opvang afnam. Milou’s moeder belde daarop meerdere keren de Belastingdienst, omdat ze vermoedde dat de terugvordering niet kon kloppen. Een medewerker gaf aan dat de terugvordering inderdaad niet klopte. De terugvordering werd gestopt en Milou ontving gedurende een jaar weer kinderopvangtoeslag. Vervolgens begon de Belastingdienst weer met het terugvorderen van de ontvangen kinderopvangtoeslag. Eerst over 2017, later over 2018 en uiteindelijk ook over 2016. Bij elkaar was dit een bedrag van €35.000.Een aantal ouders waarmee de Inspectie sprak moest als gevolg van de toeslagschuld en/of het fraudelabel ook andere inkomensregelingen terugbetalen, zoals de bijstands- en werkloosheidsuitkering.25 Een ouder vertelt dat de gemeente de bijstand terugvorderde omdat de gemeente de ouder zag als fraudeur.26StopzettenBij alle onderzochte gezinnen werd de kinderopvangtoeslag stopgezet. Het stopzetten van de kinderopvangtoeslag versterkte de negatieve financiële spiraal waar de onderzochte gezinnen in zaten door de toeslagschuld. Gezinnen konden de opvang niet meer betalen. Sommige gezinnen maakten daardoor extra schulden bij kinderopvangorganisaties.27 Ook stopten veel ouders noodgedwongen met werken.28 Een ouder vertelt dat ze in tijdnood kwam met haar werk en de zorg voor haar kinderen. Ze kon niet naar haar werk of moest haar kinderen hier naartoe meenemen. Een andere moeder zegt hierover: ‘Ik kon niet werken of studeren omdat ik geen kinderopvangtoeslag kon aanvragen. Ik heb twee jaar thuisgezeten en mij erbij neergelegd dat ik een thuisblijfmoeder was’.Een aantal ouders stopte met hun studie vanwege het stopzetten van de kinderopvangtoeslag, onbetaalbare studiekosten en de stressvolle thuissituatie.29 Zij bleven zitten met een studieschuld bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Een ouder zegt: ‘De complete situatie heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat ik mijn school niet kon betalen. Ik ben gestopt met de opleiding die ik volgde’.25 Dit is in drie van de twintig onderzochte gezinnen het geval.26 Uit onderzoek van PwC komt naar voren dat zogenoemde FSV-lijsten (Fraude Signaleringsvoorziening) van de Belastingdienst zijn gedeeld met andere overheidsinstanties zoals gemeenten. Een FSV is een applicatie waarin de Belastingdienst signalen registreerde over vastgestelde fraude of signalen waarvan werd verondersteld dat ze wezen op een verhoogde kans op fraude met belastingen en toeslagen. Zie De uitkomsten van PwC-onderzoeken naar de Fraude Signalering Voorziening27 Dit is in ten minste drie van de twintig onderzochte gezinnen het geval.28 Dit is in vijf van de twintig onderzochte gezinnen het geval. Ook zijn twee ouders hun eigen bedrijf kwijtgeraakt door de schulden.29 Dit is bij drie van de twintig onderzochte gezinnen gebeurd.2.4 Onhaalbare betalingsregelingVan de twintig onderzochte gezinnen lukte het één van de ouders om de schuld direct af te lossen. Het ging om een schuld van ongeveer €1.000 die de ouder kon aflossen met een financiële buffer. De andere negentien gezinnen hadden een veel hogere toeslagschuld. Het lukte hen niet om het volledige bedrag binnen de gestelde termijn terug te betalen. Een persoonlijke betalingsregeling naar draagkracht of kwijtschelding wees de Belastingdienst af vanwege de kwalificatie ‘opzet/grove schuld’. In plaats daarvan stelde de Belastingdienst een standaard betalingsregeling voor waarmee het vereiste bedrag plus rente binnen vastgestelde termijnen moest worden terugbetaald. Veel gezinnen bleken niet in staat om aan deze maandelijkse betalingen te voldoen. Als voorbeeld hiervan beschrijft de Inspectie hieronder de situatie van de gezinnen van Maryam en Gwen.Maryam kreeg een terugvordering van €30.000. De betalingsregeling die de Belastingdienst haar bood, was ruim €800 per maand gedurende 36 maanden. Als ze hier niet mee akkoord ging, zou er beslag worden gelegd op haar koopwoning. Gwen ontving in 2014 een terugvordering van de kinderopvangtoeslag. Zij vertelt hierover: ‘Ik moest een paar duizend euro terugbetalen. Ik schrok hier erg van, want ik zat nog op school en moest rondkomen van studiefinanciering. Na meermaals contact met de Belastingdienst kon ik een betalingsregeling krijgen.Maar deze betalingsregeling was helemaal niet haalbaar voor mij. Ik moest €600 per maand betalen. Dit was meer dan de helft van mijn studiefinanciering’.2.5 De inning van toeslagschuldenDe Belastingdienst kan voor het innen van toeslagenschulden gebruik maken van verschillende (wettelijke) bevoegdheden. De Inspectie stelt vast dat de Belastingdienst in het geval van de onderzochte gezinnen gebruik maakte van de onderstaande wijzen voor het innen van de schulden:• Het versturen van incassobrieven zoals betalingsherinneringen en aanmaningen;• Het verrekenen van de schuld door het inhouden van andere toeslagen zoals huur- en zorgtoeslag en/of het kindgebonden budget. Ook teruggave van inkomstenbelasting werd ingehouden en verrekend;• Het beslagleggen op het loon van ouders (loonvordering);• Het zonder aankondiging geld afschrijven van bankrekeningen (overheidsvordering);• Het beslag leggen op eigendommen, zoals huizen, auto’s en andere bezittingen (dwangbevel).Bijna alle onderzochte gezinnen kregen herhaaldelijk te maken met incassobureaus en deurwaarders.30 Zij kwamen bij hen thuis en in een enkel geval ook op het werk van een ouder. Deze bezoeken waren erop gericht om bezittingen te taxeren en om30 De onderzochte gezinnen kregen te maken met het Landelijk Incasso Centrum van de Belastingdienst. Sommige gezinnen hadden daarnaast schulden bij andere schuldeisers. Zij kregen te maken met verschillende incassobureaus en deurwaarders.daarop beslag te leggen. De ouders vertellen deze bezoeken te hebben ervaren als intimiderend. Zij voelden zich onder druk gezet en ervaarden stress. Zo plakten deurwaarders brieven op huizen en auto’s. Ouders vertellen dat de deurwaarders bleven komen. Een voorbeeld van een schrijnende situatie is Theo (Voorbeeld 9). Hij was anderhalf jaar dakloos. Toen een familielid een kleine woonruimte voor hem kon regelen, ontving hij direct op zijn nieuwe woonadres een brief van een deurwaarderskantoor met de aankondiging dat zijn inboedel in beslag zou worden genomen. Twee andere gezinnen vertellen dat zij ondanks een schone lei31 nog steeds worden benaderd door deurwaarders en incassobureaus.2.6 Armoede en bestaansonzekerheidDe overheid heeft een bestaansminimum vastgesteld. Dit is het bedrag wat mensen minimaal nodig hebben om van te leven. In de praktijk komt regelmatig voor dat mensen onder het bestaansminimum komen door schuldeninning.32 Het is lastig met zekerheid vast te stellen of de onderzochte gezinnen onder het bestaansminimum leefden, omdat dit minimum afhangt van iedere persoonlijke gezinssituatie.Wat de Inspectie wel heeft kunnen vaststellen is dat als gevolg van de terugvordering negentien van de twintig gezinnen in armoede terecht zijn gekomen. In twaalf gezinnen werd een bewindvoerder aangesteld die wekelijks leefgeld uitkeerde (zie hoofdstuk 4). Meerdere ouders vertellen dat zij niet konden rondkomen van het leefgeld. Dit betekende ook dat hun kinderen opgroeiden in armoede.33 Er was onvoldoende geld voor huur, voedsel, kleding en schoolgeld.Gezinnen werden afhankelijk van de voedsel- en kledingbank en/of hun sociaal netwerk. Deelname aan de maatschappij, zoals werk of studie, was als gevolg hiervan haast onmogelijk. Ondertussen maakten ouders nieuwe schulden en/of liepen schulden nog verder op. De bestaanszekerheid van de onderzochte gezinnen kwam onder druk te staan. Deze situatie duurde jarenlang en duurt mogelijk nog steeds voort. Zo ook bij Danique en dochter Mirte:Voorbeeld 4. Jarenlang leven in armoedeDanique was 19 jaar oud en alleenstaande moeder van Mirte toen zij werd geconfronteerd met een terugvordering van €13.000. Een jaar later was de schuld opgelopen tot €32.000. Voor schuldsanering kwam zij niet in aanmerking, omdat ze bekend stond als fraudeur. Danique heeft zes jaar lang van €30 (later €50) leefgeld per week moeten rondkomen. Ze leefde in armoede en kon niet verder met het opbouwen van haar leven.31 Een schone lei betekent dat een rechter een vonnis heeft uitgesproken waarin staat dat een burger heeft voldaan aan de verplichtingen en regels die gelden in de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp).Na dit vonnis zijn schulden die onder de werking van de Wsnp vallen voor de schuldeisers niet meer afdwingbaar. Bron: Beëindiging Wsnp | Rechtspraak32 WRR, Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 201633 Zie ook hoofdstuk 3 over impact op kinderen.2.7 TussenconclusieDit hoofdstuk laat zien dat de terugvordering van de kinderopvangtoeslag, naar draagkracht van negentien van de twintig gezinnen, aan de start al onbetaalbaar was. Ook was het voor deze gezinnen onhaalbaar om te voldoen aan de door de Belastingdienst opgelegde betalingsverplichting(en). Schulden liepen snel verder op als gevolg van het fraudelabel en de wijze van schuldeninning door de Belastingdienst.De Belastingdienst heeft bij alle onderzochte gezinnen hun toeslagen, waarvan zij voor hun bestaanszekerheid afhankelijk waren, stopgezet of verrekend. De Inspectie ziet dat bij de schuldeninning geen rekening is gehouden met de kwetsbare sociaaleconomische situatie waarin deze gezinnen zich bevonden.Hierdoor zijn bijna alle onderzochte gezinnen door toedoen van de overheid in armoede beland.3. Multi-problematiek bij gezinnenIn het vorige hoofdstuk is beschreven dat de onbetaalbare toeslagschuld, het fraudelabel en de wijze van terugvorderen een desastreuze financiële impact hadden op negentien van de twintig onderzochte gezinnen. Dit hoofdstuk beschrijft de situatie van multi-problematiek in de onderzochte gezinnen. De Inspectie baseert zich hierbij op de interviews met de onderzochte gezinnen en de medewerkers in de jeugdbeschermingsketen, en de uitgevoerde dossieronderzoeken.3.1 Een complexe samenloop van problemen op diverse leefgebiedenDe Inspectie ziet dat in ten minste veertien van de onderzochte gezinnen een of meerdere kwetsbaarheden bestonden voor de dupering, zoals een complexe echtscheiding en/of een psychische kwetsbaarheid van ouder en/of kind. De dupering zorgde voor nieuwe problemen, maar hield ook bestaande problemen in stand of verergerde deze. Er bestond een situatie van multi-problematiek. Hoe de verschillende problemen op elkaar inwerkten, was in ieder gezin anders. Problemen waren complex en hadden geen duidelijk begin- of eindpunt. Er bestond daardoor een vicieuze cirkel van problemen. In onderstaande paragrafen worden de verschillende problemen die speelden in de onderzochte gezinnen achtereenvolgens beschreven.Een gevoel van schaamte, schuld en wantrouwenDe Inspectie sprak ouders die direct doorhadden dat de Belastingdienst fout handelde. Zo was er een moeder die een betalingsregeling weigerde, omdat ze vond dat ze daarmee schuld bekende voor een fraude die ze niet had gepleegd. Een andere ouder nam een advocaat in de arm en vocht de terugvordering (in eerste instantie) met succes aan.Er waren ook ouders die dachten dat ze zelf schuldig waren aan de terugvordering en de financiële problemen. Het fraudelabel maakte dat ouders het nog moeilijker vonden om openlijk te spreken over hun financiële situatie. Zeven ouders vertellen dat zij aanvankelijk niet over de problemen met de Belastingdienst praatten met familie en vrienden. Ze probeerden hun problemen eerst zelf op te lossen zonder hulp.Ouders schaamden zich en voelden zich schuldig. Een ouder vertelt: ‘Ik heb een hele tijd gedacht dat ik de enige was met dit probleem. Ik schaamde me voor de problemen met de Belastingdienst, je deelt het niet makkelijk. Zeker als je het beeld krijgt van instanties dat je niet goed met geld kan omgaan en ze weigeren je te helpen. Ik ben er dankzij mijn familie redelijk goed uitgekomen. Zij hebben veel steun kunnen bieden’. Een andere ouder vertelt: ‘Ik durfde er niet over te praten, niemand wist het behalve mijn familieleden. Zelfs mijn ex-partner was niet op de hoogte van de financiële problemen die ik had. Ik voelde me machteloos’.Veel gezinnen noemen in de gesprekken dat zij een gevoel van wantrouwen hebben richting overheidsinstanties. Het wantrouwen richt zich ook op de hersteloperatie van de toeslagenaffaire.Psychische en fysieke problemenIn tien van de onderzochte gezinnen had een ouder een psychische kwetsbaarheid die al aanwezig was voor de dupering. Daarbij had de dupering in achttien onderzochte gezinnen invloed op de mentale gezondheid van ouders. Bijna alle ouders geven aan overbelasting en erg veel stress te hebben ervaren als gevolg van hun problematische schuldensituatie en de druk die werd uitgeoefend om schulden terug te betalen.34Ouders vertellen dat zij door de stress als gevolg van de financiële problemen zijn veranderd. Zo zegt een ouder dat ze apathischer is geworden. Een andere ouder noemt dat ze nooit meer vrolijk is. Tien ouders vertellen over mentale klachten als burn-out, depressie, posttraumatische stressstoornis (PTSS) en zelfmoordgedachten in de periode van terugvordering en daarna. Bijvoorbeeld Asha: ‘De problemen met de Belastingdienst [schuld van €50.000] hebben tot veel stress geleid. Ik heb depressieve klachten en krijg hiervoor medicijnen en behandeling’. Ook een andere ouder raakte na de dupering overbelast en kon door stress (mentaal) niet aanwezig zijn voor de opvoeding van haar kinderen. Ze vertelde dat zij grip verloor op één van haar kinderen door een gebrek aan aandacht in de opvoeding.Vijf ouders zijn extra veel gaan werken om de toeslagschuld af te lossen. Een ouder draaide extra nachtdiensten bovenop haar fulltime baan. Een aantal ouders kwam in de Ziektewet terecht als gevolg van een burn-out. Zij vertellen dat de schulden verder opliepen in de periode dat zij in de Ziektewet zaten. Gwen (Voorbeeld 8) werd volledig afgekeurd vanwege PTSS en heeft nu een Wajong-uitkering.35Voorbeeld 5. ‘Ik leefde min of meer op mijn werk tot het me opbrak’Shirley werkte in de zorg en is extra diensten gaan draaien om de toeslagschuld terug te betalen: ‘Ik had nog nooit in mijn leven schulden gehad en wilde hier dus zo snel mogelijk vanaf’. Shirley vertelt: ‘Ik ben me letterlijk kapot gaan werken’. Ze raakte steeds meer opgebrand en kwam hierdoor op haar werk klem te zitten. Ze draaide dag-, avond- en nachtdiensten en leefde min of meer op haar werk tot het haar opbrak. Ze kreeg een burn-out en heeft nog steeds gezondheidsproblemen.34 Slechts in één casus had de vordering een beperktere invloed op de mentale gezondheid van de ouder. Reden hiervan is, zoals de ouder zelf aangeeft, de terugvordering laag was en direct kon worden terugbetaald. Deze ouder kwam niet in de financiële problemen.35 Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten.Drie andere moeders noemden dat zij een complexe zwangerschap hebben doorlopen door de stress: ‘Door de stress en mijn depressie ben ik te vroeg bevallen van mijn jongste zoon’.Relationele problemen en huiselijk geweldDe Inspectie ziet bij elf van de onderzochte gezinnen dat er sprake was van gezag- en omgangsproblemen die al speelden voor de dupering. Veel ouders vertellen dat deze bestaande relationele problemen met hun (ex-)partner verergerden door de dupering. De schulden voedden ruzies en strijd tussen ouders over bijvoorbeeld kinderalimentatie of andere kosten van de kinderen.Er zijn ook ouders die vertellen dat hun relatie onder spanning kwam te staan door de dupering: ‘Wij hadden in de periode van de terugvordering erg veel ruzies. We hebben op het punt van breken gestaan. Psychisch waren we allebei gesloopt. We beleven er nu nog steeds een nasleep van. Het heeft ons alles gekost, zoals de relatie met sommige familieleden’.Ouders vertellen dat verwijten over de schuldensituatie relaties met familieleden onder druk zetten. Er zijn verschillende ouders die vrienden en familieleden kwijtraakten: ‘Wij hebben uiteindelijk open kaart gespeeld met onze sociale omgeving [over de schulden]. Wij schamen ons nu ook niet meer. Wij zijn wel vrienden verloren omdat we zo in de overlevingsstand zaten en geen aandacht meer konden hebben voor onze vrienden. Ook hadden een aantal vrienden wel een mening over hoe we zo in de schulden hadden kunnen raken’. Een andere ouder vertelt dat familie en vrienden haar negatief veranderd vinden.Toch leunden veel van de onderzochte gezinnen op hun familie en vrienden voor psychische steun, kinderopvang, huisvesting en basisbehoeften. Zo hielpen familieleden, vrienden en kennissen mee door boodschappen te doen en kleding te geven. Ook betaalden familieleden mee aan de aflossing van schulden of aan huur. Vijf gezinnen zijn bij familie gaan inwonen.Bij dertien van de onderzochte gezinnen kwam huiselijk geweld voor. In de meeste gevallen betrof dit huiselijk geweld tussen ouders waar de kinderen getuige van waren. Bij acht gezinnen was er al sprake van huiselijk geweld voor de dupering. Vaak escaleerde of verergerde het huiselijk geweld door de geldzorgen die ontstonden door de dupering. In vijf gezinnen ontstond het huiselijk geweld in de periode na de dupering.In aanraking met justitieIn tien van de onderzochte gezinnen had een gezinslid een verdachte-registratie van een misdrijf. Twee ouders vertellen aan de Inspectie dat deze verdachte- registratie te maken had met de financiële gevolgen van de dupering. Deze ouders zijn gaan stelen als gevolg van de financiële problemen: ‘De kinderen werden op school gepest omdat ze in tweedehandskleren liepen. Wij waren ten einde raad hoe we rond moesten komen en zijn uiteindelijk ook af en toe wat gaan stelen’. Ook Nicole, in het onderstaande voorbeeld, maakt een verkeerde afslag en komt in aanraking met justitie.Voorbeeld 6. ‘Ik zag geen andere uitweg’Nicole zorgde in haar eentje voor haar kinderen toen zij een brief van de Belastingdienst kreeg waarin stond dat zij €40.000 aan kinderopvangtoeslag moest terugbetalen. De toeslagen die zij normaal ontving werden verrekend met de schuld. Ze raakte in paniek en belde de Belastingdienst: ‘Hoe moet ik mijn kinderen te eten en te drinken geven?’ Nicole is sindsdien af en toe spulletjes gaan stelen. Zij wilde niet steeds geld lenen bij familieleden en moest voor haar kinderen zorgen. Nicole zei: ‘Het stelen voelde ook helemaal niet goed, maar ik zag geen andere uitweg. Wie gaat mij helpen met een schuld van €40.000?’.Niet veel later werd Nicole gearresteerd wegens betrokkenheid bij een overval. Iemand bood haar ‘deze uitweg’ om aan het geld te komen om de toeslagschuld af te lossen.MiddelengebruikIn vijf onderzochte gezinnen was er sprake van (een vermoeden van) verslavingsproblematiek bij de ouder(s). Twee ouders vertellen dat zij meer zijn gaan drinken als gevolg van de geldzorgen. Het drinken leidde tot een alcoholverslaving.Voorbeeld 7. Bij Imara ontstond een alcoholprobleemImara vertelt dat de toeslagenaffaire veel problemen in gang heeft gezet. Toeslagen werden plotseling stopgezet waardoor de kinderen niet meer naar de opvang konden. Door alle stress ontstond er bij Imara een alcoholprobleem. Zij heeft hiervoor professionele hulp gekregen.HuisvestingsproblemenNegen gezinnen noemen dat zij hun woning (meermaals) kwijtraakten.36 Voor acht gezinnen leidde dit tot uitzetting van hun huurwoning, zoals ook gebeurde bij Gwen (Voorbeeld 8). Bij twee gezinnen is beslag gelegd op de koopwoning en zijn de woningen gedwongen verkocht. Vijf gezinnen vertellen dat zij hun woning kwijtraakten als gevolg van de dupering. Zij vertellen dat zij de huur of hypotheek van hun woning niet meer konden betalen. Een ouder vertelt hierover: ‘Er volgde een hypotheekachterstand en een gedwongen verkoop van mijn huis. Daardoor bleef ik zitten met een restschuld aan de bank’.Door de problemen met huisvesting moesten gezinnen meerdere keren verhuizen. Zoals eerder genoemd zijn vijf gezinnen bij familie gaan inwonen. Een ouder kwam in een daklozenopvang terecht. Een andere ouder vertelt dat zij niet kon huren via een woningcorporatie, omdat ze stond aangemerkt als fraudeur.36 Sommige gezinnen zijn zowel een koopwoning als een huurwoning kwijtgeraakt.Voorbeeld 8. Gwen woonde noodgedwongen weer bij haar ouders‘De schulden liepen snel verder op’, vertelt Gwen. Andere toeslagen dan de kinderopvangtoeslag werden ook stopgezet. Gwen vertelt dat na een periode van dreiging dat haar gas, water en elektra zouden worden afgesloten wegens betalingsachterstand, zij uiteindelijk haar huurwoning kwijtraakte. Ze is uit nood met haar dochter bij haar ouders (opa en oma) gaan wonen.Twee paar ouders vertellen de Inspectie dat ruzies in het gezin bleven voortduren als gevolg van huisvestigingsproblemen. Ouders wilden uit elkaar gaan, maar zijn ongewenst langer bij elkaar blijven wonen omdat nieuwe huisvesting onbetaalbaar was (zie bijvoorbeeld het gezin van Shirley in Voorbeeld 18).Voorbeeld 9. Er ontstonden grote escalerende ruziesTheo had samen met Josefien een samengesteld gezin met vijf kinderen. Toen de schulden binnen een jaar erg opstapelden en de hypotheek niet meer betaald kon worden, ontstonden er tussen Theo en Josefien grote escalerende ruzies met verwijten over en weer. Uiteindelijk gingen ze uit elkaar. Toen Theo zijn huis gedwongen werd verkocht heeft Josefien, uit medeleven, Theo onderdak aangeboden. De spanningen kwamen weer terug. Er ontstonden hevige ruzies tussen hen met huiselijk geweld tot gevolg.Vandaag de dag gaan Theo en Josefien weer door één deur, maar de financiële zorgen blijven nog tussen hen in staan.3.2 De impact van de multi-problematiek op de kinderenDe Inspectie ziet dat sommige kinderen in de onderzochte gezinnen los van de dupering al kwetsbaar waren. Er waren zorgen over hun ontwikkeling als gevolg van een kwetsbare gezondheid door vroeggeboorte, psychische problemen of het minder goed kunnen meekomen op school. Bij andere kinderen was dat niet het geval. Bij hen zijn in de loop van de tijd problemen ontstaan door de (onveilige) thuissituatie en de aanwezige multi-problematiek.Opgroeien in armoedeIn veel gevallen hadden de ontstane armoede en financiële problemen een negatieve uitwerking op het welzijn en de ontwikkeling van de kinderen in de onderzochte gezinnen. Ook zij zijn gedupeerden van de toeslagenaffaire.37 Louella (Voorbeeld 10) ging op 12-jarige leeftijd werken na school en in het weekend waardoor ze geen tijd overhield voor haar schoolwerk. Ook Gabriela (Voorbeeld 11) ging al op jonge leeftijd werken om bij te dragen aan het huishouden. Hierdoor kon ze ook dingen voor zichzelf kopen en ontlastte ze haar moeder. Een ouder vertelt dat haar kind het haar kwalijk nam dat er veel verantwoordelijkheid op zijn schouders terecht kwam.37 De bevindingen van de Inspectie liggen in lijn met het rapport Diversion. Dit rapport schetst een ingrijpend beeld van 114 kinderen van toeslagenouders en hoe zij de toeslagenaffaire (hebben) ervaren. Diversion, Ken ons, help ons. 114 verhalen die helpen bij de invulling van de kindregeling, 2022.Voorbeeld 10. Louella (dochter) nam op jonge leeftijd al veel verantwoordelijkheidLouella ging als 12-jarige al werken om haar ouders te helpen want ze zag hoe moeilijk ze het hadden. Ze merkte dat haar broertjes en zusjes werden gepest omdat haar ouders sommige dingen niet konden kopen, zoals kleding of schoenen. Louella is begonnen met een krantenwijk na school en in het weekend. Daarna heeft ze allerlei baantjes gehad. Doordat ze veel werkte deed ze weinig aan school. Ze heeft als oudste kind op jonge leeftijd veel verantwoordelijkheid genomen. Louella geeft aan dat het aan de ene kant niet goed is om als 12-jarige te gaan werken, maar dat ze er aan de andere kant van heeft geleerd. Louella vertelt dat ze niet echt vriendinnen had in die tijd omdat ze veel aan het werk was.Kinderen schaamden zich dat hun gezin naar de voedsel- en/of kledingbank moest. Sommige kinderen hadden weinig vrienden, omdat ze veel werkten of minder aansluiting vonden bij leeftijdsgenoten.Zeven gezinnen vertellen dat er geen geld was om leuke dingen te doen en dat kinderen moesten stoppen met sport- of muziekles. Een moeder noemt dat ze moeite had met het betalen van het schoolgeld. Ruud en Esra (Voorbeeld 2 en Voorbeeld 15) vertellen dat ze hun kinderen altijd ‘nee’ moesten verkopen: ‘Onze oudste dochter is pas op haar 12de voor het eerst op vakantie gegaan’. In een gezin moesten de kinderen soms zwartrijden in het openbaar vervoer omdat er geen geld was voor een vervoersbewijs. Hiervoor kregen zij een keer een boete. Ouders noemen ook dat ze moeite hadden te voldoen aan de omgangsregeling die zij hadden met de (ex)-partner over de kinderen, omdat er geen geld was voor vervoer.Een dochter vertelt dat zij als kind voelde dat er spanningen waren binnen de familie over de financiële situatie van hun gezin (zie Voorbeeld 11).Voorbeeld 11. Gabriela (dochter) voelde spanningen binnen haar familieGabriela (dochter) merkte dat er soms gesprekken over de financiële situatie werden gevoerd in haar familie. In de familie werden opmerkingen gemaakt dat haar moeder harder moest werken en beter met haar geld moest omgaan. Dit is voor Gabriela een belangrijke herinnering geworden nadat ze erachter kwam dat haar gezin slachtoffer is van de toeslagenaffaire. Gabriela heeft haar moeder altijd hard zien werken. Haar moeder moest voor haar en haar zus Mariana zorgen en achter haar vader aan voor alimentatie. Er waren allerlei rechtszaken en Veilig Thuis, Jeugdzorg en hulpverlening waren betrokken. Gabriela begrijpt dat haar moeder in die tijd een beetje de weg kwijtraakte en niet wist waar ze moest beginnen.Onveilige thuissituatieDe Inspectie ziet dat de kinderen in de onderzochte gezinnen in de periode na de dupering nieuwe problemen kregen of dat problemen erger werden als gevolg van hun stressvolle thuissituatie. Zo had de stressvolle thuissituatie ontstaan door de multi-problematiek bijvoorbeeld een impact op hun schoolprestaties. Verschillende ouders noemen in gesprekken met de Inspectie dat ze minder aandacht hadden voor hun kinderen door stress en spanningen, mentale problemen en/of een teveel aan werken. Ze vertellen dat ze minder (emotioneel) beschikbaar waren. Ook waren kinderen getuige van ruzies en soms huiselijk geweld tussen ouders. Ouders noemen dat escalerende ruzies ontstonden over schulden, alimentatie of vervoerskosten voor de kinderen. Bij sommige kinderen leidden deze ervaringen tot trauma’s. Een moeder vertelt dat haar kinderen intellectuele en emotionele schade hebben overgehouden aan de toeslagenaffaire. Twee ouders vertellen dat ze de therapie die nodig was voor hun kind niet meer konden betalen.3.3 TussenconclusieDe Inspectie ziet dat in ten minste veertien van de onderzochte gezinnen een of meerdere kwetsbaarheden bestonden voor de dupering, zoals een complexe echtscheiding en/of een psychische kwetsbaarheid van ouder en/of kind. De financiële problemen die ontstonden door de dupering hielden bestaande problemen in stand of verergerden deze en zorgden voor nieuwe problemen. Hoe de problemen op elkaar inwerkten, was in ieder onderzocht gezin anders.De Inspectie concludeert dat de beschreven multi-problematiek van de onderzochte gezinnen ervoor zorgde dat het evenwicht tussen de draagkracht en draaglast van ouders uit balans raakte. Zo leidde armoede tot stress bij ouders. Door de langdurige stress verergerden bijvoorbeeld bestaande mentale problemen. De draagkracht en daarmee de belastbaarheid van ouders als opvoeders nam af.38 Zeker aangezien er sprake was van een combinatie van problemen op meerdere leefgebieden: werk/studie, gezondheid, wonen, eten en relaties. De onderzochte gezinnen zaten in een vicieuze cirkel van problemen. Dat kinderen in deze gezinnen in meer of mindere mate ook hebben geleden onder deze problemen is een logisch gevolg.3938 Mogelijk speelden er ook mechanismen bij het in stand houden of het verergeren van problemen, zoals non-cognitieve factoren. Deze factoren heeft de Inspectie niet onderzocht. Voor meer informatie over non- cognitieve factoren, zie bijvoorbeeld, WRR, Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 2016.39 Dit wordt ondersteund door het rapport van het Nederlands Jeugdinstituut (NJI), Opgroeien en opvoeden in armoede, 2020.4. (Vrijwillige) hulp voor gezinnenIn de vorige hoofdstukken is duidelijk geworden dat de onderzochte gezinnen problemen hadden op verschillende leefgebieden. Veel problemen speelden tegelijk wat zorgde voor een complex samenspel. Als gevolg hiervan is diverse hulpverlening ingezet bij de gezinnen. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de toegang tot en de uitvoering van hulp een factor waren in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel bij de onderzochte gezinnen. Belangrijk om hierbij te realiseren is dat de hulp die is ingezet in het vrijwillig kader40 samenloopt met het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel en de uitvoering daarvan.De bevindingen over de ingezette financiële hulp baseren zich op de onderzochte dossiers en verhalen van de geïnterviewde gezinnen, aangevuld met literatuuronderzoek en interviews met inhoudelijk specialisten op het gebied van schuldhulpverlening. De bevindingen over andere ingezette hulp komen voort uit literatuuronderzoek, het dossieronderzoek en interviews met gezinnen en medewerkers in de jeugdbeschermingsketen.4.1 Ingezette hulp bij de gezinnenDe route naar (vrijwillige) hulpverleningNederland heeft een uitgebreid systeem om mensen met problemen te helpen. Sinds 2015 organiseren gemeenten deze hulp.41 Veel van de onderzochte gezinnen hebben zelf de weg naar hulp voor hun problemen gezocht en gevonden. Enkele gezinnen lukten dit zelfstandig, anderen lukten dit met tussenkomst van gemeenten.Als ouders onvoldoende meewerken aan vrijwillige hulp of wanneer deze hulp onvoldoende helpt en er daardoor ernstige zorgen ontstaan over de ontwikkeling en veiligheid van een kind, kunnen betrokken hulpverleners hierover een melding doen bij Veilig Thuis of de RvdK (zie kader).42 Als een kinderbeschermingsmaatregel door de kinderrechter wordt opgelegd, wordt gesproken van ‘gedwongen kader’.40 Onder het vrijwillig kader wordt alle hulp die wordt ingezet met instemming van ouders verstaan. Er is nog geen kinderbeschermingsmaatregel.41 De onderzochte gezinnen kwamen tussen 2013 en 2021 in aanraking met jeugdbescherming. Twee gezinnen kwamen in aanraking met de jeugdbeschermingsketen voor de inwerkingtreding van de nieuwe Jeugdwet 2015. Dit betekent dat bij die gezinnen de gemeente nog niet verantwoordelijk was voor de jeugdzorg.42 Art. 1:255 BW lid 1 aanhef en onder a stelt dat ouders hulp moeten accepteren om de ontwikkelingsbedreiging van het kind weg te nemen. Dit gaat verder dan alleen het accepteren van de hulp. De hulp moet ook benut worden. Of de hulp ook effect moet hebben, is onduidelijk. Wanneer ouders de hulp niet of onvoldoende accepteren en benutten (hulp wordt niet opgepakt of stagneert) komt een moment dat een OTS kan volgen. Dit criterium is subjectief en de medewerker heeft ruimte om de norm in te vullen.Hulpverlening voor financiële problemenGemeenten zijn wettelijk verplicht om schuldhulpverlening te bieden aan mensen met problematische schulden. Bij de meeste onderzochte gezinnen zijn door de betrokken gemeenten veelvuldig lichtere en zwaardere vormen van schuldhulpverlening ingezet. Ook werden drie gezinnen geholpen door de kerk, een daklozenopvang of een zorgverlener.In de onderzochte gezinnen werden vaak lichtere financiële hulpvormen ingezet zoals informatie en advies, budget-coaching, schuldhulpmaatjes en schuldenbemiddeling. Zo kregen ouders ondersteuning, begeleiding en advies bij43 Zie Kwaliteitskader RvdK 2023 | Brochure | Raad voor de Kinderbescherming44 Een kind wordt onder toezicht gesteld als zijn of haar gezondheid of ontwikkeling wordt bedreigd, als ouders geen of onvoldoende hulp accepteren en als wordt verwacht dat ouders binnen een redelijke termijn de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding kunnen dragen.45 Als het nodig wordt geacht voor zijn of haar veiligheid kan een kind uit huis worden geplaatst. Een kind verblijft dan tijdelijk in een ander gezin (zoals een pleeggezin) of in een gezinshuis of behandelgroep van een instelling.46 Als de verwachting is dat een kind niet meer thuis kan opgroeien, ook niet in de toekomst, kan een kinderrechter deze maatregel uitspreken. Het ouderlijk gezag wordt hiermee beëindigd.47 Risico- en veiligheidstaxatie-instrumenten zijn een hulpmiddel voor medewerkers. Een veiligheidstaxatie is een taxatie van de huidige veiligheid van het kind. Een risico-taxatie is een inschatting van het toekomstige risico op kindermishandeling. Zie NJI, Veiligheid en risico’s inschatten: wat helpt?, 2017.hun financiële situatie. Opvallend is dat verschillende gezinnen vertellen dat het ook hulpverleners niet lukte hun financiële problemen te doorgronden. Hun financiële situatie bleek erg complex. Zo vertelt een moeder dat zij wekelijkse ondersteuning kreeg op het gebied van budgetbeheer. Ook deze ondersteuner lukte het niet om de financiële situatie van moeder goed in kaart te brengen. De budgetbeheerder vond de toeslagschuld vanuit de Belastingdienst vreemd en hoog, en begreep deze niet.Er zijn bij de onderzochte gezinnen ook zwaardere vormen van financiële hulp ingezet. In minstens twaalf van de twintig gezinnen hadden ouders een bewindvoerder die hun financiën overnam. Wat opvalt is dat slechts twee ouders hier positief over zijn. Veel ouders vertellen dat zij door het handelen van de bewindvoerder juist verder in de financiële problemen zijn gekomen. Hun ervaringen lopen uiteen van oplichting en fraude (met veroordeling), fouten met het niet betalen van hun vaste lasten (gas, water, licht, huur) of het nalaten van het aanvragen van inkomensvoorzieningen. Meerdere ouders vertellen dat schulden hard opliepen door de wanprestatie van hun bewindvoerder.Ook vertellen veel ouders dat het weekgeld dat ze uitgekeerd kregen door de bewindvoerder te laag was om van te kunnen leven. Zo moest een alleenstaande moeder met twee kinderen jarenlang rondkomen van €50 per week. Het gezin leefde in armoede en was afhankelijk van de voedselbank. De kinderen reden soms zwart met het openbaar vervoer. Zij werden hiervoor een keer bekeurd, maar geld voor een vervoersbewijs was er niet. Een ander gezin (vader, moeder en drie kinderen) deelt dat ze €50 leefgeld per week kregen. De jeugdbeschermer nam contact op met de bewindvoerder om te vragen het leefgeld te verhogen. De laatste twee jaar van de twaalf jaar dat het gezin een bewindvoerder had was het leefgeld€120 per week.Voorbeeld 12. Shirley ontving geen leefgeldShirley had een bewindvoerdersbureau gevonden dat haar zou helpen met haar schulden, maar in plaats daarvan kwam zij verder in de schulden. Het bureau betaalde haar vaste lasten niet en Shirley ontving geen leefgeld. Zij is door het bureau opgelicht. Omdat Shirley geen leefgeld kreeg, was ze in deze periode volledig afhankelijk van haar netwerk. Ze kon geen eten of nieuwe kleren voor haar kinderen kopen. Haar kinderen liepen met de tenen dubbel omdat schoenen veel te klein waren. Een kennis gaf haar af en toe geld voor eten en kleding. Via de voedselbank kreeg ze soms ook eten. Zo konden ze overleven.Hulpverlening voor overige problemenNaast hulp voor financiële problemen is er in de onderzochte gezinnen veelvuldig hulp ingezet voor ouders en kinderen op andere leefgebieden. Te denken valt aan maatschappelijk werk, mantelzorg, persoonlijke begeleiding, ouder-, kind- en gezinstherapieën, crisisopvang, traumatherapie, verslavingszorg, weerbaarheidstraining, systeemtherapie, gezinsopnamen, opvoedondersteuning, communicatietraining, relatietherapie, slachtofferhulp, daklozenopvang, ‘blijf-van- mijn-lijf’-huis, reclassering, en voedsel-, kleding en speelbank.Een enkele ouder wil een OTSIn de interviews vertellen drie onderzochte gezinnen dat zij graag een ondertoezichtstelling wilden. Zo vertellen ouders dat zij al begeleiding kregen van een medewerker van een GI in het vrijwillig kader. Zij hadden zeer fijn contact met de jeugdbeschermer en wilden daarom graag dat zij langer betrokken zou blijven bij hun gezin vanuit een OTS. Ouders vertellen dat de jeugdbeschermer hen weer ademruimte gaf. Zij stond naast de ouders en hielp hen weer overzicht te krijgen en bracht focus aan in de hoeveelheid aan hulpverlening. Een andere ouder vertelt dat hij ook graag een OTS wilde voor zijn kind. Er was sprake van een complexe echtscheiding en veel strijd tussen ouders. De ouder hoopte dat een jeugdbeschermer hen zou helpen meer rust te brengen in de situatie voor hun kind.4.2 Belemmerende factoren in de (vrijwillige) hulpIn alle onderzochte gezinnen speelden verschillende belemmeringen die bijdroegen aan het stagneren van de vrijwillige hulp. Als de hulp in het vrijwillig kader niet van de grond komt kan dit een factor zijn waardoor het gezin te maken kan krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel. De Inspectie beschrijft hieronder welke belemmeringen een rol speelden bij de verschillende typen vrijwillige hulp.SchuldhulpverleningZoals eerder beschreven, hebben bijna alle onderzochte gezinnen te maken gekregen met lichtere en zwaardere vormen van hulp bij hun financiële problemen. Dit was echter geen oplossing voor hun problematische schulden en de armoede. Die bleven bestaan. De hulp die werd geboden was onvoldoende effectief om de gezinnen uit de financiële problemen te halen en voor een saneringstraject kwamen de gezinnen meestal niet in aanmerking.48Het fraudelabel zorgde voor bijkomende problemen en belemmeringen in de toeleiding naar hulp voor de onderzochte gezinnen. Zo leidde een verwijtbare schuld tot uitsluiting van een schuldsaneringstraject.49 De hulpvraag om een minnelijk traject te starten liep vast omdat de onderzochte gezinnen als fraudeur waren bestempeld. Ook noemen sommige ouders dat hun schulden te hoog zouden zijn voor een dergelijk traject.48 Eén gezin is een uitzondering hierop. Door het fraudelabel kreeg de ouder geen hulp vanuit de gemeente. Doordat de ouder zich failliet liet verklaren kon een curator betrokken worden en na een stabilisatiefase kon uiteindelijk het minnelijk traject gestart worden. Na tien jaar is de ouder schuldenvrij verklaard.49 Deze regelgeving is sinds 1 juli 2023 veranderd, zie website van de Rechtspraak: Vanaf zaterdag verandert de wettelijke schuldsanering ingrijpend | Nieuws | Rechtspraak.Voorbeeld 13. Geen toegang tot schuldsaneringOuders vertellen: ‘we wisten niet dat we als fraudeurs bestempeld waren. Onze bewindvoerder probeerde ons in het schuldhulpverleningstraject te krijgen, maar telkens kwam een excuus waarom dat niet lukte. Toen zijn we met de gemeente in gesprek gegaan en kregen we te horen dat we fraudeur waren en niet in aanmerking kwamen voor schuldsanering’.Pas op het moment dat een gezin in een schuldsaneringstraject zit is er een concrete einddatum en daarmee zicht op een weg uit de schulden. Dit betekende dat gezinnen die niet in een schuldsaneringstraject werden toegelaten, jarenlang kampten met grote financiële problemen zonder enig perspectief.Naast uitsluiting van schuldhulpverlening ervaarden enkele ouders als gevolg van het fraudelabel een onvriendelijke bejegening door gemeentelijke ambtenaren en bewindvoerders. De Inspectie ziet dat het fraudelabel ouders een intens gevoel van onmacht gaf ten opzichte van ‘de machtige overheid’.Hulpaanbod gemeentenDe onderzochte gezinnen liepen ook tegen bureaucratie aan bij hulp vanuit gemeenten. Zo vertellen twee gezinnen dat bij een verhuizing naar een andere gemeente de overdracht niet goed verliep. Een vertraagde overdracht tussen twee gemeenten droeg in het geval van Wouter en Anne (Voorbeeld 22) bij aan het verstrijken van de aanvaardbare termijn.50 Mede hierdoor leidde de vrijwillige uithuisplaatsing van hun twee kinderen tot een gezagsbeëindigende maatregel. Ook kan het betekenen dat een gezin bij een verhuizing moet wisselen van hulpverleningsinstantie, omdat het hulpaanbod in iedere gemeente anders georganiseerd kan zijn. Een ander gezin vertelt dat zij te maken kregen met nieuwe hulpverlening omdat hun gemeente het hulpaanbod veranderde, terwijl zij tevreden waren over de samenwerking met hun hulpverlener.Daar komt bij dat de route naar hulp niet in iedere gemeente of regio hetzelfde is. Hetzelfde geldt voor de beschikbaarheid van hulp. Het is voor ouders niet eenvoudig om te weten welke hulp beschikbaar is en hoe je bij deze hulp terecht kan. Dit maakt het lastiger om een concrete hulpvraag te formuleren. Andere ouders vertellen dat passende hulp niet altijd beschikbaar was omdat dit niet was ingekocht door de gemeente. Zij kregen regelmatig te maken met wisselingen in hulpverleners of kwamen op een wachtlijst te staan voor hulp.5150 Als kinderen uit huis worden geplaatst, dan moet voor ieder kind binnen een ‘aanvaardbare termijn’ besloten worden waar het kind definitief gaat opgroeien.Vóór 2022 stonden er concrete termijnen in de toen geldende Richtlijn over UHP, namelijk maximaal zes maanden voor kinderen tussen de nul en vijf jaar oud en maximaal twaalf maanden voor kinderen boven de vijf jaar oud. Deze termijnen waren bedoeld als indicatie voor de medewerkers van de RvdK en GI’s. In 2021 werd geconcludeerd dat deze richtlijn en specifiek de genoemde termijnen in de praktijk soms aanleiding waren voor onevenwichtige besluitvorming. De termijnen werden door medewerkers in de praktijk te strikt gehanteerd. De richtlijn UHP is inmiddels herzien: Toelichting bij de aanvaardbare termijnen in de richtlijn Uithuisplaatsing.51 Sinds 2019 vragen de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid herhaaldelijk aandacht voor de situatie in de jeugdbeschermingsketen. De keten staat maximaal onder druk en dat zorgt voor lange wachtlijsten. Zie Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie enWantrouwen tegenover instantiesIn bijna alle onderzochte gezinnen hebben ouders aangegeven door de dupering het vertrouwen in de Belastingdienst en andere overheidsinstanties te zijn verloren. Enkele ouders geven aan dat dit op voorhand al zorgde voor een verminderd vertrouwen in de jeugdbeschermingsketen. Dit wantrouwen weerhield sommige ouders in de eerste instantie ervan om hulp te zoeken. Sommige ouders vertellen dat ze pas aanklopten voor schuldhulpverlening toen het echt niet langer ging.Meerdere geïnterviewde medewerkers van de RvdK en GI’s benoemen dat ze doorhadden dat bij ouders wantrouwen richting instanties speelde of zij vermoedden dit.52 Niet altijd werd hierop door hen doorgevraagd. Sommige van hen merken daarbij op dat zij bijna altijd met wantrouwen te maken hebben, en dat gedupeerde ouders hierin niet verschillen van andere ouders. In een gezin valt op dat de medewerkers doorhadden dat er wantrouwen tegenover instanties speelde bij de ouders, maar hun inschatting was dat dit wantrouwen niet tot stress leidde. De ouders, daarentegen, geven aan juist veel spanning te hebben ervaren in het contact met instanties als de Belastingdienst en de jeugdbescherming.Samenwerking tussen gezin en jeugdbeschermingsketenEen goede samenwerkingsrelatie tussen het gezin en medewerkers in de jeugdbeschermingsketen is cruciaal voor het effect van de hulpverlening. Wanneer de samenwerking tijdens de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel moeizaam verloopt bestaat het risico dat de kinderbeschermingsmaatregel langer duurt. De Inspectie heeft over de samenwerkingsrelatie tussen gezinnen en de jeugdbeschermingsketen enkele belemmeringen opgehaald.Gehoord voelenEen aanzienlijk aantal ouders beschrijft dat ze zich (op momenten) niet serieus genomen, gehoord en/of begrepen voelden door de medewerkers in de jeugdbeschermingsketen. Dit belemmerde de samenwerking voor deze ouders. De ouders vertellen dat medewerkers meer naar het verhaal van het gezin zouden moeten kijken en hulp en oplossingen op maat moeten bieden. Een aantal gezinnen benoemt dat de hulp die zij kregen niet goed aansloot bij de hulpvraag die zij hadden gesteld.Voorbeeld 14. De OTS focuste niet op de problemen waar Renske hulp voor zochtVader en moeder waren al uit elkaar op het moment dat hun dochter Mariana hulp nodig had van een psycholoog. Moeder Renske heeft zelf de hulpverlening ingezet omdat vader elke vorm van hulp voor zijn kind weigerde, tot de kinderrechter een OTS uitsprak. Renske vond een OTS te ver gaan. Het ging ook niet meer over de problemen van Mariana. De focusVeiligheid, Signalement Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd, 2019 en bijbehorende vervolgrapportages.52 Bij ten minste acht gezinnen hadden de betrokken medewerkers van de RvdK en GI's door dat er wantrouwen richting instanties speelde bij het gezin. Omdat niet altijd de bij het gezin betrokken medewerker konden worden geïnterviewd kan niet worden vastgesteld of zij het wantrouwen in alle gevallen oppikten.van de jeugdbescherming ging een hele andere kant op. Er werd heel erg gehamerd op de problemen en communicatie tussen vader en moeder.Renske voelde zich daarin niet gekend.Enkele ouders geven aan dat er pas naar hun hulpvraag werd geluisterd op het moment dat het verkeerd ging in hun gezin. Deze ouders denken dat als was gehandeld op eerdere signalen het niet zover had hoeven te komen. Ze denken dat de kinderbeschermingsmaatregel misschien voorkomen had kunnen worden als de medewerkers in het vrijwillig kader beter hadden geluisterd en hadden aangesloten bij problemen van het gezin.Verschillende ouders vertellen dat ze een dwingende of belerende toon ervaarden van medewerkers in de jeugdbeschermingsketen. Een moeder beschrijft: ‘Bepaalde dingen werden gewoon opgelegd. Er werd gezegd dat ze naar afspraken moest omdat dat belangrijk was. Er werd niet nagedacht of dit lukte voor moeder. Ik gaf aan dat er problemen waren met het regelen van vervoer of de opvang voor de kinderen, maar daar werd compleet overheen gelopen’.In een aantal gevallen hebben gezinnen een positieve ervaring in de samenwerking met een medewerker in de jeugdbeschermingsketen.53 Het valt op dat ouders de samenwerking als goed beschouwen wanneer ze zich gehoord voelen. Een aantal ouders noemt een transparante en/of eerlijke houding van de medewerker als bevorderend hierin. Een moeder vertelt dat de samenwerking heel goed was omdat de jeugdbeschermer zichzelf in haar verplaatste. Ze ging naast moeder staan om te helpen. In dit gezin werd de OTS na een jaar beëindigd omdat de hulpverlening goed verliep.Feitelijke rapportagesUit de interviews ontstaat het beeld dat ook de dossiers in de jeugdbeschermingsketen voor sommige gezinnen een belemmering vormden in de samenwerking.54 Een aanzienlijk aantal ouders beschrijft dat onderdelen van het dossier niet volledig of zorgvuldig (genoeg) waren opgesteld en dat foutieve informatie werd doorgegeven door de gehele jeugdbeschermingsketen. Ouders benoemen verschillende voorbeelden. Een moeder beschrijft dat een oud en niet kloppend rapport over de leerproblemen van haar dochter aangehaald bleef worden. Een andere moeder vertelt dat een IQ-test steeds opnieuw werd aangehaald, terwijl moeder had aangegeven dat deze verouderd was.StigmaEnkele ouders vertellen dat zij het gevoel hebben dat er een negatief beeld over hun gezin bestond bij medewerkers in de jeugdbeschermingsketen.55 Dit stigma gaf hen het gevoel dat zij geen eerlijke kans kregen bij hulpverlening of al op voorhand de schuld kregen als er iets gebeurde. Dit stond een goede samenwerking tussen het gezin en de medewerkers in de weg. Zo vertellen ouders dat zij in de gemeente bekend stonden als ‘overlastgevers’, buren deden vaak melding bij de gemeente53 Dit is in zes van de twintig onderzochte casussen het geval.54 Zoals ook naar voren komt in Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Kwaliteit van feitenonderzoek rond de aanvraag van machtigingen voor uithuisplaatsingen, 2022.55 Dit is in drie van de twintig onderzochte casussen het geval.van overlast. Voor het gevoel van deze ouders zou de gemeente juist hulp moeten bieden, maar zijn ze alleen maar tegengewerkt. Een andere vader beschrijft dat hij in het vrijwillig kader werd bestempeld als alcoholist en onredelijk. Dit beeld bleef in het hele jeugdbeschermingstraject aan vader kleven, aldus vader.Strijdbare oudersHoofdstuk 3 liet zien dat sommige ouders door impact van de toeslagenaffaire apathischer zijn geworden, terwijl anderen de strijd aangingen met de Belastingdienst en zich assertief opstelden. Meerdere ouders vertellen dat zij het gevoel kregen dat deze assertieve en strijdbare houding tegenover overheidsinstanties en hulpverleners als lastig of moeilijk werd ervaren door medewerkers in de jeugdbeschermingsketen. Ook hebben sommige ouders de indruk dat dit uiteindelijk in hun nadeel uitpakte. Een medewerker herkent dit patroon: ‘Ouders handelen vanuit hun ervaringen en beleving, begrijpelijk, soms strijdbaar. Professionals horen dit te herkennen en de ouders te helpen. Te veel professionals herkennen dit niet en benaderen ouders ook strijdbaar vanuit de visie “wij dienen het belang van het kind”. Er ontstaat dan een ongezonde, elkaar versterkende, negatieve feedbackloop. Dit gaat uiteindelijk, onterecht en schadelijk, in het nadeel werken van ouders en kinderen’.Wisselingen van medewerkers in de jeugdbeschermingsketenUit de interviews en het dossieronderzoek komt naar voren dat meerdere gezinnen te maken kregen met wisselingen van medewerkers in het vrijwillig en gedwongen kader. Ten minste negen van de onderzochte gezinnen kregen te maken met één of meerdere wisselingen van jeugdbeschermers.56 De interviews laten zien dat een wisseling van jeugdbeschermers zowel negatief als positief kan uitpakken, maar dat negatieve ervaringen van gezinnen de boventoon voeren.Zo beschrijven verschillende gezinnen het vervelend te vinden om steeds opnieuw hun verhaal te moeten vertellen. Hierdoor kregen ze minder vertrouwen in de samenwerking. Een ander risico wordt veroorzaakt wanneer er geen warme overdracht tussen medewerkers plaatsvindt bij een wisseling. Ook is het in een gezin voorgekomen dat er na het vertrek van een jeugdbeschermer een periode helemaal geen jeugdbeschermer betrokken was, waardoor er geen regie was op de ingezette hulp. Tot slot vertellen gezinnen dat er met de komst van een nieuwe jeugdbeschermer soms een nieuwe koers werd ingezet, en er andere dingen van het gezin werden verlangd.Te veel hulpverleningNaast financiële hulp kregen alle gezinnen ook veel hulpverlening bij problemen op andere leefgebieden. De Inspectie ziet dat de veelheid aan hulpverleners zorgde voor overvraging van veel ouders. Het lukte de ouders nauwelijks om hun financiële56 Redenen hiervoor zijn bijvoorbeeld het verloop onder jeugdbeschermers, uitval door ziekte en/of een wisseling om de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel beter te laten verlopen zoals eerder door de Inspecties gesignaleerd in Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid, Signalement Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd, 2019.zorgen het hoofd te bieden, laat staan met allerlei andere doelen aan de slag te gaan.57In twaalf van de twintig onderzochte gezinnen waren er meer dan vier hulpverleners tegelijkertijd betrokken. De gezinnen met veel hulpverleners vertellen hier last van te hebben gehad. Ouders en kinderen moesten aan de verschillende hulpverleners steeds hetzelfde verhaal vertellen. Ze kregen van de verschillende hulpverleners doelen en adviezen die soms tegen elkaar inwerkten. Ouders wisten dan niet meer welk advies ze moesten volgen.Voorbeeld 15. ‘Elke dag kwamen er wel hulpverleners langs, behalve in het weekend’Ruud en Esra hadden op een gegeven moment te maken met zeventien verschillende hulpverleners die allemaal betrokken waren bij hun gezin (voor hen, de kinderen en de financiën). Al hun dagen werden volgepland met afspraken. Ruud was op zoek naar werk, maar dit was lastig. Zo vertelt hij dat hij een sollicitatiegesprek moest afzeggen omdat een hulpverlener hem op die dag wilde zien. De verschillende doelen die werden gesteld door betrokken instanties waren ook lastig voor Esra en Ruud. Ruud zegt: ‘Wij zijn door de betrokkenheid van de vele hulpverleners helemaal psychisch gesloopt. Ook de kinderen hebben hier last van gehad. Elke dag kwamen er wel hulpverleners langs, behalve in het weekend’.Wanneer te veel hulpverleners gelijktijdig aan de slag zijn binnen een gezin bestaat het risico dat er te weinig overzicht is over het totaal aan ingezette hulpverlening. Hulpverleners pakken een stukje van de problematiek op, maar niemand heeft grip op het totaal. De Inspectie ziet dat het in verschillende gezinnen ontbrak aan stevige regievoering op de totaliteit aan hulp. Hoewel er op papier een regiehouder was aangewezen, blijkt dit in de praktijk onvoldoende vorm te krijgen. Zoals beschreven in Voorbeeld 15, waren bij het gezin van Esra en Ruudzeventien verschillende hulpverleners betrokken. De jeugdbeschermer die na de oplegging van een kinderbeschermingsmaatregel bij het gezin betrokken raakte, zag ook dat dit te veel was voor ouders. Zij vertelt dat het gezin werd overvraagd door de grote hulpinzet.Als niet de juiste hulp wordt ingezet, mislukt deze vaak, zo schetst een kinderrechter. Ze vertelt dat dit ertoe kan leiden dat kinderen ‘hulpverleningsmoe’ worden. Zij hebben al vaak hun verhaal moeten doen en hebben er geen zin meer in. Ook ouders staan vervolgens minder open voor hulp.4.3 TussenconclusieIn alle onderzochte gezinnen is hulpverlening ingezet op verschillende leefgebieden. Als de hulp in het vrijwillig kader niet benut wordt of ouders hier niet aan mee57 Zo komt uit verschillende onderzoeken naar voren dat schuldenproblematiek doelgericht gedrag bemoeilijkt en de zelfredzaamheid verlaagt. Zie onder andere WRR, Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 2016; WODC, De aanpak van de schuldenproblematiek, 2020; RVS, Van schuld naar schone lei, 2022.willen of kunnen werken, is dit een factor waardoor het gezin te maken krijgt met een kinderbeschermingsmaatregel. De Inspectie ziet verschillende belemmerende factoren die bijdroegen aan het niet slagen en/of stagneren van de (vrijwillige) hulp bij de onderzochte gezinnen.De Inspectie constateert dat schuldhulpverlening de onderzochte gezinnen geen weg uit de financiële problemen bood. De meeste gezinnen kwamen niet in aanmerking voor schuldsanering, zeer waarschijnlijk vanwege hun fraudelabel en de hoogte van schulden. Hierdoor leefden ouders jarenlang in armoede zonder einddatum. Ook ziet de Inspectie al vaker door de Inspectie aangekaarte belemmerende factoren gerelateerd aan het hulpaanbod van gemeenten terug.58 Hierbij moet gedacht worden aan het ontbreken van passende hulp als gevolg van wachtlijsten of omdat niet de juiste hulp was ingekocht, bureaucratie en regionale verschillen in het hulpaanbod.De Inspectie vindt het aannemelijk dat het door de toeslagenaffaire versterkte wantrouwen bij de onderzochte gezinnen de samenwerking tussen ouders en overheidsinstanties (waaronder de jeugdbeschermingsketen) belemmerde. De Inspectie ziet dat de onderzochte gezinnen vaak een moeizame samenwerking hadden met medewerkers in de jeugdbeschermingsketen. Dit heeft het effect van de hulp belemmerd.Ten slotte leidde de veelheid aan hulp en onvoldoende regievoering hierop tot overvraging van gezinnen. Ouders stonden financieel in een overlevingsstand en moesten tegelijkertijd in leerstand komen voor problemen op andere leefgebieden. Sommige ouders lukte dit niet, werden ‘hulpverleningsmoe’ en haakten af. Deze constatering ligt in lijn met bestaande rapporten waarin wordt gesteld dat schuldenproblematiek doelgericht gedrag bemoeilijkt en de zelfredzaamheid verlaagt.5958 Zoals Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid, Signalement Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd, 2019 en bijbehorende vervolgrapportages.59 Zie onder andere WRR, Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 2016; WODC, De aanpak van de schuldenproblematiek, 2020; RVS, Van schuld naar schone lei, 2022.5. Gezinnen in aanraking met jeugdbeschermingAlle twintig onderzochte gezinnen kregen te maken met een of meer kinderbeschermingsmaatregelen omdat er ernstige zorgen bestonden over de ontwikkeling van hun kind(eren) en hulp in het vrijwillig kader onvoldoende van de grond kwam waardoor de ontwikkelingsbedreiging voortduurde. Dit hoofdstuk beschrijft welke factoren medewerkers van de RvdK en GI’s tegenkwamen bij de onderzochte gezinnen en op welke manier deze factoren een rol speelden in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Ook gaat dit hoofdstuk in op hoe de jeugdbeschermingsketen omging met de dupering en financiële problemen van de gezinnen.De bevindingen in dit hoofdstuk baseren zich op de uitgevoerde dossieronderzoeken, de interviews met de onderzochte gezinnen en de (groeps)interviews met medewerkers in de jeugdbeschermingsketen.5.1 Dupering en fraudelabel geen factorDe onderzochte gezinnen kregen tussen 2010 en 2019 te maken met de terugvorderingen van kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst als gevolg van een onterecht fraudelabel. In 2019 werd de omvang en ernst van de toeslagenaffaire algemeen erkend. Achttien van de twintig onderzochte gezinnen kwamen in beeld bij de RvdK en GI’s op het moment dat de toeslagenaffaire nog niet als zodanig bekend was.De Inspectie heeft onderzocht of het fraudelabel bekend was binnen de jeugdbeschermingsketen. Geen van de gesproken medewerkers — van gemeenten en Veilig Thuis tot de RvdK, rechtspraak en GI’s — geven aan op de hoogte te zijn geweest van dit fraudelabel bij gezinnen. De Inspectie vond geen andere indicaties die erop wijzen dat de jeugdbeschermingsketen op de hoogte was van dit fraudelabel.5.2 Factoren binnen de gezinnenDe onderzochte gezinnen zaten in een vicieuze cirkel van problematiek(hoofdstuk 3). Medewerkers van de RvdK en GI’s troffen multi-problematiek aan in de onderzochte gezinnen. Er waren problemen op meerdere leefgebieden bij zowel de ouders als de kinderen. De problemen speelden veel tegelijkertijd en werkten op elkaar in. Hoe problemen op elkaar inspeelden, was in ieder gezin anders. Wel ziet de Inspectie een aantal problemen die bij veel van de onderzochte gezinnen een factor waren in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel.60 Een factor binnen het gezin betekent dat het probleem is meegewogen als zorg bij de60 De lijst van factoren die hieronder wordt besproken is niet uitputtend. De focus ligt op de factoren die in meerdere van de onderzochte gezinnen voorkwamen.beslis- en sleutelmomenten in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel.In alle onderzochte gezinnen speelde volwassenenproblematiek een aanzienlijke rol in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel. In interviews vertellen medewerkers van de RvdK en GI’s dat altijd wordt gewogen of en hoe volwassenenproblematiek impact heeft op het kind. De aanwezigheid van deze problematiek leidt niet per definitie tot onveiligheid voor het kind. Problematiek wil niet zeggen dat iemand geen goede ouder kan zijn. Het is volgens medewerkers van belang om de relatie tussen de volwassenenproblematiek en de veiligheid van het kind te onderzoeken en hierbij de context van het gezin te betrekken.Medewerkers van de RvdK en GI’s mogen hulp adviseren of inzetten voor de problemen van kinderen, maar kunnen ouders niet dwingen tot hulpverlening voor hun volwassenenproblematiek, zoals schuldhulpverlening en GGZ. Als een medewerker bij een ouder bijvoorbeeld een duidelijke GGZ-behoefte ziet, maar een ouder werkt hier niet aan mee en er zijn ernstige zorgen over de ontwikkeling en veiligheid van het kind, kan dit uiteindelijk resulteren in een kinderbeschermingsmaatregel.Hieronder beschrijft de Inspectie de problemen die bij meerdere onderzochte gezinnen een factor waren in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel.Gezag- en omgangsproblematiekBij tien van de onderzochte gezinnen waren gezag- en omgangsproblemen een belangrijke factor in het krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel.61 Medewerkers van de RvdK en GI’s zagen dat door de strijd met de andere ouder over het gezag en/of de omgang het ouders onvoldoende lukte om de belangen van hun kinderen voorop te stellen.Voorbeeld 16. Rosalie (dochter) komt niet toe aan een eigen veilige ontwikkelingSteven en Lisanne zijn gescheiden. Dit was een stressvolle periode. Steven is ergens anders gaan wonen en dochter Rosalie verbleef twee dagen in de week en om het weekend bij hem. Steven en Lisanne hadden veel strijd over alles. Hierdoor kwam Rosalie knel te zitten tussen haar ouders. Ze kreeg problemen op school. Uiteindelijk had vrijwillige hulp weinig effect en stagneerde. Dit leidde tot een raadsonderzoek. In het raadsonderzoek staat dat er veel speelde tussen de ouders, waardoor Rosalie niet toekwam aan een eigen veilige ontwikkeling. Dit heeft tot een OTS geleid.Sommige kinderen waren getuige van conflicten en/of huiselijk geweld tussen hun ouders. In enkele gezinnen wilde een van de ouders niet meewerken met het inzetten van jeugdhulp voor problematiek van het kind.62 Een raadsonderzoeker beschrijft hierover: ‘Bij gezag- en omgangsproblematiek komt een gezin vaak in beeld bij de RvdK omdat (een van de) ouders de hulpverlening zogenaamd61 Bij de meeste gezinnen speelden gezag- en omgangsproblematiek na een complexe echtscheiding.62 Dit is in twee van de onderzochte casussen voorgekomen.“weigeren”. De hulpverlening loopt dan stuk omdat ouders met name na scheiding moeite hebben om het gezamenlijk belang voorop te stellen, namelijk het gezamenlijk ouderschap na scheiding’.GGZ-problematiekDe uitkomsten van het eerdere kwantitatieve onderzoek lieten zien dat gezinnen waarbij een gezinslid een psychische aandoening (GGZ-problematiek63) heeft een ruim drie keer grotere kans hebben om te maken te krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel.64 De Inspectie ziet bij ten minste dertien van de onderzochte gezinnen GGZ-problematiek terug als factor. Medewerkers van de RvdK en GI’s zagen dat ouders door psychische problemen minder beschikbaar waren voor hun kind(eren) en vonden dit een zorg.Een raadsonderzoeker in een onderzocht gezin geeft aan dat vooral de psychische problemen en overbelasting van beide ouders impact had op het gezin. Zij zag dat het gevolg hiervan was dat de zorg voor de kinderen te veel werd. Een raadsonderzoeker in een ander gezin vertelt dat de ADHD-problematiek van een moeder gaandeweg meer op de voorgrond kwam te staan. Naarmate haar kind ouder werd, was de opvoeding meer van de moeder gaan vragen waardoor meer problemen zijn ontstaan. De Inspectie ziet dat beide gezinnen te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel door de GGZ-problematiek in combinatie met andere factoren.In aanraking met justitieUit het eerdere kwantitatieve onderzoek komt naar voren dat gezinnen waarbij een gezinslid een verdachte is geweest van een misdrijf een ruim drie keer grotere kans hebben om te maken te krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel.65 Tien van de onderzochte gezinnen hadden een gezinslid met verdachte-registratie. In vier van deze gezinnen was dit een factor die een rol speelde in het proces die leidde tot de maatregel. In een gezin zat vader in detentie, waarna de zorg voor de kinderen op de al overbelaste moeder neerkwam. Uit het dossier van de RvdK komt naar voren dat dit mede zorgde voor een onveilige thuissituatie voor de kinderen. In een ander gezin heeft de raadsonderzoeker de kinderrechter geadviseerd de kinderen tijdelijk in een pleeggezin onder te brengen nadat de opvoedende ouder gedetineerd werd. Er bleek (in eerste instantie) geen geschikte plek voor de kinderen te zijn binnen het netwerk van het gezin.VerslavingsproblematiekDe Inspectie ziet in vijf van de onderzochte gezinnen dat (vermoedelijke) verslavingsproblematiek van een ouder een factor was in het proces dat leidde tot een maatregel. Medewerkers van de RvdK en GI’s zagen dat het (vermoedelijke) middelengebruik de overige problemen van ouders versterkte, wat tot een onveilige situatie van de kinderen leidde.63 Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) is gericht op het voorkomen en behandelen van psychische aandoeningen.64 Zie CBS, Jeugdbescherming en de toeslagenaffaire. Kwantitatief onderzoek naar kinderbeschermingsmaatregelen bij kinderen van gedupeerden van de toeslagenaffaire, 2022.65 Zie voetnoot 75.Voorbeeld 17. Er waren meerdere probleemgebiedenNadat de toeslagschuld snel opliep is Nigel meer gaan werken. Hij nam er een extra baan in de avonden bij om rond te kunnen komen. Deze periode stond Nigel onder grote stress, waardoor uiteindelijk een middelenprobleem ontstond. Dit zorgde voor spanningen en ruzie in de thuissituatie. Nigel en zijn vrouw Jasmine vermoeden dat de spanningen in hun thuissituatie een negatieve invloed hebben gehad op hun kinderen, van wie sommigen ook gedragsproblemen hadden. Uiteindelijk heeft het gezin hulp gezocht. Nadat deze hulp stagneerde kwamen ze in beeld bij de jeugdbescherming. In het raadsonderzoek staat vermeld dat er meerdere probleemgebieden waren. Zo had een van de kinderen gedragsproblematiek en waren er flinke problemen op school. Bij Nigel was sprake van verslavingsproblematiek. Jasmine had gezondheidsproblemen en was overbelast.In het gezin van Nigel en Jasmine zijn alle kinderen onder toezicht gesteld en is één kind ook uit huis geplaatst.Huiselijk geweldBij twaalf van de onderzochte gezinnen was huiselijk geweld een factor die een rol speelde in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel.66 Medewerkers van de RvdK en GI’s vonden dat het huiselijk geweld tussen ouders leidde tot een onveilige thuissituatie voor de kinderen.Voorbeeld 18. Het huiselijk geweld nam verder toeVanuit het vrijwillig kader was er al jarenlang hulp aanwezig in het gezin van Shirley. Twee van haar kinderen hadden gedrag- en leerproblemen. Hun vader was een langere periode uit beeld. Toen vader terugkwam in het gezin escaleerden de eerdere relatieproblemen wat leidde tot emotionele en fysieke mishandeling van Shirley. Ouders wilden uit elkaar maar dat lukte niet omdat ze hun huis niet konden verkopen en ze geen geld hadden voor een huurwoning voor vader. Hij kreeg in deze periode gezondheidsproblemen. Dit leidde tot gedragsverandering en emotie-regulatieproblemen. Het huiselijk geweld nam verder toe en de RvdK raakte betrokken. In het raadsonderzoek komt naar voren dat er sprake was van een instabiele en onveilige gezinssituatie met veel huiselijk geweld waar de kinderen getuige van waren. Dit was de belangrijkste reden voor de OTS. Later is een van de kinderen uithuisgeplaatst.HuisvestingsproblematiekIn hoofdstuk 3 komt naar voren dat in negen van de onderzochte gezinnen huisvestingsproblemen speelden. In drie van deze gezinnen waren de huisvestingsproblemen een factor die een rol speelde in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. In twee van deze gezinnen woog hun instabiele huisvesting mee als een van de factoren bij de beoordeling of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was. Het derde gezin kwam op straat te staan,66 In dertien van de onderzochte gezinnen was sprake van huiselijk geweld. In twaalf gezinnen was het een factor die een rol speelde in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel.wat een van de redenen was waarom ouders ervoor kozen hun kinderen nog dezelfde nacht vrijwillig uit huis te laten plaatsen. Het is onduidelijk waarom er op dat moment geen plek voor het gehele gezin gevonden kon worden.Financiële problematiekIn twee van de onderzochte gezinnen waren de financiële problemen van ouders een factor in de beslis- en sleutelmomenten die leidden tot de kinderbeschermingsmaatregel. In sommige gezinnen wogen medewerkers van de RvdK en GI’s financiële problemen mee als stressor of probleem dat speelde op de achtergrond. Hieronder wordt beschreven hoe dit er in de praktijk uit zag.5.3 Inwerking financiële problematiek op andere factorenZoals eerder beschreven (hoofdstuk 3) speelde in veel onderzochte gezinnen al volwassenen- en/of kindproblematiek voorafgaand aan de terugvordering van kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst. Deze problematiek is mogelijk verergerd of langer blijven bestaan door de financiële problemen die zijn ontstaan door de toeslagenaffaire. Ook ontstonden er nieuwe problemen door de dupering. Er was sprake van een vicieuze cirkel van problemen bij de onderzochte gezinnen.Voorbeeld 19. Het blijft onduidelijk of financiën oorzaak of gevolg isEen raadsmedewerker vertelt dat sommige mensen wel overeind blijven na het slachtofferschap van de toeslagenaffaire en anderen niet. Dit komt volgens haar door stressvolle levensgebeurtenissen: als ouders naast de schuld ook nog de impact van een scheiding, gezondheidsproblemen, werkloosheid etc. hebben, dan komt er steeds meer bij elkaar en is de kans groter dat een kind in de knel komt en er een kinderbeschermingsmaatregel wordt opgelegd. Zij vertelt dat financiën dus een onderdeel zijn van een groter geheel, maar dat het onduidelijk blijft of dit oorzaak of gevolg is.De financiële problemen van de onderzochte gezinnen hadden vaak grote impact op problemen op andere leefgebieden. Verschillende medewerkers van de RvdK en GI’s herkennen deze complexe samenloop tussen schulden en andere problemen.Een jeugdbeschermer beschrijft: ‘Natuurlijk kunnen de financiële problemen ervoor zorgen dat mensen onder spanning komen te staan, waardoor psychische problematiek meer op de voorgrond komt te staan. Zodat ouders uiteindelijk weer minder beschikbaar zijn voor de kinderen. Dat tezamen kan leiden tot een kinderbeschermingsmaatregel, het is nooit één aspect maar een combinatie van factoren’. Verschillende medewerkers van de RvdK en GI’s vertellen dat financiële problemen een katalysator kunnen zijn voor andere problemen, zoals communicatieproblemen en conflicten tussen ouders.5.4 Omgang medewerkers RvdK en GI’s met financiële problematiekBij negentien van de twintig onderzochte gezinnen leidde de dupering tot (grote) financiële problemen. Tegelijkertijd ziet de Inspectie dat slechts in twee onderzochte gezinnen de financiële problemen van ouders als factor zijn meegewogen in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel. Hieronder beschrijft de Inspectie hoe medewerkers van de RvdK en GI’s omgaan met financiële problemen. Hierbij wordt ingegaan op hoe deze medewerkers financiële problemen in kaart brengen en meewegen als factor in de besluitvorming naar een kinderbeschermingsmaatregel. Ook wordt het handelingsperspectief en de taakopvatting van deze medewerkers beschreven.In beeld brengen van financiële problemenIn dertien van de negentien onderzochte gezinnen waar financiële problemen speelden zijn de schulden genoemd in het raadsrapport. In zes gevallen niet. Uit het dossieronderzoek bij de RvdK en GI’s blijkt dat financiële problemen vaak summier zijn beschreven.67 Soms beperkt de informatie zich tot een zin dat financiën een stressor kunnen zijn.68 In een dossier stond bijvoorbeeld: ‘Er zijn problemen met huisvesting, moeder heeft schulden en geen werk en inkomen’. De Inspectie ziet dat een verklarende analyse van de financiële problematiek in relatie tot andere problemen in het gezin vaak ontbreekt in de dossiers.Verschillende ouders vertellen dat er weinig of niet werd gevraagd naar hun financiële situatie. Ook geven enkele ouders aan dat zij zelf wel hebben gedeeld dat er financiële problemen waren, maar dat hier beperkt of niet op werd ingegaan door de medewerkers van de RvdK en GI’s. Dit beeld wordt bevestigd in interviews met kinderrechters: zij zien schuldenproblematiek niet uitgebreid terug in de dossiers. In de onderstaande paragrafen wordt beschreven om welke redenen financiële problemen niet altijd of beperkt werden uitgevraagd.Vrijwillig kader bepaalt focus van het raadsonderzoekIn interviews vertellen raadsmedewerkers dat zij de zorgen die bekend zijn vanuit het vrijwillig kader als startpunt nemen voor een raadsonderzoek.69 Wanneer er geen zorgen over financiën worden gemeld, heeft dit invloed op hoe diepgaand dit onderwerp wordt uitgevraagd bij gezinnen. Het heeft dan niet de focus in het raadsonderzoek.Het zicht op financiële problemen in het vrijwillig kader is dus bepalend. In de interviews worden op dit punt enkele risico’s benoemd die als gevolg kunnen hebben dat financiële problemen buiten beeld van de RvdK en GI’s blijven. Ten eerste worden zorgen op andere leefgebieden dan de opvoeding — zoals financiën— niet standaard uitgevraagd door lokale teams van gemeenten. Ten tweede kan het per gemeente verschillen in hoeverre er kennisoverdracht is tussen bijvoorbeeld het team jeugdhulp en het team schuldhulpverlening. Hierin wordt de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) als belemmerende factor ervaren. Ten derde, wanneer er sprake is van een melding bij Veilig Thuis, doet een Veilig Thuis-67 In 19 van de 20 gezinnen was er sprake van financiële problemen en in twee gevallen is dit verdiepend beschreven in dossiers van zowel de RvdK als GI’s. Uit deze dossiers komt naar voren dat de medewerkers van de RvdK en GI’s op hoogte waren van de financiële situatie. Zo is opgenomen wie de schuldeiser was en wat de hoogte van de schuld was.68 De RvdK noemt een stressor ook vaak complicerende factor.69 Het verzoek tot onderzoek en de bespreking van de melding aan de jeugdbeschermingstafel.medewerker een brede uitvraag naar factoren die van invloed kunnen zijn op onveiligheid in de opvoedsituatie waaronder armoede. Het hangt echter van de medewerker af hoe diepgaand deze uitvraag is.Geen standaard uitvraag van financiële problemenDe RvdK heeft geen standaard werkwijze ten aanzien van het uitvragen van de financiële situatie van ouders. Uit interviews blijkt dat raadsmedewerkers hier wisselend mee omgaan. Niet alle raadsonderzoekers brengen het onderwerp financiën standaard ter sprake in gesprekken met gezinnen. De Inspectie ziet dat het wel of niet standaard uitvragen van financiën daarmee raadsonderzoeker- afhankelijk is. Sommige raadsonderzoekers geven aan dit altijd bespreekbaar te maken, terwijl anderen aangeven dat hier aanleiding voor moet zijn, bijvoorbeeld vanuit het vrijwillig kader of op basis van observatie. Een bezoek aan de woning of een gesprek met het gezin kan aanleiding vormen om dit onderwerp te bespreken als hieruit bijvoorbeeld signalen van financiële zorgen uit naar voren komen.Voorbeeld 20. Financiën zijn ook geen onderwerp van gesprek geweestDe financiële situatie en problemen in het gezin waren bij aanvang van het raadsonderzoek niet bekend. Dit stond niet beschreven in de melding (verzoek tot onderzoek). Wel waren er zorgen over de vele verhuizingen. De raadsonderzoeker zag dat de ouder hierdoor niet altijd beschikbaar was voor het kind. De financiële situatie van het gezin is niet als zodanig besproken door de raadsonderzoeker. De raadsonderzoeker vertelt dat financiën vooral worden uitgevraagd op het moment dat er zorgen of zorgelijke signalen hierover zijn. Of wanneer de financiële problemen directe gevolgen hebben voor de kinderen. In deze casus waren er veel andere zorgen die volgens de raadsonderzoeker meer op de voorgrond lagen.Uit interviews kwam naar voren dat twee kinderrechters verwachten dat de RvdK en GI’s nagaan of er sprake is van financiële problemen en waar nodig hierop doorvragen. Een kinderrechter vertelt dat kinderrechters zelf niet vaak actief op zoek gaan naar andere factoren dan welke door de RvdK of GI worden voorgelegd: ‘Hier is geen tijd voor en het is niet de rol van de rechter’. Als financiële problematiek op de zitting naar voren komt, kunnen kinderrechters hierop doorvragen en kunnen zij achterliggende stukken opvragen of om nader onderzoek vragen.De werkwijze van de GI’s is om financiën standaard te bespreken met ouders. In de interviews met jeugdbeschermers wordt deze werkwijze bevestigd. Het uitvragen van financiën wordt bijvoorbeeld gedaan als onderdeel van de veiligheidsinschatting, een risicotaxatie en/of in het kader van het opstellen van een plan van aanpak.70 In de interviews is echter ook een uitzondering daarop naar voren gekomen van een jeugdbeschermer die financiën niet standaard uitvraagt in gesprekken met ouders.70 In het risicotaxatie-instrument ARIJ is bijvoorbeeld ‘als stressvol ervaren materiële/financiële problemen’ opgenomen als risicofactor.Wijze van uitvragen van financiële problemenMedewerkers van de RvdK en GI’s geven aan dat als bekend is dat een gezin (grote) financiële problemen heeft, ze hierop doorvragen. Bij de RvdK en GI’s bestaat geen specifiek protocol of instructie hoe financiële problemen worden uitgevraagd. Het is afhankelijk van de medewerker hoe zij dit onderwerp bespreken en hoe diep wordt ingegaan op financiële problemen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan verdiepende vragen over de oorzaak en hoogte van schulden en of er hulp voor is ingezet. Het betrekken van een bewindvoerder als informant binnen het raadsonderzoek is geen standaard werkwijze.71Ook komt uit interviews naar voren dat de betrokkenheid van een bewindvoerder of een andere vorm van schuldhulpverlening de noodzaak tot doorvragen voor medewerkers van de RvdK en GI’s verkleint. Een jeugdbeschermer geeft aan: ‘Bij schulden wordt er vaak gevraagd of de ouders een bewindvoerder hebben, of dat er iemand is die de ouders daarmee helpt. Hier blijft het meestal bij, aangezien de maatregel in eerste instantie gaat om de bescherming van de kinderen’.Het meewegen van financiële problematiek in de beoordelingMedewerkers van de RvdK en GI’s herkennen dat financiële zorgen een risico kunnen vormen voor de draagkracht van ouders als opvoeders: deze zorgen kunnen een zware belasting vormen voor ouders en daarmee invloed hebben op de ontwikkeling en veiligheid van het kind. Ook zijn financiële problemen opgenomen als risicofactor in risicotaxatie-instrumenten.72In de kern is de weging van financiële problemen door medewerkers van de RvdK en GI’s hetzelfde als de weging van andere volwassenenproblemen (zoals GGZ- problematiek, in aanraking komen met justitie of middelengebruik). De problematiek weegt enkel mee als factor wanneer die negatieve impact heeft op de veiligheid of ontwikkeling van het kind.Geen kinderbeschermingsmaatregel door enkel financiële problematiekAlle geïnterviewde medewerkers in de jeugdbeschermingsketen stellen dat financiële problemen nooit de enige reden kunnen zijn voor een kinderbeschermingsmaatregel. Het is bijna altijd een combinatie van factoren die leidt tot een kinderbeschermingsmaatregel. Ook vertellen zij nooit betrokken te zijn geweest bij casussen waarbij alleen financiële problematiek leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Dit wordt bevestigd in de casuïstiek van de onderzochte gezinnen, waarbij in alle gevallen verschillende problemen tegelijkertijd speelden.71 In de onderzochte casussen heeft de RvdK in één geval de bewindvoerder betrokken als informant bij het raadsonderzoek.72 Organisaties in het vrijwillig kader kunnen gebruik maken van risicotaxatie-instrumenten om het risico op toekomstige onveiligheid van het kind in te schatten. GI’s maken standaard gebruik van risicotaxatie- instrumenten, de RvdK maakt niet standaard gebruik van risicotaxatie-instrumenten bij kinderbeschermingsonderzoeken.Financiële problematiek kan meewegen als factorNagenoeg alle medewerkers van de RvdK en GI’s benadrukken dat met name de mate waarin financiële problemen bijdragen aan de ontwikkelingsbedreiging van het kind van belang is bij de afweging of een kinderbeschermingsmaatregel nodig is.73 Financiële problemen hoeven niet per definitie een negatieve impact te hebben op de veiligheid van een kind, dit is situatie-afhankelijk, stellen verschillende medewerkers van de RvdK en GI’s. De oorzaken van de financiële problemen zijn in hun ogen van minder belang bij de inschatting of financiële problemen impact hebben op de veiligheid en ontwikkeling van het kind. Dit maakt dat deze medewerkers hier veelal minder op doorvragen.74In twee van de onderzochte gezinnen zijn de financiële problemen als factor meegewogen in de beslis- en sleutelmomenten die leidden tot een kinderbeschermingsmaatregel. In deze gezinnen zagen medewerkers van de RvdK en GI’s dat de financiële problemen een negatieve invloed hadden op de opvoedsituatie.Voorbeeld 21. Financiële problemen wogen mee samen met andere problematiekIn het raadsonderzoek staat dat er veel problemen tegelijkertijd speelden in een gezin. Er was sprake van huisvestingsproblematiek en financiële problemen, wat voor veel stress zorgde bij moeder. Ook speelden er relationele problemen met haar nieuwe partner. Zij hadden beiden gezondheidsproblemen. Door de veelheid aan problemen namen bestaande lichamelijke en mentale klachten van moeder toe. Hierdoor was zij minder beschikbaar als opvoeder. De zorgen over de ontwikkeling van haar kind namen toe. In het raadsonderzoek staat vermeld dat al deze problemen in de opvoedingsomgeving, inclusief de financiële problemen, een bedreiging vormden voor de ontwikkeling van het kind. De RvdK adviseerde een OTS.Bij een van deze gezinnen waren de financiële problemen een belangrijke factor in de vrijwillige uithuisplaatsing75 van de kinderen, die uiteindelijk leidde tot een beëindiging van het gezag van de ouders.Voorbeeld 22. De basis (huisvesting, schuldsanering, inkomen, rust en regelmaat) moet op orde zijnWouter en Anne raakten hun woning kwijt en verbleven sindsdien met hun kinderen op wisselende plekken. Toen het gezin opnieuw hun tijdelijke verblijfplaats moeten verlaten, dreigde het gezin dezelfde nacht op straat te staan. Wouter en Anne vroegen om hulp, waar politie adviseerde bij de jeugdbescherming aan te kloppen en moesten noodgedwongen hun twee zeer jonge dochters tijdelijk onderbrengen bij een zelfgekozen pleeggezin. Het ging om een vrijwillige uithuisplaatsing. Er werd naartoe gewerkt om de73 Twee gezinnen die te maken kregen met een beëindiging van het ouderlijk gezag zijn hierop een uitzondering. In de afweging door de jeugdbeschermer wordt dan niet meer gekeken naar de financiële situatie van ouders, omdat het toekomstperspectief van het kind daar niet meer ligt.74 Dit beeld wordt bevestigd in de onderzochte casussen. In vier van negentien gezinnen waar financiële problemen speelden was de oorzaak van de schulden bekend bij medewerkers van de RvdK en GI’s.75 Als een kind ergens anders gaat wonen dan in zijn of haar eigen gezin, wordt er gesproken van een uithuisplaatsing. Er kan sprake zijn van een vrijwillige of een gedwongen uithuisplaatsing.dochters zo snel mogelijk weer bij Wouter en Anne te laten wonen. De doelen waren onder andere dat de basis — huisvesting, schuldsanering, inkomen, rust en regelmaat — op orde moest zijn voordat hun dochters thuis konden wonen. Hoewel Wouter en Anne vonden dat ze deze doelen na tien maanden hadden bereikt, vonden de instanties dit nog steeds onvoldoende. Het terugkeertraject vanuit de instanties, waaronder de gemeente, verliep moeizaam. Wouter en Anne wisten niet dat de teller van de aanvaardbare termijn was gaan lopen omdat het een vrijwillige uithuisplaatsing was. Toen de kinderen anderhalf jaar in het pleeggezin verbleven, sprak de kinderrechter een gezagsbeëindigende maatregel uit. De aanvaardbare termijn waarbinnen de dochters terug konden keren naar Wouter en Anne was overschreden. Voor Wouter en Anne kwam deze uitspraak als een grote schok.Relatie financiële problematiek en terugplaatsing bij vrijwillige uithuisplaatsingIn twee gezinnen belemmerde de financiële problematiek de mogelijkheden om vrijwillig uithuisgeplaatste kinderen weer bij ouders te laten wonen. Het lukte ouders bijvoorbeeld minder goed om te werken aan hun eigen psychische klachten vanwege de stress door de wijze van schuldeninning. In beide gezinnen lukte het ouders niet altijd om aanwezig te zijn op de omgangsmomenten met hun kind.Hierin speelde stress, maar ook het niet kunnen betalen van de vervoerskosten een rol.Voorbeeld 23. Danique lukte het niet altijd om te komen op bezoekmomentenToen de terugvorderingen kwamen zat Danique al in de crisisopvang. Deze periode beschrijft zij als een dieptepunt. Haar dochter Mirte verbleef bij haar oma. Schulden gaven stress en hadden invloed op de mentale gezondheid van Danique en haar band met Mirte. De terugvorderingen hebben met name impact gehad op het herstel van het contact met Mirte en daarmee op haar band met Mirte. Danique voelde zich veroordeeld door hulpverleners over haar financiële situatie. Het viel de betrokken medewerkers achteraf op dat het Danique niet altijd lukte om te komen op bezoekmomenten met Mirte omdat ze geen geld had voor de trein. Destijds is wel gezegd dat de pleegzorgbegeleiders hier achteraan moesten gaan omdat het belangrijk was dat ze Mirte bleef zien. De schulden hadden grote impact op het leven van Danique toen ze uit de crisisopvang kwam. Deurwaarders van de Belastingdienst waren een extra stressfactor. Zij kwamen spullen in huis taxeren op het moment dat Danique weer een vaste woonplek had waar zij Mirte kon ontvangen.Financiële problematiek wordt gezien als stressorVeel medewerkers van de RvdK en GI’s merken op dat financiële problematiek van een gezin over het algemeen wordt gezien als ondergeschikte problematiek of stressor. De problemen vormen bijvoorbeeld geen directe zorg in relatie tot het kind, maar kunnen andere problemen in stand houden. Dit Inspectie ziet dit terug bij de onderzochte gezinnen.Voor de meeste onderzochte gezinnen zijn financiële problemen niet meegewogen als factor in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel. In de gezinnen waarbij de financiële problemen in beeld waren bij de jeugdbeschermingsketen, werden deze in elf van de dertien gezinnen gezien als stressor of probleem dat speelde op de achtergrond. De Inspectie constateert dat als gevolg hiervan medewerkers van de RvdK en GI’s de financiële problemen in de onderzochte gezinnen niet verder hebben uitgezocht en ook niet expliciet hebben laten meewegen in de besluitvorming.76 Bij sommige gezinnen hadden de medewerkers, doordat financiën niet dieper zijn uitgezocht, beperkt zicht op de impact van de financiële problemen op het gezin.Voorbeeld 24. Medewerkers van de RvdK en GI’s hadden de indruk dat de schulden geen grote zorg warenBij de betrokken medewerkers van de RvdK en de GI was bekend dat moeder een schuld had bij een overheidsdienst en dat een familielid hielp met het afbetalen van de schuld. Verder is niet doorgevraagd op de schuld. Moeder ging bij familie wonen met haar kinderen. De medewerkers hadden de indruk dat de schuld geen grote zorg was voor moeder. De kinderen zagen er goed verzorgd uit en er waren geen signalen dat zij verwaarloosd werden. Een van de doelen van de OTS was dat moeder moest werken aan haar zelfstandigheid. Het perspectief van moeder laat zien dat de financiële problemen meer impact hadden op het gezin. De schuld droeg bij aan verhuisbewegingen en leidde tot veel stress en wantrouwen bij moeder.In een ander gezin werd niet doorgevraagd op aanwezige signalen over financiële problematiek, waardoor medewerkers van de RvdK en GI’s niet zagen hoe groot de financiële problemen waren binnen het gezin.Het valt de Inspectie op dat medewerkers van de RvdK en GI’s het als zorg zagen bij twee alleenstaande moeders dat zij niet zelfredzaam waren (zoals te lezen in Voorbeeld 24). Dit werd gekoppeld aan hun financiële problemen of aan de gevolgen van deze financiële problemen. Bij een van deze gezinnen zagen medewerkers het als zorg dat de moeder niet zelfstandig was en leunde op haar familie, wat betreft haar opvoedkundige vaardigheden en financiële situatie. Bij het andere gezin zijn de instabiele huisvesting en de labiliteit van de moeder mede door stress meegewogen als factoren die hebben geleid tot de uithuisplaatsing van haar dochter.TerugkijkenVerschillende medewerkers van de RvdK en GI’s geven aan dat zij — terugkijkend op hun betrokkenheid bij de casus — het onderwerp financiën nu diepgaander zouden bespreken en meer zouden doorvragen. Sommigen vertellen dat ze mogelijk een doel op de financiële problemen zouden formuleren of het als factor zouden meewegen. Door de toeslagenaffaire en de aandacht voor het thema armoede hebben deze medewerkers nu meer bewustwording over de impact van financiële problemen bij gezinnen. Andere medewerkers geven aan dat ze nu76 Dit gebeurde in elf casussen.hetzelfde zouden handelen als hoe zij destijds hebben geacteerd. Er was volgens deze medewerkers sprake van een ontwikkelingsbedreiging bij het kind. Als zij meer kennis hadden gehad over de financiële problemen in het gezin, zou dit in hun ogen enkel tot meer zorgen hebben geleid bij de beoordeling of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was.Handelingsperspectief en taakopvattingBovenstaande laat zien dat veel medewerkers van de RvdK en GI’s herkennen dat financiële problemen impact kunnen hebben op een kind en dat dit kan meewegen in de besluitvorming. Tegelijkertijd stellen zij niet altijd verdiepende vragen over dit onderwerp en zijn financiële problemen in de ogen van deze medewerkers regelmatig een stressor of probleem dat speelt op de achtergrond. Dit is te verklaren vanuit het handelingsperspectief en de taakopvatting van medewerkers van de RvdK en GI’s. Hieronder staat beschreven op welke manier.Belemmeringen financiën in beeldZoals eerder benoemd, ervaren medewerkers van de RvdK en GI’s enkele belemmeringen bij het in beeld krijgen van financiële problemen. Ten eerste hebben de medewerkers een sterke focus op de kinderen. Zo vertelt een inhoudelijk specialist dat armoede pas als problematisch wordt beschouwd als er sprake is van een gebrek aan eten of kleding voor de kinderen. Ten tweede worden signalen over financiële problematiek mogelijk niet altijd als zodanig herkend.Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het moeilijk kunnen betalen van reiskosten, huisvestingsproblemen en verhuisbewegingen, en diefstal. Om te achterhalen wat hierachter zit is bijvoorbeeld een verdiepend gesprek nodig. Medewerkers van de RvdK en GI’s merken op dat zij erg onder druk staan waardoor zij beperkte tijd hebben per gezin. Zij vertellen dat de aandacht voor financiën hierdoor ondergesneeuwd kan raken of dat zij signalen van mogelijk financiële problemen niet als zodanig herkennen.Voorbeeld 25. De raadsonderzoekers maakten hieruit op dat moeder wist hoe ze geldgebrek moest oplossenIn de melding (verzoek tot onderzoek) stond dat moeder financiële zorgen had. De raadsonderzoekers zijn daarom met moeder hierover in gesprek gegaan. Moeder vertelde hen dat ze in de schuldsanering zat en was aangemeld bij een kredietbank. Zij kreeg weekgeld van haar bewindvoerder en vertelde dat dit niet altijd genoeg was. Soms kreeg ze €10 of €20 extra als ze krap zat. De raadsonderzoekers maakten hieruit op dat moeder wist hoe ze geldgebrek moest oplossen. Het gebruik maken van openbaar vervoer door de kinderen was soms een probleem omdat moeder hier geen geld voor had. Het is voorgekomen dat de kinderen een keer een boete hebben gekregen voor zwartrijden. Volgens de raadsonderzoekers waren er geen zorgen over de basale verzorging van de kinderen; er waren geen signalen dat de kinderen er bijvoorbeeld onverzorgd uitzagen of dat zij zonder eten op school kwamen. Om deze redenen zijn de raadsonderzoekers niet uitvoerig ingegaan op de financiële problemen van moeder. Dit zou voor de raadsonderzoekers anders zijn geweest als de financiële problemen meer op de voorgrond hadden gestaan in de melding.Tot slot is het volgens verschillende medewerkers van de RvdK en GI’s een belemmering dat er bij veel ouders schaamte speelt bij het bespreekbaar maken van geldzorgen. Wanneer ouders niets over financiële zorgen willen delen, beperkt dit de mogelijkheden van de medewerkers om hier zicht op te krijgen. Meerdere ouders hebben gedeeld dat ze de jeugdbeschermingsketen associëren met het uithuisplaatsen van kinderen, waardoor zij uit angst daarvoor zo min mogelijk delen. Zo kan het delen van bijvoorbeeld financiële problemen in de weging van de raadsonderzoeker als extra stressor worden gezien, wat een belemmering kan vormen om hier open over te zijn.Reikwijdte van de taakopvatting rondom financiële problematiek verschiltDe taakopvatting van de jeugdbeschermingsketen is het vaststellen en borgen van de veiligheid en wegnemen van een mogelijke ontwikkelingsbedreiging bij het kind. Een veelvoud aan factoren (waaronder financiën) kan van invloed zijn op de veiligheid en ontwikkeling van een kind.Enerzijds komt in groepsinterviews naar voren dat medewerkers in de jeugdbeschermingsketen het bespreekbaar maken van financiële problemen en inschakelen van hulp als belangrijk onderdeel zien van hun verantwoordelijkheid. Er wordt benoemd dat financiële problemen moeten worden gezien in het kader van bestaanszekerheid. De bestaanszekerheid van gezinnen kan kwetsbaar worden wanneer er financiële problemen zijn, waardoor het belangrijk is dat hieraan gewerkt wordt in het belang van de opgroei- en opvoedsituatie van een kind. In een groepsinterview wordt benoemd dat de nadruk dan meer ligt op onderliggende oorzaken van onveiligheid in het gezinssysteem: ‘als dat niet aangepakt wordt is het aanpakken van andere problemen vaak ook minder effectief’.Anderzijds vertellen medewerkers dat het in beeld brengen en oplossen van de financiële problemen minder past bij de taken van de jeugdbeschermingsketen. Dit maakt dat financiële problematiek door medewerkers van de RvdK en GI’s wordt gezien als ‘afgedekt’ wanneer er hulp voor is ingezet. Medewerkers kunnen zich dan richten op de andere problematiek, die volgens hun inschatting meer op de voorgrond staat. Een gedragswetenschapper van een GI legt uit dat ‘het niet de taak en bevoegdheid van de jeugdbescherming is om in detail zicht te hebben op financiën. Wanneer er zorgen zijn over de financiële situatie van ouders, kan de jeugdbeschermer wel doorverwijzen naar potjes van de gemeente, de voedselbank of ondersteuning vanuit schuldhulpverlening’.Handelingsperspectief begrensdDaarbij komt dat verschillende medewerkers van de RvdK en GI’s handelingsverlegen lijken te zijn op het onderwerp financiën. Zij zijn weinig bekend met het complexe systeem van financiële regelingen, wat verklaarbaar is omdat de financiële problemen van gezinnen weinig aandacht kregen in de jeugdbeschermingsketen. Uit interviews met jeugdbeschermers komt naar voren dat er bij meerdere GI’s geen protocollen of handvatten zijn over hoe om te gaan met schuldenproblematiek bij gezinnen. Ondanks dat er geen protocollen of handvatten zijn, komt in de gesprekken naar voren dat jeugdbeschermers van de ene GI zich beter toegerust voelen om het gesprek over financiën aan te gaan dan de andere GI’s.Naast beperkte kennis over schuldenproblematiek, is het handelingsperspectief van medewerkers van de RvdK en GI’s beperkt om financiële problemen aan te pakken. Zo vertelt een jeugdbeschermer: ‘Wanneer ouders schulden opbouwen en dit de kinderen raakt, wordt er vanuit het belang van het kind wel geprobeerd ouders hierin te ondersteunen. Dit echter niet door zelf hulp te verlenen, maar door ouders te verwijzen naar hulpverlening voor volwassenen/financiële problemen’. Wanneer een raadsonderzoeker ziet dat er sprake is van financiële problemen kan hierop een doel voor de OTS worden geformuleerd. Ook de kinderrechter kan dit meenemen in de beschikking. In een van de gezinnen was bijvoorbeeld het doel dat een moeder haar leven, waaronder financiën, weer op orde zou krijgen. Vervolgens kunnen jeugdbeschermers ouders verwijzen naar hulp voor de financiële problemen, maar ouders moeten bereid zijn hieraan mee te werken.5.5 TussenconclusieDe onderzochte gezinnen kwamen in aanraking met een kinderbeschermingsmaatregel omdat de kinderen ernstig in de knel kwamen en vrijwillige hulp stagneerde of onvoldoende werd benut door de gezinnen. Er was sprake van multi-problematiek bestaande uit volwassenen- en kindproblematiek die tegelijk speelden en op elkaar inwerkten. Factoren die medewerkers van de RvdK en GI’s bij veel onderzochte gezinnen meewogen in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel waren gezag- en omgangsproblematiek, GGZ- problematiek van ouder en/of kind, problematiek rondom justitie, verslavingsproblematiek, huiselijk geweld en instabiele huisvesting. De medewerkers zagen dat ouders minder beschikbaar waren als opvoeder door de volwassenenproblemen. Zij hebben ingezet op vermindering van deze, in dit hoofdstuk beschreven, (multi-)problematiek.De Inspectie ziet geen aanwijzingen dat het fraudelabel heeft meegewogen in de beoordeling of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was bij de onderzochte gezinnen. De Inspectie concludeert dat in geen van de twintig onderzochte gezinnen financiële problemen de enige reden zijn geweest voor het opgelegd krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel.De Inspectie constateert dat de omvang van de financiële problemen van ouders vaak buiten beeld zijn gebleven van de jeugdbeschermingsketen. Daarbij concludeert de Inspectie dat medewerkers van de RvdK en GI’s hierdoor de inwerking van de financiële problemen op andere problemen bij de onderzochte gezinnen onvoldoende in beeld hebben gehad. Dit heeft gevolgen voor hoe financiële problemen werden gewogen: schulden werden vaker gezien als ondergeschikt probleem. De focus lag op andere aanwezige problemen. Deze werkwijze werd versterkt door de aanname van medewerkers van de RvdK en GI’s dat financiële problemen afgedekt zijn door betrokken schuldhulpverleners, zoals bewindvoerders (zie hoofdstuk 4). Dit kan een verklaring zijn waarom financiële problemen vaak niet zijn meegewogen als factor in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel.De Inspectie constateert dat medewerkers van de RvdK en GI’s verschillende visies hebben over de reikwijdte van hun taakopvatting en hier verschillend naar handelen. Daarbij komt dat hun handelingsperspectief om financiële problemen aan te pakken beperkt is. In de praktijk betekent dit dat zij verschillend omgaan met financiële problemen bij gezinnen.Het diepgaander uitvragen van financiële problemen van een gezin door medewerkers van de gehele jeugdbeschermingsketen kan meerwaarde hebben omdat het een beter inzicht geeft in hoe de financiële problematiek inspeelt op andere problemen, wat kan bijdragen aan het opstellen van haalbare doelen en het inzetten van passende hulp. Echter, voor ouders geeft dit mogelijk meer spanning omdat zij inschatten dat financiële problemen een kinderbeschermingsmaatregel langer laat duren of de kans dat een kind uithuisgeplaatst wordt vergroot.6. Conclusie en aanbevelingenIn dit hoofdstuk geeft de Inspectie het antwoord op de centrale onderzoeksvraag waarom de onderzochte gezinnen die slachtoffer zijn van de kinderopvangtoeslagenaffaire te maken hebben gekregen met kinderbeschermingsmaatregelen en welke lessen hieruit te trekken zijn. Allereerst wordt ingegaan op welke rol de toeslagenaffaire heeft gespeeld in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel bij de onderzochte gezinnen.Vervolgens beschrijft de Inspectie de factoren die verklaren waarom deze gezinnen te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel. Tot slot worden aanbevelingen gedaan.6.1 HoofdconclusieIn dit onderzoek is niet vastgesteld of de gevolgen van de toeslagenaffaire in de onderzochte gezinnen de directe oorzaak waren voor het te maken krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel. Wel concludeert de Inspectie dat de (financiële) gevolgen van de toeslagenaffaire in zeventien van de twintig onderzochte gezinnen een kleine tot grote rol speelden in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel.De Inspectie constateert dat in geen van de onderzochte gezinnen de financiële problemen de enige reden zijn geweest voor het krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel. De gevolgen van de financiële problemen — het in stand houden, het verergeren en/of het ontstaan van andere problemen — zijn wel meermaals meegewogen als factor in de afweging of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was.De Inspectie ziet dat in ten minste veertien van de onderzochte gezinnen een of meerdere kwetsbaarheden bestonden voor de dupering, zoals een complexe echtscheiding en/of een psychische kwetsbaarheid van ouder en/of kind.Langdurige financiële stress als gevolg van de terugvordering had een negatieve invloed op bijvoorbeeld bestaande mentale problemen en spanningen in de thuissituatie. De situatie van multi-problematiek zorgde ervoor dat het evenwicht tussen draagkracht en draaglast van ouders uit balans raakte. De draagkracht en daarmee de belastbaarheid van de onderzochte ouders als opvoeders nam af. Zo konden de financiële problemen in meer of mindere mate bijdragen aan het in stand houden, verergeren of ontstaan van problemen. Binnen de onderzochte gezinnen bestond een vicieuze cirkel van problemen met als gevolg dat de kinderen hier ook in meer of mindere mate onder geleden hebben. Medewerkers van de RvdK en GI’s hebben gehandeld op de multi-problematiek in de gezinnen.De impact van de financiële problemen op andere leefgebieden was in ieder onderzocht gezin anders. Daardoor verschilde ook in welke mate de financiële problemen andere problematiek in stand hield, verergerde of ontstond per gezin. Ook de samenloop en complexiteit van problemen en daarmee het pad dat gezinnen aflegden naar een kinderbeschermingsmaatregel was in ieder onderzocht gezin anders. De Inspectie kan hierdoor niet eenduidig vaststellen of de problemen van de onderzochte gezinnen zonder de toeslagenaffaire ook in stand gehouden, verergerd of ontstaan waren.In drie van de twintig van de onderzochte gezinnen speelden de gevolgen van de dupering geen rol in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Twee van deze gezinnen konden de toeslagenschuld direct aflossen waardoor de impact van de dupering beperkt bleef.77 Omdat de gevolgen van de dupering relatief beperkt waren, was ook de impact op andere leefgebieden minder ingrijpend.Uitkomsten in het licht van het eerdere kwantitatieve onderzoek In het eerdere kwantitatieve onderzoek constateerde de Inspectie op basis van de analyses van het CBS dat gedupeerde gezinnen niet vaker met een kinderbeschermingsmaatregel te maken kregen dan niet-gedupeerde gezinnen die zich in een vergelijkbare situatie bevonden. Tegelijkertijd laat dit onderzoek zien dat de (financiële) gevolgen van de toeslagenaffaire in zeventien van de twintig onderzochte gezinnen een kleine tot grote rol speelden in het proces dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel.Dit onderzoek geeft op twee specifieke punten verdere invulling aan eerdere resultaten uit het kwantitatieve onderzoek. Ten eerste heeft de vergelijking in het kwantitatieve onderzoek plaatsgevonden op groepsniveau. Gemiddeld genomen hadden gedupeerden en vergelijkbare niet-gedupeerde gezinnen een even grote kans om een kinderbeschermingsmaatregel te krijgen. Ook op basis van de bevindingen van dit onderzoek sluit de Inspectie niet uit dat individuele gedupeerde gezinnen als gevolg van de toeslagenaffaire wel dermate in de problemen zijn gekomen dat er een kinderbeschermingsmaatregel ingezet moest worden.Ten tweede heeft het bredere overheidssysteem van schuldeninning mogelijk een vergelijkbare negatieve impact gehad op een grotere groep gezinnen dan alleen de door de toeslagenaffaire gedupeerde gezinnen.78 Met andere woorden, ook niet- gedupeerde gezinnen kunnen door problematische schulden dermate in de problemen zijn gekomen dat dit een rol zou kunnen hebben gespeeld in het proces dat leidde naar een kinderbeschermingsmaatregel. Dit inspectieonderzoek geeft geen antwoord op de vraag of niet-gedupeerde gezinnen in vergelijkbare (financiële) omstandigheden ook beperkt werden in het krijgen van een persoonlijke betalingsregeling en de toegang tot schuldsanering, zoals het geval was bij gedupeerde gezinnen. Dit vraagt om verder onderzoek.6.2 Factoren die een rol speelden in het pad dat leidde tot een kinderbeschermingsmaatregelDe Inspectie onderscheidt een aantal factoren die van invloed zijn geweest op het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel bij de onderzochte gezinnen.77 In het derde gezin speelde een andere aanleiding voor het krijgen van de kinderbeschermingsmaatregel die evident los staat van de dupering.78 De overheid beschikt in haar rol als schuldeiser bij deze grotere groep gezinnen over dezelfde mogelijkheden om schulden te innen als bij gezinnen gedupeerd door de toeslagenaffaire.De meeste onderzochte gezinnen bevonden zich voor de terugvordering van de kinderopvangtoeslag in een kwetsbare sociaaleconomische situatie. Veel van de onderzochte ouders waren alleenstaande moeder met de zorg voor een of meerdere kinderen. Een aantal ouders was (daarnaast) nog jong en studerend. Vijf gezinnen noemen dat zij al schulden hadden voor de toeslagenaffaire. Over het algemeen zijn groepen met deze kenmerken kwetsbaar voor financiële problemen.Bijna alle onderzochte gezinnen kwamen door het systeem van schuldeninning in een situatie van armoede en bestaansonzekerheid. Bij de terugvordering van de ontvangen kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst is niet gekeken naar de (kwetsbare) omstandigheden waaringezinnen zich bevonden. Het was voor bijna alle onderzochte gezinnen bij voorbaat onhaalbaar om de toeslagschuld te kunnen betalen. De bedragen waren, gemeten naar de draagkracht van de gezinnen, te hoog en liepen snel op. Ouders kwamen niet in aanmerking voor een betalingsregeling naar draagkracht vanwege hun fraudelabel. Juist de gezinnen die voor hun bestaanszekerheid afhankelijk waren van toeslagen kregen door het systeem van schuldeninning geen toegang meer tot deze toeslagen. Bijna alle onderzochte gezinnen kwamen in een situatie terecht van armoede en bestaansonzekerheid zonder perspectief op een schuldenvrije toekomst.In bijna alle onderzochte gezinnen hadden de financiële problemen een langdurige ontwrichtende werking op het functioneren van ouders en kinderen.De Inspectie zag dat bij negentien van de twintig onderzochte gezinnen na de dupering verschillende problemen op het gebied van werk en inkomen, wonen, school, mentale en fysieke gezondheid en relaties samenkwamen. Deze problemen werkten op elkaar in. Ten minste veertien van de onderzochte gezinnen hadden voor de dupering een of meerdere kwetsbaarheden, zoals een complexe echtscheiding en/of een psychische kwetsbaarheid van ouder en/of kind. De Inspectie concludeert dat de gevolgen van de dupering in meer of mindere mate de bestaande problematiek in stand hield of versterkte en er nieuwe problematiek ontstond. Deze multi-problematiek had op hen een ontwrichtende werking. Ouders raakten hierdoor uit balans.Er speelden verschillende belemmeringen die bijdroegen aan het niet slagen van vrijwillige hulp. Zo was in bijna alle onderzochte gezinnen schuldhulpverlening onvoldoende effectief. Ook was bij het merendeel van de onderzochte gezinnen sprake van een veelheid aan ingezette hulp waardoor ouders werden overvraagd. Daarnaast was er wantrouwen bij de onderzochte gezinnen richting overheidsinstanties als gevolg van de dupering.Schuldhulpverlening heeft de onderzochte gezinnen niet uit hun situatie van armoede en bestaansonzekerheid gehaald. De gevolgen van deze situatie, zoals langdurige stress en overbelasting, bleven daardoor onverminderd bestaan. Het samenspel van problematiek bleef onveranderd. Schrijnend is dat meerdere ouders vertellen over wanpraktijken van betrokken bewindvoerders waardoor hun financiële situatie juist verder verslechterde.De Inspectie constateert dat veel hulp is ingezet bij de onderzochte gezinnen. Dit leidde bij veel ouders tot overvraging. Zij stonden op financieel gebied in een overlevingsstand en moesten tegelijkertijd in een leerstand komen voor problemen op andere leefgebieden. Dit lukte niet iedereen. Deze constatering ligt in lijn met bestaande rapporten waarin wordt gesteld dat schuldenproblematiek doelgericht gedrag bemoeilijkt en de zelfredzaamheid verlaagt.79 De Inspectie vindt het aannemelijk dat dit mechanisme ook een belemmerende factor was in het kunnen slagen van vrijwillige hulp aan sommige van de onderzochte gezinnen.De Inspectie constateert dat het wantrouwen van de onderzochte gezinnen richting overheidsinstanties de samenwerking tussen de gezinnen en (vrijwillige) hulpverlening heeft bemoeilijkt. Mogelijk gevolg hiervan is dat dit het effect van hulp bij sommige onderzochte gezinnen heeft belemmerd.Tot slot ziet de Inspectie in de onderzochte gezinnen andere al vaker door de Inspectie aangekaarte belemmeringen terug, zoals het ontbreken van passende hulp, wachtlijsten, bureaucratie en regionale verschillen in hulpaanbod.80De vrijwillige hulp stagneerde of werd onvoldoende benut door de onderzochte gezinnen. Hierdoor kwam een kinderbeschermingsmaatregel in beeld. De medewerkers van de RvdK en de GI’s handelden vanuit hun taakopvatting — het belang van het kind — op de multi-problematiek in de onderzochte gezinnen.In alle onderzochte gezinnen was sprake van multi-problematiek bestaande uit volwassenen- en kindproblemen die tegelijk speelden en op elkaar inwerkten. Problemen die medewerkers van de RvdK en GI’s bij veel onderzochte gezinnen aantroffen waren gezag- en omgangsproblematiek, GGZ-problematiek van ouder en/of kind, problematiek rondom het in aanraking komen met justitie, verslavingsproblematiek, huiselijk geweld en instabiele huisvesting. De medewerkers zagen dat ouders minder beschikbaar waren als opvoeder door de volwassenenproblemen. Voor ieder gezin was het samenspel van problemen uniek.De medewerkers handelden vanuit hun taakopvatting — het belang van het kind — op de multi-problematiek in de onderzochte gezinnen. Naar hun oordeel vormde de multi-problematiek een ernstige bedreiging voor de ontwikkeling van de kinderen. Daarnaast werd gevonden dat ouders de vrijwillige hulp onvoldoende accepteerden waardoor de hulp stagneerde. Daarom werd de RvdK verzocht om te onderzoeken of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was. Uiteindelijk is in alle onderzochte gezinnen, na een advies van de RvdK, door de kinderrechter geoordeeld dat voldaan werd aan de juridische criteria om een kinderbeschermingsmaatregel uit te spreken.De Inspectie ziet geen aanwijzingen dat het fraudelabel heeft meegewogen in de beoordeling of een kinderbeschermingsmaatregel nodig79 Zo komt uit verschillende onderzoeken naar voren dat schuldenproblematiek doelgericht gedrag bemoeilijkt en de zelfredzaamheid verlaagt. Zie onder andere WRR, Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, 2016; WODC, De aanpak van de schuldenproblematiek, 2020; RVS, Van schuld naar schone lei, 2022.80 Zoals Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid, Signalement Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd, 2019 en bijbehorende vervolgrapportages.was bij de onderzochte gezinnen.Geen van de gesproken medewerkers in de jeugdbeschermingsketen zegt op de hoogte te zijn geweest van dit fraudelabel bij gezinnen. De Inspectie vond geen andere indicaties die erop wijzen dat organisaties in de jeugdbeschermingsketen op de hoogte waren van dit label bij de onderzochte gezinnen.De Inspectie concludeert dat in geen van de twintig onderzochte gezinnen de financiële problemen als gevolg van de dupering de enige reden zijn geweest voor het krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel.De Inspectie constateert dat bij alle onderzochte gezinnen sprake was van meerdere factoren die hebben geleid tot de kinderbeschermingsmaatregel. In slechts twee van de onderzochte gezinnen zijn de financiële problemen expliciet meegewogen als een van de factoren in de beoordeling. De gevolgen van de financiële problemen op het in stand houden, verergeren of ontstaan van problematiek zijn wel meermaals meegewogen als factor in de afweging of een kinderbeschermingsmaatregel nodig was. Factoren die medewerkers van de RvdK en GI’s bij veel onderzochte gezinnen meewogen in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel waren gezag- en omgangsproblematiek, GGZ- problematiek van ouder en/of kind, problematiek rondom het in aanraking komen met justitie, verslavingsproblematiek, huiselijk geweld en instabiele huisvesting.Medewerkers van de RvdK en GI’s hebben in de onderzochte gezinnen de omvang van de financiële problemen en de inwerking hiervan op andere problemen veelal onvoldoende in beeld gehad.Medewerkers van de RvdK en GI’s herkennen dat financiële problemen een risico kunnen vormen voor de draagkracht van ouders als opvoeders en daarmee invloed kunnen hebben op de ontwikkeling en veiligheid van kinderen. Desondanks constateert de Inspectie dat de medewerkers de omvang van de financiële problemen van de onderzochte gezinnen, én de inwerking hiervan op andere problemen, vaak beperkt of niet in beeld hebben gehad. Dit onderzoek laat zien dat signalen over financiële problemen vaak niet als zodanig zijn herkend door medewerkers. Ook constateert de Inspectie dat verschillende medewerkers veronderstellen dat financiële problematiek gedekt is als schuldhulpverlening betrokken is. Bij de onderzochte gezinnen is vast komen te staan dat ondanks schuldhulpverlening langdurige stress als gevolg van de schulden jarenlang bleef bestaan. Medewerkers van de RvdK en GI’s zagen de financiële problemen bij de onderzochte gezinnen meestal als stressor of als probleem dat speelde op de achtergrond.De Inspectie constateert dat medewerkers van de RvdK en GI’s verschillende visies hebben over de reikwijdte van hun taakopvatting en hierdoor in de praktijk verschillend handelen. Waar sommige medewerkers vinden dat de bestaanszekerheid van gezinnen een onderdeel is van hun taak, vinden andere medewerkers dat het in beeld brengen en oplossen van de financiële problemen minder past bij de taken van de jeugdbeschermingsketen vanuit de redenering dat het belang en de veiligheid van het kind centraal staat. De Inspectie ziet tegelijkertijd dat het handelingsperspectief van medewerkers knelt bij het aanpakken van financiële problemen bij gezinnen. Zij hebben beperkte mogelijkheden om hulp bij financiële problemen te bieden. Medewerkers van de RvdK en GI’s kunnen enkel doorverwijzen en ouders moeten bereid zijn aan deze schuldhulp mee te werken. Dit betekent dat zij in de praktijk tegen beperkingen aanlopen om financiële problemen (deels) weg te nemen binnen een gezin.6.3 AanbevelingenDe Inspectie komt tot een aantal aanbevelingen. Allereerst doet de Inspectie een aantal aanbevelingen gericht aan het Rijk en gemeenten met als doel te voorkomen dat gezinnen te maken krijgen met jeugdbescherming door de gevolgen van armoede en bestaansonzekerheid. Vervolgens heeft de Inspectie een aantal aanbevelingen voor de minister voor Rechtsbescherming, gemeenten en organisaties in de jeugdbeschermingsketen.Aanbevelingen aan het Rijk en gemeentenIeder kind heeft het recht81 op een levensstandaard die toereikend is voor zijn of haar ontwikkeling. Ouder(s)82 hebben de primaire verantwoordelijkheid voor het waarborgen, naar vermogen en binnen de grenzen van hun financiële mogelijkheden, van de levensomstandigheden die nodig zijn voor de ontwikkeling van hun kind. Het VN-Kinderrechtenverdrag legt een verplichting op aan de overheid om passende maatregelen te nemen om ouders te helpen dit recht te verwezenlijken, zoals maatregelen om armoede en problematische schulden in gezinnen te voorkomen en terug te dringen.83 De overheid geeft invulling aan deze verplichting met een uitgebreid stelsel aan maatregelen om financiële en materiële ondersteuning te bieden aan gezinnen. Ondanks de inzet en ambities84 blijft kinderarmoede bestaan en zal die zonder aanvullend beleid zelfs toenemen in 2024.85Uit het eerdere kwantitatieve onderzoek van de Inspectie bleek dat gezinnen met bepaalde kenmerken en (kwetsbare) sociaaleconomische omstandigheden een vier keer grotere kans hadden op het krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel dan andere gezinnen in Nederland.86 De Inspectie riep daarom op tot bewustwording bij beleidsmakers en het brede jeugddomein over deze geconstateerde kansenongelijkheid. Dit rapport laat zien dat in bijna alle onderzochte gezinnen kinderen zijn opgegroeid of nog steeds opgroeien in armoede. Ook wordt duidelijk dat financiële problematiek als gevolg van (onterechte) schuldeninning door de Belastingdienst in meer of mindere mate een rol speelde bij het in stand houden, het verergeren en/of het ontstaan van andere problemen in deze gezinnen. Dit81 Art. 27 Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. Zie ook art. 17 Europees Sociaal Handvest. Zie ook art. 20 lid 1 Grondwet over het recht op een toereikende levensstandaard.82 Of anderen verantwoordelijk voor het kind.83 Art. 27 lid 3 Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. Zie ook de aanbevelingen van het VN Kinderrechtencomité aan Nederland over kinderarmoede in para. 33 van de concluding observations van 9 maart 2022 (CRC/C/NLD/CO/5-6).84 In 2019 zijn de Ambities Kinderarmoede geformuleerd om armoede en schulden in gezinnen terug te dringen. Zie ook Doel 1.2 van de Sustainable Development Goals om (kinder)armoede een halt toe te roepen.85 Volgens het Centraal Plan Bureau (CPB) zal zonder aanvullend beleid het aantal kinderen in armoede stijgen van 6,2% in 2023 naar 7,0% in 2024. CPB, Augustusraming 2023 (cMEV 2024), 17 augustus 2023.86 Zie Brief Bevindingen Inspectie JenV onderzoek naar kinderopvangtoeslagaffaire en jeugdbescherming | Brief | Inspectie Justitie en Veiligheid (inspectie-jenv.nl)vraagt om een sociaal verantwoord systeem van inning van overheidsschulden.87 De Inspectie ziet wel dat er de afgelopen jaren bij de overheid meer bewustwording is gekomen over de impact van inningen op kwetsbare groepen in de samenleving, zo blijkt ook uit de Hervormingagenda Jeugd 2023–2028.88 Ook zijn er positieve ontwikkelingen op het gebied van overheidsincasso en schuldhulpverlening met als doel de positie van mensen die leven in armoede en met schulden te verbeteren.Armoede is een breed maatschappelijk probleem dat niet kan worden opgelost door de jeugdbeschermingsketen. De organisaties in de jeugdbeschermingsketen worden echter wel geconfronteerd met armoede van ouders en kinderen. De Inspectie vindt een integrale aanpak met een focus op sociaaleconomische ongelijkheid in de samenleving nodig en richt onderstaande aanbevelingen daarom aan het Rijk en gemeenten. De Inspectie benadrukt dat deze aanbevelingen ook van belang zijn voor de minister voor Rechtsbescherming vanwege de doorwerking van armoede en kansenongelijkheid in de jeugdbeschermingsketen.Aanbevelingen aan gemeenten in samenwerking met organisaties in de jeugdbeschermingsketenDe Inspectie heeft casussen onderzocht waarin gezinnen in de periode tussen 2013 en 2021 een kinderbeschermingsmaatregel kregen.89 In deze periode vonden grote veranderingen plaats in het jeugddomein. In dit onderzoek zag de Inspectie87 De afgelopen jaren zijn er verschillende rapporten verschenen die vragen om een menselijker systeem van overheidsincasso. Zie o.a. Van schuld naar schone lei, Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, 2022. Kamerbrief met reactie kabinet op rapport ‘Ongekend onrecht’, 2021.88 Zie Hervormingsagenda Jeugd 2023 - 2028 | Rapport | Rijksoverheid.nl.89 Twee onderzochte gezinnen kwamen in aanraking met jeugdbescherming voor de inwerkingtreding van de nieuwe Jeugdwet 2015. Dit betekent dat bij die gezinnen de gemeente nog niet verantwoordelijk was voor de jeugdzorg.belemmeringen in de (vrijwillige) hulpverlening. Deze liggen in lijn met eerder benoemde knelpunten uit het rapport ‘Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd’90 van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid uit 2019. De Inspecties monitorden de opvolging van de aanbevelingen uit 2019 intensief. In 2022 constateerden zij in de publicatie ‘Stand van zaken jeugdbeschermingsketen’91 dat er stappen zijn gezet om gezinnen sneller en beter te helpen, maar dat ondanks inspanningen structurele belemmeringen blijven bestaan, zoals wachtlijstproblematiek voor passende jeugdhulp. De Inspectie vraagt naar aanleiding van het onderzoek naar de toeslagenaffaire en jeugdbescherming opnieuw aandacht voor een aantal knelpunten in de jeugdbeschermingsketen.Aanbevelingen aan de minister voor Rechtsbescherming en de organisaties in de jeugdbeschermingsketenIn dit onderzoek constateert de Inspectie dat alle twintig onderzochte gezinnen in een situatie van multi-problematiek zaten. Het oplossen van deze problematiek waarbij jeugddomein overstijgende problematiek, zoals problematische schulden en armoede, in meer of mindere mate een rol speelt, is complex. Dit vraagt om een integrale aanpak met samenwerking tussen medewerkers die werken in meerdere domeinen, zoals jeugd, (geestelijke) gezondheidszorg, wonen, werk, inkomen en financiën.De Inspectie vindt het belangrijk dat medewerkers werkzaam in het gemeentelijk sociaal domein en organisaties in de jeugdbeschermingsketen zich er voldoende bewust van zijn wat de inwerking van jeugddomein overstijgende problematiek op andere problematiek in gezinnen kan zijn. Dit vraagt om een integrale blik op gezinnen door medewerkers waar financiële problematiek onderdeel van uitmaakt.Hiermee wordt duidelijker of een geconstateerde ontwikkelingsbedreiging (mede) samenhangt met financiële problematiek. Met voldoende zicht op de inwerking van90 IGJ en IJenV, Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd, 2019.91 IGJ en IJenV, Stand van zaken jeugdbeschermingsketen, 2022. Zie ook IGJ en IJenV, Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd. Landelijk rapport 2021. Vervolgtoezicht, 2021jeugddomein overstijgende problematiek binnen het gezin, zoals financiële problematiek, kan jeugdbescherming beter aansluiten bij het gezin. Dit kan bijvoorbeeld bijdragen aan het opstellen van haalbare doelen en het inzetten van passende hulp. De Inspectie vindt het passend om bovenstaande aanbevelingen mee te nemen in de huidige ontwikkelingen van het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.Bijlage 1. OnderzoeksmethodenDe Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie) voerde een kwalitatief onderzoek uit naar de vraag waarom gedupeerde gezinnen te maken hebben gekregen met kinderbeschermingsmaatregelen. De Inspectie onderzocht hiervoor twintig gedupeerde gezinnen die na dupering te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel. Hieronder worden de gehanteerde methoden van dataverzameling en data-analyse beschreven.Tijdens de uitvoering van het onderzoek heeft de Inspectie op twee momenten een klankbordgroep-bijeenkomst met een aantal gedupeerde ouders belegd. Deze klankbordgroep heeft de Inspectie specifiek voor dit onderzoek opgericht. Vier gedupeerde ouders namen hieraan deel. Zij hebben, als ervaringsdeskundigen, de Inspectie van advies voorzien over het onderzoek en de benadering van gedupeerde ouders en jongeren.DataverzamelingLiteratuuronderzoekDe Inspectie voerde een uitgebreid literatuuronderzoek uit om het systeem van de jeugdbeschermingsketen in kaart te brengen in relatie tot de toeslagenaffaire.Belangrijke beslis- en sleutelmomenten voorafgaand aan en samenhangend met het uitspreken van een kinderbeschermingsmaatregel zijn bestudeerd. Zo bestudeerde de Inspectie oude en actuele richtlijnen en protocollen om een goed beeld te krijgen van de werkwijze van de jeugdbeschermingsketen ten tijde van de toeslagenaffaire en nu. Daarnaast bestudeerde de Inspectie rapporten, (wetenschappelijke) literatuur en wet- en regelgeving over de kinderopvangtoeslagenaffaire en thema’s die daarmee samenhangen, zoals schuldenproblematiek, armoede en kansenongelijkheid en gelijke behandeling en non-discriminatie.CasusonderzoekDit onderzoek richtte zich op een selectie van gedupeerde gezinnen die te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel. De grootte van de selectie is bepaald aan de hand van saturatie. Dit betekent dat de dataverzameling net zo lang is doorgegaan tot er geen nieuwe factoren of nieuwe inzichten naar voren kwamen. De Inspectie hanteerde hierbij een minimum van twintig casussen. Gedurende het onderzoek bleek een selectie van twintig casussen voldoende om het punt van saturatie te bereiken en daarmee de centrale onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden.De Inspectie bracht het pad van twintig gezinnen door de jeugdbeschermingsketen heen in kaart en zette dit om in een tijdlijn. Op deze manier kon de Inspectie een reconstructie maken van wat er was gebeurd. Dit had als doel om patronen te ontdekken in de verhalen van gedupeerde gezinnen, belangrijke beslis- en sleutelmomenten in kaart te brengen en factoren te beschrijven die hierin een rol in speelden.Selectie van casussenOm een selectie van casussen te kunnen maken moest de Inspectie eerst in beeld krijgen welke gedupeerde gezinnen ook te maken hadden met een kinderbeschermingsmaatregel. Om hier inzicht in te krijgen heeft de Inspectie bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (de UHT) een verzoek ingediend voor een lijst met Burgerservicenummers (BSN’s) van gedupeerde ouders. Dit verzoek is ingewilligd en in september 2022 is deze lijst gedeeld met de Inspectie. Deze lijst is vervolgens gekoppeld aan gegevens van de RvdK. De Inspectie heeft beide lijsten met gegevens zorgvuldig beveiligd om de privacy van gezinnen te waarborgen.Uit deze koppeling kwamen 2.794 BSN’s van ouders naar voren die bij de UHT als gedupeerde zijn aangemerkt én tussen 2008 en 2022 met de Raad voor de Kinderbescherming (de RvdK) te maken hebben gekregen. Deze lijst bevatte echter ook gezinnen waarbij de RvdK wel een raadsonderzoek heeft gedaan, maar het onderzoek niet heeft geleid tot een kinderbeschermingsmaatregel. Ook bevatte deze lijst gezinnen die al voor dupering een kinderbeschermingsmaatregel opgelegd hebben gekregen.Casussen zijn niet helemaal toevallig of steekproefsgewijs gekozen. De Inspectie wilde namelijk verschillende casussen onderzoeken om een zo divers mogelijk beeld te krijgen van wat er zich heeft afgespeeld. Om dit te realiseren hanteerde de Inspectie een aantal selectieregels, namelijk: Er is een kinderbeschermingsmaatregel uitgesproken door de kinderrechter; Gezinnen kregen te maken met een kinderbeschermingsmaatregel binnen vijf jaar nádat zij gedupeerd raakten door de toeslagenaffaire; In de gekozen casussen komen alle typen kinderbeschermingsmaatregelen92 terug; Per GI93 werden maximaal drie casussen gekozen; In de gekozen casussen moesten mensen met een migratieachtergrond94zijn vertegenwoordigd; Er is in de selectie zoveel mogelijk rekening gehouden met een verdeling van de geboortedatum van het kind, omdat de Inspectie ook met een aantal jongeren ouder dan 12 jaar in gesprek wilde gaan.Om casussen te selecteren aan de hand van bovenstaande regels, heeft de Inspectie dossiers ingezien bij de RvdK. In deze fase vond er nog geen onderzoek plaats in de dossiers. De gegevens van gezinnen die niet zijn geselecteerd, zijn na de definitieve selectie verwijderd.Toestemming voor deelnameHoewel de Inspectie de bevoegdheid heeft om dossiers in te zien bij verschillende jeugdbeschermingsorganisaties, is er binnen dit onderzoek voor gekozen om alleen92 Namelijk: ondertoezichtstelling (OTS) (al dan niet met vrijwillige uithuisplaatsing), OTS met machtiging uithuisplaatsing (MUHP), gezagsbeëindigende maatregel.93 Bepaald op basis van registratiesysteem RvdK: betrokken gecertificeerde Instelling94 Bepaald op basis van registratiesysteem RvdK: geboorteland ouder(s)dossiers in te zien met toestemming van betrokkenen.95 De Inspectie hechtte hier veel waarde aan omdat gedupeerde gezinnen een enorm leed is aangedaan door toedoen van de overheid. Dit heeft bij veel gezinnen geleid tot een groot wantrouwen richting overheidsinstanties.In alle geselecteerde casussen heeft de Inspectie uitdrukkelijke toestemming gekregen van de gedupeerde ouders voor deelname aan het onderzoek.96 Als een gezin niet bereikbaar was voor de Inspectie of geen toestemming gaf voor deelname, heeft de Inspectie hen niet betrokken bij het onderzoek. De gegevens van deze laatste gezinnen zijn verwijderd.DossieronderzoekDe Inspectie voerde in twintig casussen dossieronderzoek uit op factoren die mogelijk een rol hebben gehad in de beoordeling van de veiligheidssituatie van de kinderen bij de gedupeerde gezinnen, die leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Het startpunt van het dossieronderzoek lag in iedere casus bij de RvdK, omdat zij het schakelmoment vormen van vrijwillig kader naar het gedwongen kader, via de kinderrechter. Afhankelijk van de casus is de casus gevolgd naar de Gecertificeerde Instelling (GI) en/of is teruggekeken naar Veilig Thuis en/of het lokale team. Hieronder volgt een overzicht van het aantal uitgevoerde dossieronderzoeken.DossieronderzoekBij lokaal team van de gemeenten, Veilig Thuis of Centrum Jeugd en Gezin Bij RvdK Bij GI3 20 14Tabel 1. Overzicht van het aantal uitgevoerde dossieronderzoekenDe Inspectie heeft de dossiers onderzocht aan de hand van een vaste set aan factoren. Deze factoren waren:Thema FactorAlgemeen GeslachtKinderbeschermingsmaatregel Vrijwillige uithuisplaatsingUitspraak rechterHuishouden HuishoudcompositieGezagRelatie aanvrager kinderopvangtoeslag en andere biologische ouderIndien scheiding: complexe scheidingRol toeslagenaffaire in scheiding95 Artikel 9.2 lid 3 Jeugdwet.96 Uitdrukkelijke toestemming is gevraagd van de gedupeerde ouder(s) en, zo veel mogelijk, kinderen boven de 12 jaar oud en ex-partners. Omdat ieder gezin anders is, is hierin maatwerk geleverd en kan gemotiveerd zijn afgeweken van dit proces, bijvoorbeeld in geval van een onbekende ouder of een ouder zonder gezag. Er is in geen geval onderzoek gedaan zonder de uitdrukkelijke toestemming van de (gedupeerde) ouder met gezag.Vaste woon- en verblijfplaatsLeeftijd moeder bij geboorte eerste kindIngezette hulp Hulp bij psychische problemenHulp bij verslavingsproblematiekHulp bij opvoedingsproblematiekHulp bij lichamelijke klachtenHulp bij financiële problematiekHulp bij WMO ondersteuningHulp bij overige problematiekVeiligheid Onveiligheid tussen partnersOnveiligheid naar kind(eren)Justitieel verleden Justitieel contact oudersJustitieel contact kinderenFinanciën Vermelding financiële problemenVermelding toeslagenaffaireType schuldenOmvang schuldenSchuldhulpverleningProblemen huisvestingStopzetten toeslagenRol financiën in besluitvormingDiscriminatie Migratieachtergrond gezinsledenRol migratieachtergrondBegrip stukkenTaalbarrièreHulpmiddelen bij taalbarrièreTabel 2. Overzicht factorenlijst voor dossieronderzoekInterviewsDe Inspectie sprak in achttien casussen met ten minste één ouder.97 In totaal heeft de Inspectie 23 ouders gesproken. De Inspectie had in dertien casussen lange interviews (2,5-3 uur) om samen met de gedupeerde ouder(s) een reconstructie te maken van wat er was gebeurd.98 In vijf casussen is er in overleg met de ouder(s) voor gekozen om een korter telefonisch interview te houden. In de interviews stond het verhaal en de ervaring van de gedupeerde ouder(s) centraal. Zo bracht de Inspectie in kaart hoe het pad voor het gezin eruit heeft gezien dat uiteindelijk leidde tot een kinderbeschermingsmaatregel. Er is gesproken over alle belangrijke gebeurtenissen vanaf het moment dat een gedupeerde ouder een eerste terugvordering van kinderopvangtoeslag van de Belastingdienst ontving tot aan het moment van de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel. Ook is er gesproken over de ervaringen van gedupeerde ouders met mogelijke discriminatie. Ook heeft de Inspectie met drie kinderen uit twee gedupeerde gezinnen gesproken om hun ervaringen te horen.De interviews met gedupeerde ouder(s) zijn gevoerd aan de hand van vaste thema’s en topics. De topiclijst bestond uit de volgende thema’s:1. De scope van de tijdlijn97 In twee casussen heeft de Inspectie niet met ouders kunnen spreken. In deze casussen heeft de Inspectie dossieronderzoek uitgevoerd en interviews gevoerd met betrokken medewerkers.98 De interviews met jongeren duurden korter (er is maatwerk geleverd afgestemd op hun leeftijd en aandachtsspanne).2. De financiële gevolgen van de terugvordering van de kinderopvangtoeslag3. Krachten en zorgen in het gezin4. De hulpverlening5. De jeugdbescherming6. Non-discriminatie en gelijke behandelingOm het pad dat gezinnen hebben afgelegd naar een kinderbeschermingsmaatregel volledig in kaart te brengen, was het van belang om het perspectief van de betrokken organisaties in de jeugdbeschermingsketen aan de verhalen van de gedupeerde ouders en kinderen toe te voegen. De Inspectie voerde interviews met 64 medewerkers werkzaam bij een gemeente, Veilig Thuis, RvdK en GI’s die destijds betrokken waren bij een casus.99 Bij één gezin was het ondersteuningsteam100 betrokken, deze medewerker is ook gesproken door de Inspectie. De interviews hadden als doel om de handelwijze, de processen en de werking van het jeugdbeschermingssysteem in relatie tot de toeslagenaffaire of afgeleide kenmerken van de affaire in beeld te krijgen. Ook deze interviews vonden plaats aan de hand van vaste thema’s en topics. De thema’s waren:1. Situatie van het gezin2. Betrokkenheid van de organisatie1013. De toeslagenaffaire4. Non-discriminatie en gelijke behandelingHieronder volgt een overzicht van de gesproken betrokken medewerkers in de jeugdbeschermingsketen.Vrijwillig kader Lokaal team gemeenten102Veilig Thuis5 3RvdK Raadsonderzoeker Gedragswetenschapper Juridische deskundige24 7 3GI Jeugdbeschermer Gedragswetenschapper Teammanager14 4 3Overigestakeholders Lid ondersteuningsteam1Tabel 3. Overzicht geïnterviewde medewerkers99 Niet in alle gevallen was het mogelijk om met een betrokken medewerkers van destijds te spreken (bijvoorbeeld omdat zij niet meer werkzaam waren bij de organisatie). Als het niet mogelijk was om met een betrokken medewerkers te spreken, is er met een medewerker gesproken en zijn elementen van de specifieke casus ingebracht in het interview.100 Zie Ouders / kinderen - Het Ondersteuningsteam.101 Lokaal team van een gemeente, Veilig Thuis, RvdK of GI.102 Hieronder wordt verstaan: alle medewerkers werkzaam in een lokaal team en/of centrum voor jeugd en gezin.GroepsinterviewsDe Inspectie voerde drie groepsinterviews met in totaal vijftien medewerkers werkzaam in de jeugdbeschermingsketen.103 Op deze manier kon de Inspectie het medewerkersperspectief ophalen over de beslis- en sleutelmomenten in de jeugdbeschermingsketen. Dankzij de dynamiek van een groepsinterview verkreeg de Inspectie meer inzicht in de interactie tussen ketenorganisaties over belangrijke momenten in het ketenproces rondom gedupeerde ouders.Interviews met beleidsmedewerkers, kinderrechters en andere inhoudelijk specialistenDe Inspectie interviewde vijf beleidsmakers van Veilig Thuis, RvdK en GI om meer inzicht te verkrijgen in algemene richtlijnen, protocollen en de context van de jeugdbeschermingsketen. De Inspectie interviewde drie kinderrechters om hun perspectief op de jeugdbeschermingsketen in beeld te krijgen. Aanvullend zijn veertien inhoudelijk specialisten op thema’s armoede, discriminatie, jeugdbescherming, schulden/financiën en gezondheid geïnterviewd.Data-analyseDe data-analyse vond in twee stappen plaats. De data-analyse is uitgevoerd met behulp van kwalitatieve analysesoftware (ATLAS.Ti). Hiermee heeft de Inspectie alle verzamelde data gecodeerd.CasusanalyseOp grond van de interviews en de dossieronderzoeken stelde de Inspectie per casus een analyse op zodra de dataverzameling voor de casus compleet was. De casusanalyses beschrijven per casus wat de gevolgen van de dupering waren voor het betreffende gezin en welke rol deze gevolgen (mogelijk) hebben gespeeld in het proces dat leidde tot de kinderbeschermingsmaatregel. Ook zijn in dit document mogelijke contextfactoren in kaart gebracht en is beschreven waarom het gezin uiteindelijk te maken kreeg met een maatregel en wat daarin cruciale beslis- en sleutelmomenten waren. Met de casusanalyse kreeg de Inspectie helder welke organisaties wanneer bij een gezin betrokken raakten, welke informatie bekend was en hoe er gehandeld is.AnalyseDe Inspectie gebruikte alle verzamelde data — literatuuronderzoek, casusanalyses, groepsinterviews en interviews met inhoudelijk specialisten — om te komen tot een overkoepelende analyse. Op basis van deze analyse beantwoordt de Inspectie de centrale onderzoeksvraag.Beperkingen van het onderzoekDe Inspectie is zich ervan bewust dat groepen gedupeerde gezinnen buiten het bereik van het onderzoek vallen. Dit zijn bijvoorbeeld gedupeerde gezinnen die te maken hebben gekregen met een vrijwillige uithuisplaatsing waarbij een103 Lokaal team gemeenten / Centrum voor Jeugd en Gezin, Veilig Thuis, RvdK, Rechtspraak en GIkinderbeschermingsmaatregel kon worden afgewend. Ook zijn er gezinnen waarbij de toeslagenaffaire tot grote problemen heeft geleid in de gezinssituatie, maar die niet in beeld zijn gekomen bij de jeugdbescherming. Ook zijn er gedupeerde gezinnen die te maken hebben gekregen met een kinderbeschermingsmaatregel maar om redenen niet willen deelnemen aan dit onderzoek of niet bereikbaar bleken voor de Inspectie.Inspectie Justitie en VeiligheidToezicht, omdat rechtvaardigheid en veiligheid niet vanzelfsprekend zijn.Dit is een uitgave van:Inspectie Justitie en Veiligheid Ministerie van Justitie en VeiligheidHoge Nieuwstraat 8 | 2514 EL Den Haag Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag Contactformulier | www.inspectie-jenv.nlSeptember 2023Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan, mits deze uitgave als bron wordt vermeld.