Kabinetsreactie op het rapport Erfenis van Onrecht en andere reflectierapporten

Klik op onderstaande link voor het rapport Erfenis van OnrechtRapportage Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen - Erfenis van onrechtKlik hier voor de bijlagen:Bijlagen Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen - Erfenis van onrechtKlik op onderstaande link voor de kabinetsreactie in pdf vorm:Brief aan Parlement - Aanbieding rapportage ‘Erfenis van Onrecht’ van de Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen over uithuisplaatsingen in de toeslagenaffaireHierbij de samenvatting:Natuurlijk! De pagina die je bewerkt bevat de kabinetsreactie op het rapport Erfenis van Onrecht en andere reflectierapporten over de toeslagenaffaire. Hier zijn de belangrijkste punten in het kort:

📌 Belangrijkste punten uit de kabinetsreactie:

• Erkenning van structureel onrechtHet kabinet erkent dat de overheid jarenlang structureel onrecht heeft veroorzaakt bij duizenden ouders en kinderen in de toeslagenaffaire.
• Reactie op het rapport "Erfenis van Onrecht"Het rapport van de Commissie-Van Dam wordt serieus genomen. Het kabinet onderschrijft de conclusies dat er sprake was van institutioneel falen, discriminatie en een gebrek aan menselijke maat.
• Hersteloperatie en voortgangHet kabinet geeft een update over de voortgang van de hersteloperatie. Er wordt gewerkt aan snellere en rechtvaardigere compensatie voor gedupeerden, maar erkent ook dat het proces traag en bureaucratisch verloopt.
• Kinderen van gedupeerdenEr is specifieke aandacht voor de schade die kinderen van gedupeerde ouders hebben geleden. Het kabinet belooft extra ondersteuning en maatwerk voor deze groep.
• Toekomstige waarborgenEr worden maatregelen aangekondigd om herhaling te voorkomen, zoals betere wetgeving, meer transparantie, en versterking van de rechtspositie van burgers tegenover de overheid.
• Samenwerking met maatschappelijke organisatiesHet kabinet wil nauwer samenwerken met maatschappelijke organisaties en ervaringsdeskundigen om het herstelproces te verbeteren.
• Reflectie op bestuurscultuurEr is een oproep tot een nieuwe bestuurscultuur waarin de menselijke maat, openheid en verantwoording centraal staan.

Hieronder de volledige brief.

Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den HaagAan de Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-GeneraalPostbus 200182500 EA DEN HAAG

Datum 30 juni 2025Betreft Kabinetsreactie op het rapport Erfenis van onrecht enreflectierapportenDirectoraat-GeneraalStraffen en BeschermenDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenTurfmarkt 1472511 DP Den HaagPostbus 203012500 EH Den Haagwww.rijksoverheid.nl/jenvOnze referentie6486928Bijlagen1Pagina 1 van 19De commissie Hamer laat in ‘Erfenis van onrecht’ indringend zien dat deterugvorderingen door de Belastingdienst in veel gezinnen schulden, armoede,financiële problemen en daaruit voortkomende stress hebben veroorzaakt.Hierdoor konden ernstige problemen in de gezinssituatie ontstaan of werden debestaande problemen vergroot, met een verslechterde leefsituatie voor dekinderen als gevolg. Door tekortkomingen in het systeem van hulp doorwijkteams, jeugdhulp en jeugdbescherming zijn de oorzaken van dezeproblemen in veel gezinnen niet of onvoldoende herkend en niet tijdiggestabiliseerd. Hierdoor kon een situatie ontstaan waarin uiteindelijk bij eendeel van de gezinnen een uithuisplaatsing volgde.Over de kinderen die zijn getroffen door de toeslagenaffaire én door eenuithuisplaatsing stelt de commissie Hamer dat zij extra getroffen zijn: eerst doorde onterechte terugvorderingen die tot ernstige problemen in gezinnen hebbengeleid, vervolgens door een uithuisplaatsing nadat de oorzaken van deproblemen onvoldoende zijn herkend en aangepakt. Deze kinderen hebben doordeze stapeling van overheidsingrijpen in hun jonge leven extra leed ervaren. Decommissie schetst een aangrijpend beeld van de ervaringen van deze kinderenen hoe de stapeling van overheidsingrijpen grote impact op hun leven heeftgehad, die vaak tot op de dag van vandaag – nu velen inmiddels jongere ofjongvolwassene zijn geworden – voelbaar is.Het kabinet erkent dat deze jongeren extra leed hebben ondervonden doortoedoen van de overheid en wil gehoor geven aan de oproep van de commissieHamer tot zelfstandige erkenning voor deze groep. De precieze vormgeving eninvulling van deze expliciete erkenning wil het kabinet met de betrokkenpartners en organisaties én met jongeren zelf uitwerken in een zorgvuldigproces, zodat zij hierin gezien en gehoord worden en de erkenning voorjongeren daadwerkelijk betekenis krijgt. Dit proces moet ook de basis biedenvoor het uitspreken van excuses aan de jongeren die door de combinatie van detoeslagenaffaire en uithuisplaatsingen zo zwaar zijn getroffen, op een goedmoment en op een goede manier.Het kabinet is het met de commissie Hamer eens dat bij deze erkenning ookspecifieke, toekomstgerichte ondersteuning hoort, in aanvulling op verbeteringvan de ondersteuning die er is voor álle kinderen die zijn getroffen door detoeslagenaffaire.Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenAanleidingOp 27 maart 2025 hebben wij u het rapport 'Erfenis van onrecht' van deCommissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen aangeboden. Deze commissie ondervoorzitterschap van mevrouw Mariëtte Hamer is in 2023 ingesteld door detoenmalige Minister voor Rechtsbescherming, de Staatssecretaris Financiën -Toeslagen en Douane en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn enSport. De commissie heeft onderzoek gedaan naar de samenloop van factoren diespeelden bij gedupeerde gezinnen die te maken hebben gehad met eenuithuisplaatsing, de effecten van deze samenloop op het leven van deze gezinnenen de rol van de overheid en overige betrokken instanties. Met deze brief gevenwij een reactie op de bevindingen en aanbevelingen van de commissie Hamer enreageren wij ook op het reflectieverslag van Jeugdzorg Nederland'Jeugdbescherming als er sprake is van financiële problematiek bij ouders', deinterne reflectie van de Raad voor de Kinderbescherming 'Breder kijken dan hetkind' en het dossieronderzoek van de Rechtspraak 'De weging van schulden bijuithuisplaatsingen'.Bevindingen commissie Hamer en reflectierapportenHet rapport van de commissie Hamer geeft een indringend beeld van de gevolgenvan de toeslagenaffaire voor de gedupeerde gezinnen die zij heeft gesproken. Deterugvorderingen door de Belastingdienst veroorzaakten in veel gevallen schulden,armoede, financiële problemen en daaruit voortkomende stress. Hierdoor kondenernstige problemen in de gezinssituatie ontstaan of werden de bestaandeproblemen vergroot, met vaak een verslechterde leefsituatie voor de kinderen alsgevolg.Door tekortkomingen in het systeem van hulp door wijkteams, jeugdhulp enjeugdbescherming zijn de oorzaken van deze problemen in veel gezinnen niet ofonvoldoende herkend en niet tijdig gestabiliseerd, aldus de commissie. Als dehulpverlenende instanties al op de hoogte waren van de financiële problematiek,was men zich er in veel gevallen onvoldoende van bewust hoe dit doorwerkte inandere problemen, welke (opvoed)stress dit veroorzaakte en hoe dit problemen inde opvoedsituatie versterkte. Hierdoor kon een situatie ontstaan waarinuiteindelijk bij een deel van de gezinnen een uithuisplaatsing volgde. Debevindingen van de commissie Hamer zijn pijnlijk en zullen de direct betrokkenouders en kinderen niet verbazen. Zij hebben zelf vaak een jarenlange strijdmoeten voeren, eerst tegen de vorderingen van de Belastingdienst en later ooktegen kinderbeschermingsmaatregelen.De commissie Hamer concludeert dat de onterechte terugvorderingen door deBelastingdienst een grote rol hebben gespeeld bij de problemen van de gezinnenen daarmee ook bij de uithuisplaatsingen van de kinderen. In het rapport gaat decommissie met name in op de grote impact op verschillende leefgebieden die ditheeft gehad bij de kinderen om wie het gaat. Het gaat dan onder andere ommentale problemen, beperkte talentontwikkeling, beschadigde relaties met anderegezinsleden en angst voor de overheid en instanties.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 2 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenDe ervaringen van de kinderen kunnen ook doorwerken als zij zelf kinderenkrijgen en gaan opvoeden. De uitspraak van één van de door de commissiegesproken kinderen vat dit op een pijnlijke manier samen: ‘Het is niet over en hetgaat niet weg’.De bevindingen van de commissie sluiten aan bij de eerdere conclusie van deInspectie Justitie en Veiligheid (IJenV). Die constateerde in het rapport ‘Het kindvan de rekening’ (2023) dat in 17 van de 20 onderzochte gezinnen de (financiële)gevolgen van de toeslagenaffaire een rol speelden in het proces dat leidde tot eenkinderbeschermingsmaatregel.Bevindingen Rechtspraak, Raad voor de Kinderbescherming en GI’sDe rapporten van de Rechtspraak, de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) ende Gecertificeerde Instellingen (GI’s) zijn specifieker en beperkter qua scope(want gericht op interne reflectie en dossieronderzoek) dan het bredere beeld datde commissie Hamer schetst.De RvdK concludeert in haar reflectieonderzoek dat in alle onderzochte gezinnensprake was van ernstige, complexe problematiek en dat in geen enkel geval alleenfinanciële problemen reden waren voor een uithuisplaatsing, maar stelt ook datfinanciële problematiek onvoldoende is uitgevraagd en meegenomen alsbelangrijke factor in het begrijpen en erkennen van het ontstaan van complexeproblemen bij gezinnen.Uit het dossieronderzoek van de Rechtspraak wordt duidelijk dat financiëleproblematiek nooit de enige reden voor uithuisplaatsing was en dat andereredenen meer op de voorgrond stonden van rechterlijke beslissingen. Deonderzoekscommissie van de Rechtspraak realiseert zich dat deze conclusie voorgetroffen ouders pijnlijk kan zijn, maar stelt dat op basis van de rechtbankdossiersniet is vast te stellen hoe en in welke volgorde de complexe problematiek isontstaan. De Rechtspraak publiceerde in 2023 ook een reflectierapport vanfamilie- en jeugdrechters ‘Recht doen aan kinderen en ouders’1 waarin zijconcludeerden dat ouders en kinderen zich onvoldoende gehoord voelen in familie-en jeugdrechtzaken, mede door de grote problemen in de jeugdzorg.Jeugdrechters moeten “zich actiever en nieuwsgieriger opstellen met het oog opvoldoende rechtsbescherming voor deze ouders en kinderen”, aldus datreflectierapport.Het reflectierapport van de GI’s laat zien dat jeugdbeschermers vaak niet of nietgoed op de hoogte zijn van de financiële problematiek die er speelt en de impactvan financiële problemen onvoldoende wordt meegewogen.Weinig aandacht voor de financiële situatie, handelingsverlegenheid vanprofessionals en een beperkt instrumentarium binnen de huidige wet- en1Rechtspraak, Recht doen aan kinderen en ouders; Reflectierapport over de positie van derechter in de jeugdbescherming, 2023, en De weging van schulden bij uithuisplaatsingen;Dossieronderzoek naar de rol van problematische schulden in jeugdbeschermingszaken,2025.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 3 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermenregelgeving belemmeren een effectieve aanpak om de financiële problematiek alsmogelijke oorzaak weg te nemen.Aanbevelingen commissie HamerDe aanbevelingen van de commissie Hamer richten zich vooral op de door detoeslagenaffaire getroffen kinderen die uithuisgeplaatst zijn. Kinderen dieinmiddels vaak al (jong)volwassen zijn. De kern van deze aanbevelingen is heterkennen van het leed van deze kinderen en het bieden van een toekomstgerichteaanpak om bij te dragen aan het herstel.Daarnaast doet de commissie aanbevelingen voor het verbeteren van (hetsysteem van) jeugdhulp en jeugdbescherming om toekomstige uithuisplaatsingenzoveel mogelijk te voorkomen. Deze aanbevelingen richten zich op een meergezinsgerichte oorzaakanalyse en aanpak van de problemen, het verminderen vanhet aantal hulpverleners waar gezinnen mee te maken krijgen, het verstevigenvan de positie van ouders en kinderen bij beslissingen in dejeugdbeschermingsketen en het verbeteren van actuele kennis en vaardighedenvan de betrokken professionals. Daarbij gaat het onder andere over cultuur- entraumasensitiviteit en om het bespreekbaar maken van onderwerpen als financiëlezorgen. Tot slot roept de commissie op om werk te maken van een cultuuromslagbij het Rijk, de gemeenten en de ketenpartners, waarbij vertrouwen in burgers hetuitgangspunt moet worden.Het kabinet is de commissie Hamer zeer erkentelijk voor de wijze waarop zijindringend inzichtelijk heeft gemaakt wat de gevolgen zijn voor jongeren en hunouders die zijn geraakt door de toeslagenaffaire en met een uithuisplaatsing temaken hebben (gehad). Ook dankt het kabinet de organisaties die hebbengereflecteerd of onderzoek hebben gedaan naar hun rol bij de uithuisplaatsingenvan kinderen van gedupeerde ouders en daaruit lessen hebben getrokken.Het kabinet wil recht doen aan de conclusies en aanbevelingen. Het Rijk heeft eengrote verantwoordelijkheid om samen met partners, getroffen kinderen deondersteuning te bieden die nodig is voor hun herstel en hun ontwikkeling én omhet in het toekomst beter te doen. Aan deze verantwoordelijkheid geeft hetkabinet invulling langs drie lijnen: 1) erkennen, 2) ondersteunen bij herstel entoekomstperspectief en 3) leren en verbeteren. Langs deze lijnen worden devoorgenomen maatregelen in het navolgende verder uiteengezet.1. ErkennenVoor kinderen die hebben geleden onder de toeslagenaffaire is in 2022 insamenspraak met hen de kindregeling ontwikkeld. Alle getroffen kinderen krijgenvia de kindregeling erkenning voor het leed dat zij hebben ondervonden en eensteun in de rug om verder te gaan met hun leven. Deze erkenning en steunbestaan uit een erkenningsbrief, een financiële tegemoetkoming, gemeentelijkeondersteuning en een palet aan voorzieningen die speciaal voor hen beschikbaarzijn, bijvoorbeeld op het gebied van financiële educatie en mentale hulp.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 4 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenOver de kinderen die zijn getroffen door de toeslagenaffaire én door eenuithuisplaatsing stelt de commissie Hamer dat zij extra getroffen zijn: eerst doorde onterechte terugvorderingen van de Belastingdienst die tot ernstige problemenin gezinnen hebben geleid, en vervolgens door een uithuisplaatsing nadat deoorzaken van de problemen onvoldoende zijn herkend en aangepakt. Decommissie concludeert dat de uithuisplaatsingen bij een deel van deze gedupeerdegezinnen waarschijnlijk niet zouden hebben plaatsgevonden als de effecten van detoeslagenaffaire eerder waren gestabiliseerd. Het systeem van hulp doorwijkteams, jeugdhulp en jeugdbescherming heeft uithuisplaatsingen bij hen nietkunnen voorkomen en dat heeft de negatieve impact voor deze kinderen verdervergroot. Deze kinderen hebben door deze stapeling van overheidsingrijpen in hunjonge leven extra leed ervaren. Dat heeft voor velen een grote impact op hunleven gehad die vaak tot op de dag van vandaag voelbaar is.Het kabinet ziet een collectieve verantwoordelijkheid van alle partners tezamenvoor het stelsel van jeugdbescherming en voor het falen ervan in verband met detoeslagenaffaire waar het de uithuisgeplaatste jongeren betreft. Het kabinet geeftgehoor aan de oproep van de commissie Hamer tot zelfstandige erkenning voordeze groep en erkent expliciet dat deze jongeren extra leed hebben ondervondendoor toedoen van de overheid. De precieze vormgeving en invulling van dezeexpliciete erkenning wil het kabinet met de betrokken partners en organisaties énmet jongeren zelf uitwerken in een zorgvuldig proces, zodat zij hierin gezien engehoord worden en de erkenning voor jongeren daadwerkelijk betekenis krijgt. Ditproces moet ook de basis bieden voor het uitspreken van excuses aan de jongerendie door de combinatie van de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen zo zwaarzijn getroffen, op het goede moment en op een goede manier.2. Ondersteunen bij herstel en toekomstsperspectiefBovengenoemde erkenning behelst ook dat het kabinet kinderen en jongeren diete maken hebben gehad met de toeslagenaffaire en vervolgens met eenuithuisplaatsing, wil ondersteunen bij hun herstel en toekomstperspectief. Dit is inlijn met het advies van de commissie Hamer om op een toekomstgerichte manierbij te dragen aan het herstel. Het kabinet geeft hier op meerdere maniereninvulling aan, die hieronder kort worden benoemd en in het vervolg van deze briefverder worden toegelicht.Het kabinet voert diverse verbeteringen door in de kindregeling voor álle kinderenen jongeren die door de toeslagenaffaire getroffen zijn: -Brede ondersteuning versterken: betere regie en meer uniformondersteuningsaanbod. - -Intensieve integrale aanpak voor gezinnen en jongeren die de regie zijnkwijtgeraakt.Aanvullende voorziening gericht op mentaal welzijn en (langdurig beschikbare)nazorg.Over bovenstaande onderwerpen wordt uw Kamer periodiek geïnformeerd via devoortgangsrapportages Hersteloperatie Toeslagen. De eerstvolgendevoortgangsrapportage wordt op 4 juli a.s. aan uw Kamer aangeboden.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 5 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenSpecifiek voor de getroffen kinderen die ook te maken hebben gehad met eenuithuisplaatsing geldt het volgende: -Het kabinet verkent samen met jongeren de mogelijkheden voor eenspecifieke nieuwe regeling voor deze doelgroep, gericht op onderwijs enontwikkeling. - -Het Ondersteuningsteam ondersteunt gedupeerde ouders, kinderen énjongeren bij hun herstel. Of de uithuisplaatsing nu in gedwongen kader was ofvrijwillig. Deze ondersteuning is per direct beschikbaar en wordt extra onderde aandacht gebracht binnen deze groep omdat we zien dat het van grotetoegevoegde waarde is.Getroffen jongeren kunnen hun dossier inzien, in gesprek gaan met de GIen/of de RvdK over de doorwerking van de toeslagenaffaire, en als zij datwillen een toelichting met hun perspectief laten toevoegen aan het dossier.Met de RvdK, de GI’s en het Ondersteuningsteam werken we hiervoor eenprocedure uit.Bij de uitwerking van alle maatregelen geldt dat jongeren nauw wordenbetrokken. Allereerst natuurlijk bij het vormgeven van hun eigen herstel, maarook breder wordt met hen besproken of zij zelf een actieve rol kunnen hebben inbijvoorbeeld het opzetten of onderhouden van lotgenotencontact, het voorlichtenvan organisaties binnen de jeugdhulp en jeugdbescherming en het vormgeven vannazorg. Ook in het proces waarin deze beleidsreactie tot stand is gekomen is metjongeren gesproken die zijn getroffen door de toeslagenaffaire én eenuithuisplaatsing. In een participatiebijeenkomst op 12 juni jl. konden jongerenreageren op de voorgestelde uitwerking van de aanbevelingen van de commissieHamer. Hun betrokkenheid en openheid waren van grote waarde. We zijn hendankbaar dat zij hun ervaringen en reacties met ons wilden delen.2.1 Betere ondersteuning voor alle getroffen kinderenHet kabinet onderkent dat er verbetering nodig is van de huidige kindregeling,onder andere op enkele punten die door de commissie Hamer worden vermeld.Het ministerie van Financiën heeft recent nader onderzoek laten uitvoeren naar despecifieke behoeften van getroffen jongeren, mede op verzoek van de TweedeKamer.2 Dit onderzoek 'Behoeften van jongeren in de kindregeling' is als bijlagebij deze brief gevoegd. Het onderzoek concludeert dat de kindregeling helpt, maardat er ook aandachts- en verbeterpunten zijn.Op de punten van erkenning van geleden onrecht, leeftijdsspecifieke financiëleondersteuning en toegang tot brede ondersteuning komt de kindregeling op ditmoment tegemoet aan de behoeften van jongeren. Maar in de uitvoering van dekindregeling is nog winst te behalen. Jongeren geven aan dat erkenning nietslechts een eenmalige verontschuldiging zou moeten zijn, maar een continu enintegraal proces waarin zij serieus genomen worden in hun eigen rechten enervaringen. Als het gaat om leeftijdsspecifieke financiële ondersteuning hechtenjongeren veel waarde aan maatwerk dat past bij hun levensfase.Datum30 juni 2025Onze referentie64869282Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 1485Pagina 6 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenDe kindregeling biedt gerichte ondersteuning die rekening houdt met de fasewaarin een jongere zich in zijn of haar leven bevindt. Wat betreft de toegang totbrede ondersteuning biedt de kindregeling de gewenste brede aanpak, met ruimtevoor maatwerk, zoals hulp bij remigratie, psychische zorg of het hervatten vanonderwijs.Volgens jongeren kent de kindregeling drie structurele tekortkomingen: 1) Deregeling lijkt te veel gericht op financiële compensatie, terwijl crucialetoekomstvragen zoals studieschuld, huisvesting of mentale zorg, te weinigstructureel worden opgepakt; 2) De kwaliteit en beschikbaarheid van psychischehulp is onvoldoende; 3) Passende publieksdienstverlening ontbreekt. Hetonderzoek schetst in dat licht drie aandachtspunten voor de toekomstigeontwikkeling van de kindregeling: het verkleinen van de verschillen in de bredeondersteuning tussen gemeentes, de ondersteuning bij het toewerken naar eenschuldenvrije herstart met een stabiele financiële basis, en het vinden vanevenwicht tussen een uniforme aanpak en maatwerk.Onder andere op basis van het onderzoeksrapport zet het kabinet zich voor allegetroffen kinderen in voor betere regie en een meer uniformondersteuningsaanbod, met oog voor maatwerk. Verder neemt het kabinetaanvullende maatregelen voor alle getroffen jongeren die gericht zijn op zorg voormentaal welzijn op de korte en lange termijn. De maatregelen worden hierondertoegelicht.A. Verbeteren brede ondersteuningHet kabinet heeft in april jl. het voornemen uitgesproken een ‘BestuurlijkRegisseur Integrale Ondersteuning’ aan te stellen.3 We verwachten dat dezebestuurlijk regisseur op korte termijn aan de slag zal gaan. Hierbij zal hetbevorderen van een goede samenwerking tussen alle uitvoerende partijen oprijks- en gemeentelijk niveau essentieel zijn. Dit sluit aan bij de uitkomsten vanhet eerdergenoemde behoeftenonderzoek: ‘Met oog op de uitvoering is belangrijkte begrijpen dat jongeren de overheid als één geheel zien, waardoor zowel depapieren erkenning als de praktische uitvoering, gezamenlijk hun gevoel vanerkenning bepalen. Inconsistente uitvoering ondermijnt dit vertrouwen en kanertoe leiden dat de regeling als onbevredigend wordt ervaren.’Om de gesignaleerde verschillen in de brede ondersteuning te verkleinen heeft deVNG in samenwerking met gemeenten en gedupeerde ouders, modelbeleidsregelsvoor de brede ondersteuning ontwikkeld en aan gemeenten aangereikt.6 Debeleidsregels geven invulling aan het door de commissie Van Dam aanbevolengeharmoniseerde afwegingskader waarbinnen gemeenten ouders en kinderenhelpen. Het model helpt gemeenten om beleid op een eenduidige manier vorm tegeven, zodat ouders en kinderen in verschillende gemeenten zoveel mogelijk opgelijke wijze worden behandeld, terwijl er ruimte blijft voor maatwerk.4 Het is aangemeenten zelf om de beleidsregels via het college van burgemeester enwethouders vast te stellen, waarbij ook ruimte is opgenomen om de regels aan tepassen aan lokale omstandigheden.3Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 708, nr. 154https://vng.nl/nieuws/model-beleidsregels-brede-ondersteuningDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 7 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenVia de brede ondersteuning worden jongeren die kampen met problematischeschulden geholpen met het aanvullend schuldhulpverleningsaanbod. Gemeentenhelpen deze jongeren bij het aflossen van hun schulden en bieden perspectief voorde toekomst. Na een aanloopperiode heeft de staatssecretaris Herstel enToeslagen in samenwerking met gemeenten en de Uitvoeringsorganisatie HerstelToeslagen (UHT) actie ondernomen om het aanbod te verbeteren en uitgebreideren proactief onder de aandacht te brengen: de aanmeldtermijn voor de regelingwordt verlengd, er is een eenvoudig online aanmeldloket gemaakt op de websitevan de Kindregeling en recent is er gegevensdeling tot stand gebracht tussen UHTen de Belastingdienst om jongeren met problematische schulden te identificeren.Op zeer korte termijn worden deze gegevens met gemeenten gedeeld, zodat zijdeze jongeren gericht en proactief kunnen benaderen voor brede ondersteuningen – indien mogelijk - het aanvullend schuldhulpverleningsaanbod.B. Integrale aanpak voor gezinnen en jongeren die de regie zijn kwijtgeraaktIn maart van dit jaar heeft het kabinet ook aangekondigd een intensieve integraleaanpak te ontwikkelen voor circa 2.000 à 3.000 gezinnen en jongeren die de regiezijn kwijtgeraakt.5 Deze aanpak, een van de aanbevelingen van de commissie VanDam6, is kleinschalig van start gegaan en wordt de komende periode uitgebouwd.Ook jongeren die – bijvoorbeeld door een uithuisplaatsing – geen onderdeel meeruitmaken van het gezin, maar wel de regie kwijt zijn geraakt, kunnen gericht voordeze aanpak worden aangedragen door ketenpartners. In lijn met de aanbevelingvan de commissie Hamer op dit punt zal deze aanpak zo veel mogelijk gaanwerken per gezin of jongere met één casemanager die integrale ondersteuningbiedt.C. Aanvullende voorziening voor mentaal welzijn en nazorgDe commissie Hamer benadrukt dat langdurige mentale ondersteuning eenessentieel onderdeel kan zijn van het herstel van kinderen en jongeren. Ook uitandere gesprekken met jongeren en uit het behoeftenonderzoek weten we datveel jongeren het belangrijk vinden dat de mogelijkheid om gebruik te maken vanpsychosociale zorg langdurig beschikbaar blijft.Het kabinet ziet ook dat langdurige mentale ondersteuning essentieel is voor hetperspectief van kinderen en jongeren en geeft dan ook concreet invulling aan dezeaanbeveling door de ontwikkeling van een specifieke voorziening op het gebiedvan mentale ondersteuning: een landelijk en laagdrempelig (contact)punt voorouders en jongeren voor steun bij (intergenerationeel) trauma- en stressgerelateerde problematiek, toeleiding naar mentale zorg en specifieke coachingvoor ontwikkeling richting de toekomst. Deze voorziening zal naar verwachtingbegin 2026 beschikbaar zijn. De Kamer wordt hierover via devoortgangsrapportages over de hersteloperatie toeslagen geïnformeerd.Naast de meerjarige voorziening voor mentaal welzijn wordt uitgewerkt hoejongeren ook op de langere termijn een vindplaats kan worden geboden voor(lotgenoten)contact, ondersteuning en emotioneel herstel. Het kabinet gaat in5Eerste Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 708, ADatum30 juni 2025Onze referentie64869286Spoedadviescommissie Van Dam (2025). Minder beloven meer doen.Pagina 8 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermenoverleg met de Oudercommissie, ouders en jongeren, en andere relevantepartijen, onderzoeken of en hoe we vanuit de tijdelijke initiatieven één voorzieningkunnen oprichten die aansluit bij de behoeften en voortbouwt op de trajecten engesprekken die al zijn gestart.2.2 Toekomstgerichte aanpak voor uithuisgeplaatste kinderenZoals genoemd ziet en erkent het kabinet dat de groep kinderen die te makenhebben gehad met de toeslagenaffaire en vervolgens ook met eenuithuisplaatsing, extra leed heeft ondervonden als gevolg van stapeling vanoverheidsingrijpen. Het kabinet is het met de commissie Hamer eens dat daarspecifieke ondersteuning voor deze groep bij hoort, in aanvulling op deondersteuning die er reeds via het Ondersteuningsteam voor hen is en deeerdergenoemde voorzieningen die er voor alle getroffen kinderen zijn of komen.In lijn met het advies van de commissie Hamer gaat het niet om schade- ofcompensatieregelingen zoals die voor de ouders beschikbaar zijn, maar richt hetkabinet zich op de toekomst van jongeren, met een specifieke voorziening diedeze jongeren ontwikkelperspectief en begeleiding biedt. De commissie Hameradviseert om een nieuwe landelijke regeling te maken, het kabinet geeft hieraangehoor door dit in onderdelen uit te werken: rond mentaal welzijn, nazorg enonderwijs/ontwikkeling.Daarnaast hebben getroffen jongeren de mogelijkheid hunjeugdbeschermingsdossier in te zien en daarover in gesprek te gaan met de RvdKen/of de GI’s. Ouders en jongeren kunnen een toelichting bij het dossier makenwaarin de impact en doorwerking van de toeslagenaffaire kan worden benoemd enhun perspectief kan worden opgenomen. Hieronder (onder B) wordt dit nadertoegelicht.A. OntwikkelperspectiefHet rapport van de commissie Hamer laat zien dat het toekomstperspectief vanuithuisgeplaatste kinderen is aangetast door een combinatie van factoren, zoalshet verlies aan sociale relaties, vroegtijdige schoolverlating en de geïsoleerdepositie waarin zij terecht zijn gekomen. Het rapport onderstreept daarom hetbelang om uithuisgeplaatste kinderen tegemoet te komen in hun verminderdetoekomstperspectief en ontwikkelkansen die zij hebben gemist. Het kabinet wilsamen met deze jongeren onderzoeken of en hoe een regeling geïntroduceerd kanworden die gericht is op een voorziening op het gebied van onderwijs enontwikkeling. De verkenning moet uitwijzen of en hoe het mogelijk is aanbodvorm te geven dat aansluit bij de behoeften van deze jongeren, en op kortetermijn beschikbaar en uitvoerbaar is binnen de begroting van de hersteloperatietoeslagen. Een eventuele begrotingsmutatie zal te zijner tijd via het regulierebegrotingsproces aan de Kamer worden voorgelegd, zodat de Kamer hier alsonderdeel van de besluitvorming haar budgetrecht over kan uitoefenen.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 9 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenZoals hierboven toegelicht onderschrijft het kabinet het doel van het advies vande commissie om jongeren zonder financiële belemmeringen ontwikkelperspectiefte bieden. Het kabinet focust daarbij op het faciliteren vanontwikkelmogelijkheden, zoals het volgen of hervatten van een (afgebroken)opleiding, en is daarbij niet voornemens om een aanvullende schuldenregeling tetreffen. Te veel focus op het generiek kwijtschelden van publieke schulden ofstudieleningen gaat voorbij aan de diversiteit binnen de groep getroffen jongeren.Het zou onrechtvaardig zijn ten opzichte van de grote variëteit aan situatieswaarin er mogelijk geen schulden maar wel opleidingswensen zijn, vanwegegemiste ontwikkelkansen. Het kabinet wil dus maatwerk leveren op het gebied vanstudie en ontwikkeling op een manier waarbij bestaande studieschulden geenbelemmering zijn voor toekomstige opleidingen.Geen generieke kwijtschelding van (studie)schulden, maar wel doorbreken vanbarrières in individuele situaties. Aanvullend kan in specifieke gevallen ook hetaanvullend schuldhulpverleningsaanbod voor problematische schulden en/of hetmaatwerk via DUO worden ingezet.Met het aanvullend schuldhulpverleningsaanbod helpen gemeenten getroffenjongeren met het oplossen van hun problematische schulden, omdat dezeschulden het toekomstperspectief in de weg staan. Dit doen gemeenten door dezeschulden over te nemen middels een saneringskrediet, dat vervolgens door hetRijk wordt betaald. Jongeren hoeven hierin dus geen financiële bijdrage te doen ofaf te lossen, anders dan bij de reguliere schuldhulpverlening. Uit eeninventarisatie blijkt dat de gemiddelde schuldenlast die wordt opgelost per jongerecirca 18.000 euro betreft. In combinatie met de voorziening voorontwikkelperspectief acht het kabinet het huidige aanbod toereikend. Wel voerthet kabinet verschillende verbeteringen in dit aanbod door, zoals toegelicht inparagraaf 2.1.B. OndersteuningsteamDe commissie Hamer benoemt expliciet de waarde van het Ondersteuningsteam(OT) en beveelt aan dit voort te zetten. Die aanbeveling neemt het kabinet over.Het OT is er om gedupeerde ouders én kinderen die te maken hebben gehad meteen uithuisplaatsing te ondersteunen in hun herstel. Deze hulp was en is directbeschikbaar, ook voor jongeren. Dat geldt evenzeer als er geen sprake was vaneen gedwongen uithuisplaatsing maar van een uithuisplaatsing in het vrijwillig pfsemi-vrijwillig kader. Ook als de kinderen inmiddels meerderjarig zijn, kan het OTondersteuning (blijven) bieden.Van de bijna 1.000 door het OT gestarte ondersteuningstrajecten sinds 2022 gaathet tot nu toe in ongeveer een kwart van de gevallen om kinderen. Samen met debetrokken partijen brengen we het OT nog gerichter en beter onder de aandachtbij kinderen en jongeren die met uithuisplaatsing te maken hebben (gehad).Onder meer door de GI’s en de RvdK bij lopende uithuisplaatsingen deze jongerenover het aanbod te laten informeren.C. Inzage, toelichting en gesprek bij afgesloten dossiersKinderen en volwassenen die in het verleden te maken hebben gehad metkinderbeschermingsmaatregelen hebben recht op informatie over dezeDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 10 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermenmaatregelen, zoals vastgelegd in artikel 8 van het Europees Verdrag voor deRechten van de Mens (EVRM).7 Het kunnen inzien van het eigen dossier kan vangrote betekenis zijn bij het begrijpen van wat er is gebeurd en kan zo een rolspelen in de verwerking van het verleden.Er bestaan reeds procedures bij GI’s en de RvdK om toegang te krijgen tot derelevante dossiers. Daarbij hebben ouders en kinderen ook de mogelijkheid omeen toelichting toe te voegen aan het dossier. Hierin kan de mening of reactie vanouders of kinderen worden vastgelegd zonder dat de inhoud van het dossierverandert. Het is belangrijk dat ouders en kinderen weten hoe een dossier kanworden opgevraagd en ingezien.In het bijzonder voor kinderen die zijn getroffen door de toeslagenaffaire en metuithuisplaatsing te maken hebben gehad, is een zorgvuldig en laagdrempeligproces waarin een toelichting aan het dossier kan worden toegevoegd belangrijk.In deze toelichting kan het perspectief van ouders of kinderen worden benoemdook waar het de doorwerking van de toeslagenaffaire betreft. Met de GI’s, deRvdK en het Ondersteuningsteam werken we een procedure rond inzage vandossiers uit waarin jongeren en/of ouders als zij dat willen met deze organisatiesin gesprek gaan over de doorwerking van de toeslagenaffaire en indien gewensteen toelichting kunnen toevoegen aan het dossier. Bij de verdere uitwerkinghiervan betrekken we ook jongeren zelf.D. Herbeoordeling in lopende dossiersTijdens het tweeminutendebat Hersteloperatie kinderopvangtoeslag op donderdag10 april 2025 is door het lid Dijk een motie (31 066, nr. 1477) ingediend die hetkabinet onder meer verzoekt ‘om gedupeerde ouders de mogelijkheid te geven omeen multidisciplinaire analyse van hun dossier te laten maken die kan leiden toteen herbeoordeling en hereniging van hun gezin’. Deze motie vraagt ook omnader wetenschappelijk onderzoek, daar komen we later in deze brief op terug.Bij lopende uithuisplaatsingen vindt jaarlijks (of vaker, afhankelijk van de duurvan de afgegeven machtiging) een beoordeling plaats als een verlenging van demachtiging uithuisplaatsing aan de orde is. Daarnaast hebben alle ouders hetrecht een herzieningsverzoek in te dienen bij de GI of de rechter. Het OTinformeert gedupeerde ouders die door hen ondersteund worden over dezemogelijkheid en kan daarbij ondersteunen als ouders dat willen.8Gedupeerde ouders kunnen ook een Verklarende analyse laten maken met hulpvan een externe deskundige om met alle betrokken partijen op eengestructureerde manier inzichtelijk te maken hoe problemen in het gezin zijnontstaan en/of voortduren én welke factoren en omstandigheden verbeteringmogelijk maken. Ouders kunnen dit ook benutten bij de rechter als bijvoorbeeld7Zie o.a. EHRM 13 juli 1989, Gaskin t. het Verenigd Koninkrijk, nr. 10454/83, waarin het Hofoordeelde dat het recht op toegang tot persoonlijke gegevens in overheidsdossiers valtonder artikel 8 EVRM. Zie ook EHRM 28 oktober 1998, Guerra e.a. t. Italië, nr. 14967/89,waaruit volgt dat de overheid in bepaalde omstandigheden de positieve verplichting heeft ominformatie te verstrekken die essentieel is voor het privéleven van betrokkene.8Zie de brief van de toenmalige minister voor Rechtsbescherming van 3 juni 2022 overherziening bij lopende uithuisplaatsingen en wat daarin ten aanzien van gedupeerde oudersde extra inspanningen zijn (Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 31066, nr. 1027)Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 11 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermenover verlenging van ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing wordt besloten.Verklarende analyses zijn geen formeel onderzoek of ‘second opinion’, maar deverworven inzichten uit de verklarende analyse dragen bij aan het gezamenlijkformuleren en in gang zetten van concrete vervolgstappen.9De wettelijke mogelijkheid tot ‘contra-expertise’ (veelal een onafhankelijkebeoordeling door een externe deskundige), dat bij een herzieningsverzoek ofverlenging machtiging uithuisplaatsing kan worden ingebracht, kan op dit momentniet of nauwelijks worden gebruikt. Dit is het gevolg van onder meer het gebrekaan capaciteit en de lange wachttijden en doorlooptijden van ditdeskundigenonderzoek. Naar aanleiding van de gesignaleerde knelpunten is doorhet ministerie van Justitie en Veiligheid in 2024 opdracht gegeven om deknelpunten in kaart te brengen en op zoek te gaan naar verbeteringen rond hetdeskundigenonderzoek in kinderbeschermingsprocedures. De verkenning is recent(juni 2025) opgeleverd en bevat verbeteringen die ertoe moeten leiden dat hetdeskundigenonderzoek eerder en sneller in het proces beschikbaar is, analyserenden verklarend van aard is en zo inhoudelijk betekenisvoller kan zijn voor kinderenen gezinnen. Een uitwerking hiervan volgt naar verwachting einde van dit jaar.Ook van het belang in dit kader is het zogenaamde ‘initiatief Van Raan-Peters’, dattot doel heeft om gedupeerde ouders die met uithuisplaatsing te maken hebben,de mogelijkheid te bieden om kosteloos door een onafhankelijkegedragsdeskundige een contra-expertise te laten uitvoeren. De toenmaligeminister voor Rechtsbescherming heeft uw Kamer daarover eerdergeïnformeerd.10 We verwijzen naar de recente beantwoording door deStaatssecretaris Rechtsbescherming van Kamervragen van het lid Koops hierover:na afronding van de eerste twee pilotzaken zal een evaluatie van dit initiatiefworden gedaan. Over de uitkomsten daarvan wordt de Kamer eind 2025geïnformeerd.E. RechtsbijstandEen van de aanbevelingen van Commissie Hamer is uithuisgeplaatste jongerentoegang te geven tot kosteloze rechtsbijstand. De staatssecretarisRechtsbescherming gaat hierover graag op korte termijn met de jongeren verderin gesprek om scherper te krijgen welke onderliggende behoeftes hier spelen,waar belemmeringen optreden in het bestaande aanbod van gesubsidieerderechtsbijstand dat ook voor hen beschikbaar is (bijvoorbeeld rond de eigenbijdrage voor gesubsidieerde rechtsbijstand) en om te onderzoeken of bestaanderegelingen voor alternatieve geschilbeslechting voldoen.3. Leren en verbeterenErkenning van leed en het leren van gemaakte fouten zijn cruciaal voor detoekomst. In de eerste plaats om recht te doen aan kinderen en gezinnen diehebben geleden onder de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen. In de tweedeplaats om te voorkomen dat ouders en kinderen dit leed in de toekomst opnieuw9Zie tweede voortgangsbrief UHP KOT (Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 31839, nr.909)10 Tweede Kamer, Vergaderjaar 2022-2023, 31839, nr. 948.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 12 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermenervaren. Om het functioneren van het stelsel van jeugdbescherming teverbeteren, werkt het kabinet onder meer via het Toekomstscenario kind- engezinsbescherming toe naar meer integrale ondersteuning van gezinnen enhuishoudens, met een centrale rol voor stevige lokale teams met oog voorveiligheid en een kwalitatief sterk Regionaal Veiligheidsteam. Het kabinet wilminder kinderbeschermingsmaatregelen, en in het bijzonder minderuithuisplaatsingen. En als er toch ingegrepen moet worden, moet dat met beterehulp voor het gezin en minder versnipperd.11 Bij de inzet van eenjeugdbeschermingsmaatregel moet altijd gewerkt worden aan de onderliggendeproblematiek, waarbij ook oog moet zijn voor schuldenproblematiek. Die les uit detoeslagenaffaire willen we breed met elkaar delen en vraagt iets van allebetrokken partijen.Een andere les die het kabinet trekt uit het rapport van de commissie Hamer,maar ook uit eerdere rapporten over het stelsel van jeugdbescherming is dat derechtsbescherming voor ouders en kinderen in de jeugdbescherming echt betermoet. Daartoe dient het wetsvoorstel ‘Wet ter Versterking van derechtsbescherming in de jeugdbescherming’.Bovenstaande wordt hieronder verder uitgewerkt via de volgende thema’s: - - - - - -Opvolging rapporten RvdK, Rechtspraak en GI’sIntegrale ondersteuning van gezinnenVerbeteren rechtsbescherming in de jeugdbeschermingZorgen voor cultuuromslag en zorgvuldige analysesAanvullend wetenschappelijk onderzoekBenutten van expertise rond erkenning en herstel3.1 Opvolging rapporten RvdK, Rechtspraak en GI’sDe reflectierapporten van de RvdK en de GI’s en het dossieronderzoek (en heteerdergenoemde reflectierapport uit 2023) van de Rechtspraak geven inzicht inwat deze organisaties hebben geleerd over het leed van de gedupeerde ouders ende getroffen jongeren die te maken hebben gehad met een uithuisplaatsing, enover hun eigen rol hierin. De lessen zijn vertaald in verschillende aanbevelingendie opgevolgd worden of al zijn opgepakt. Hieronder wordt dit per organisatie korttoegelicht.A. Reflectierapport en dossieronderzoek RechtspraakDe Rechtspraak volgt de aanbevelingen op uit het reflectierapport ‘Recht doen aankinderen en ouders’ uit 2023 en het recente dossieronderzoek. Enkele concretestappen zijn: - - -Afschaffing meldbriefprocedure (per juli 2024): zittingen worden nustandaard gepland.Extra tijd per zaak: middelen zijn beschikbaar voor langere zittingen enreflectietijd.Horen van kinderen vanaf 8 jaar in plaats van 12 jaar: per 1 juli 2025 isdit een landelijke norm.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie648692811 Tweede Kamer, vergaderjaar 2024-2025, 31839, nr. 1087.Pagina 13 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermen - -Motivering van uitspraken: spoed- en verlengingsuitspraken worden nuschriftelijk gemotiveerd.Verbetering vindbaarheid van dossiers, waarbij digitalisering behulpzaamzal zijn.B. Reflectierapport Raad voor de KinderbeschermingDe RvdK heeft een deel van de aanbevelingen voortkomend uit het onderzoek vande commissie Hamer en diverse reflectietrajecten overgenomen en verwerkt ineen plan van aanpak dat nu wordt uitgevoerd: - - - - -Ondersteuning bij zaken waarin dupering door de toeslagenaffaire aan deorde is, wordt sinds 2025 landelijk georganiseerd.Vanaf zomer 2025 wordt in beschermingsonderzoeken expliciet aandachtbesteed aan signalen van armoede en financiële stress bij ouders enkinderen.Organisatiebreed wordt geïnvesteerd in het vergroten van kennis- engespreksvaardigheden via webinars, trainingen, kennisdeling en intervisie.Er wordt op alle locaties bijscholing gegeven aan medewerkers, waarbijhet gaat over de impact van geldzorgen bij gezinnen en het signaleren,bespreken en ondersteunen hiervan.De RvdK zet zich in om samen met ketenpartners afspraken te makenover de instrumenten die in de hele keten gebruikt kunnen worden omfinanciële problematiek te signaleren en bespreekbaar te maken.C. Reflectierapport Gecertificeerde InstellingenDe GI’s monitoren maandelijks de acties die voortkomen uit hun reflectierapport'Jeugdbescherming: als er sprake is van financiële problematiek bij ouders'12.Sinds januari 2025 is een werkgroep actief die werkt aan de opvolging van deaanbevelingen uit de eigen reflectie en andere recente rapporten. - - - -Er is breed commitment over de visie op financiële problematiek binnenjeugdbescherming die naar aanleiding van het reflectietraject isgeformuleerd.De visie is: 'We hebben als GI een verantwoordelijkheid in onze relatiemet gezinnen om aandacht te hebben voor financiële problematiek. Ditbetekent dat het doorvragen op financiële problematiek en hetorganiseren van of verwijzen naar de juiste hulp in het takenpakket vande jeugdbeschermer hoort.'Deze visie wordt breed verspreid binnen de organisatie. Verdereuitwerking volgt van voorstellen rond bewustwording, kennisdeling enpraktische toepassing.In overleg met ketenpartners worden samenwerking en afspraken rondfinanciële problematiek – in het verlengde van de geformuleerde visie –verder geconcretiseerd.12 Jeugdzorg Nederland, Jeugdbescherming; als er sprake is van financiële problematiek bijouders, december 2024.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 14 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermen3.2 Integrale ondersteuning van gezinnenHet rapport van de commissie Hamer laat zien dat complexe problematiekintegraal moet worden aangepakt. Het kabinet onderschrijft deze analyse.Jeugdzorg alléén kan geen antwoord bieden voor grote zorgen die kunnen spelenbij ouders, zoals schulden of psychische problemen. De oplossing ligt in eensamenhangende aanpak, waar de problemen in gezinnen vanuit verschillendedomeinen integraal worden aangepakt. Het is daarbij ook noodzakelijk om meernaar de oorzaken van problemen in gezinnen te kijken en niet alleen in te grijpenop de gevolgen. En ervoor te waken dat er alleen over gezinnen met problemenwordt gesproken in plaats van met hen samen te werken aan duurzameoplossingen.Het Rijk ontwikkelt daarom, samen met de VNG, een brede agenda sociaal domeinwaarin de domeinoverstijgende gezinsaanpak centraal staat. Hierin hebbenonderwijs, bestaanszekerheid, hulp en ondersteuning een centrale rol. Eind 2025zijn de contouren van deze agenda gereed. De departementen VWS en JenVwerken daarnaast met de ministeries van BZK, OCW en SZW aan eeninterdepartementale aanpak om gezinnen in een kwetsbare positie meerpreventief en integraal en daarmee beter te ondersteunen. De staatssecretarisParticipatie en Integratie (SZW) heeft u – mede namens de staatssecretarisRechtsbescherming – over deze aanpak geïnformeerd in de brief van 6 juni 2025over het programma Armoede en Schulden.13De jeugdsector moet zelf ook meer gezinsgericht gaan werken, zoals decommissie Hamer adviseert. In de Hervormingsagenda Jeugd zijn reeds afsprakengemaakt die ertoe moeten leiden dat hulpvragen steeds meer worden bekekenvanuit de context van de jeugdige. Dit is nader uitgewerkt in de eerdergenoemdevoortgangsbrief Jeugd van 13 juni.3.3 Verbetering rechtsbescherming in de jeugdbeschermingDe commissie Hamer wijst op een ondermaatse rechtsbescherming in dejeugdbescherming voor kinderen en ouders, en sluit daarmee aan op eerdererapporten, zoals de Eindevaluatie Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen,het advies van de Commissie Van Dooijeweert en het rapport Terugplaatsen nagedwongen uithuisplaatsing.14 Om de rechtsbescherming van ouders en kinderente verbeteren wordt momenteel gewerkt aan het wetsvoorstel ‘Wet ter Versterkingvan de rechtsbescherming in de jeugdbescherming’. Over de voortgang van ditwetstraject heeft de Staatssecretaris Rechtsbescherming u geïnformeerd in devoortgangsbrief jeugdbescherming van 17 juni jl. Het wetsvoorstel versterkt derechtsbescherming van kwetsbare gezinnen die te maken krijgen met eenkinderbeschermingsmaatregel, zodat zij beter worden gehoord, betrokken enondersteund.13 Tweede Kamer, vergaderjaar 2024/2025, 24 515, nr. 79914 M.R. Bruning e.a., Eindevaluatie Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen, Nieuwerechtsgronden in een haperend jeugdbeschermingsstelsel, Den Haag: WODC 2022,Adviescommissie rechtsbescherming en rechtsstatelijkheid in het Toekomstscenario kind- engezinsbescherming, Kinderen en ouders met recht goed beschermd, Den Haag 2024 en M.R.Bruning e.a., Terugplaatsing na gedwongen uithuisplaatsing, Den Haag: WODC 2025.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 15 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenEen van de doelen van dit wetsvoorstel is om terugplaatsing na uithuisplaatsing tebevorderen. In het wetsvoorstel wordt het uitgangspunt van ‘werken aanthuisplaatsing’ wettelijk vastgelegd. Bij het werken aan thuisplaatsing is omgangcruciaal. Mede daarom krijgt omgang in het wetsvoorstel een veel prominentereplek bij uithuisplaatsing dan nu het geval is. Verder wordt de beslissing over hetopvoedperspectief van de minderjarige expliciet bij de kinderrechter neergelegd(en dus niet alleen bij de GI gelaten). Vanaf het eerste verzoek tot een machtiginguithuisplaatsing moet expliciet worden gemaakt wat het opvoedperspectief vaneen minderjarige is, waarbij het uitgangspunt is dat wordt gewerkt aanthuisplaatsing. Bij elke verlenging wordt het opvoedperspectief opnieuw explicietgemaakt. Hierdoor kan de kinderrechter sneller bijsturen als naar de visie van deGI het opvoedperspectief elders dan thuis ligt, maar bijvoorbeeld blijkt dat demogelijkheden voor thuisplaatsing nog onvoldoende zijn onderzocht.Ouders krijgen in het wetsvoorstel daarnaast een laagdrempelige ingang bij dekinderrechter om na gezagsbeëindiging een verzoek tot (wijziging van) omgang inte dienen. Daarnaast krijgen ouders kosteloze rechtsbijstand in proceduresuithuisplaatsing en gezagsbeëindiging. Verder wordt momenteel onderzocht hoekinderen standaard kunnen worden ondersteund bij procedures binnen dejeugdbescherming.15 Bij dit onderzoek worden nadrukkelijk ook kinderen enervaringsdeskundigen betrokken. De resultaten hiervan worden na de zomerverwacht.3.4 Zorgen voor cultuuromslag en zorgvuldige analysesDe commissie Hamer wijst op een benodigde cultuuromslag binnen Rijk,gemeenten en ketenpartners, waarbij vertrouwen in kinderen en hun ouderscentraal staat. Er moet meer oog zijn voor de kracht van kinderen en ouders inplaats van hun tekorten, en professionals moeten de ruimte krijgen om eenzorgvuldige analyse van de gezinssituatie te (laten) maken voordat beslissingenworden genomen. Het kabinet onderschrijft deze aanbevelingen van de commissiedie aansluiten bij andere recente rapporten over het functioneren van het stelselvan jeugdzorg en jeugdbescherming en realiseert zich ook dat dit een proces vanlange adem is.De commissie Hamer geeft aan dat gedupeerde jongeren en ouders van hartebereid zijn om met betrokken instanties en professionals in hun regio in gesprekte gaan over hoe de hulpverlening aan gezinnen en jeugdbescherming anders enbeter kan. Het kabinet neemt dit aanbod graag aan. De komende periode werkenwe uit hoe zij input kunnen geven aan de professionals over de benodigdecultuurverandering. Hierin betrekken we ook de lessen van hetOndersteuningsteam.A. Handelingskader en verbeteren feitenonderzoekIn het kader van het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming wordt eenuniform richtinggevend handelingskader ontwikkeld voor professionals. Eenandere grondhouding staat hierin centraal: integraal systeem- en mensgerichtwerken wordt het uitgangspunt. Onderdeel van dit kader wordt onder meer eenDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie648692815 Kamerstukken II 2024/25, 31 839, nr. 1035Pagina 16 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermenmodule voor verklarende analyses, zodat deze meer wijdverbreid en meer uniformkunnen worden ingezet. Ook worden richtsnoeren geboden voor de kwaliteit vanonderzoek voordat hierop een advies aan de rechter kan worden gebaseerd.Daarnaast wordt in het ‘Vervolgtraject verbeteren feitenonderzoek’ door VeiligThuis, GI’s en de RvdK gewerkt aan verbeteringen in de kwaliteit van debesluitvorming. Ik verwijs u naar de recente jeugdbeschermingsbrief van 17 juniwaarin dit verder is toegelicht.B. Lessen OndersteuningsteamDe afgelopen jaren heeft het OT intensief samengewerkt met ouders en jongerenin de jeugdbeschermingsketen. Op basis van die praktijkervaring heeft het OTlessen geformuleerd die onder andere gaan over de gewenste basishouding binnende jeugdbescherming, over mensgericht en traumasensitief werken en hetbetrekken van verschillende levensdomeinen. Het OT draagt die visie en lessen opverschillende manieren actief uit, onder meer via trainingen voor professionals enstudenten en via werksessies voor professionals, beleidsmedewerkers, managersen bestuurders, zodat huidige en toekomstige professionals in de jeugdzorg enjeugdbescherming hiervan leren en hierdoor geïnspireerd worden en ouders enkinderen binnen de jeugdbescherming beter geholpen worden.163.5 Aanvullend wetenschappelijk onderzoekDe eerdergenoemde motie Dijk c.s. verzoekt het kabinet naast ‘herbeoordeling’ook om aanvullend wetenschappelijk onderzoek te laten doen naar detotstandkoming van de uithuisplaatsingen in het toeslagenschandaal en de lessendie hieruit getrokken kunnen worden. Zoals toegezegd in de appreciatie van demotie door de staatssecretaris Rechtsbescherming, is gesproken met relevantepartijen, waaronder de onderzoeksgroep van de Rijksuniversiteit Groningen(RUG), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het WetenschappelijkOnderzoek- en Datacentrum (WODC).17Op het punt van herbeoordeling van dossiers van door de toeslagenaffairegedupeerde ouders is hiervoor (zie paragraaf 2.2 onder D) al ingegaan. Het isbelangrijk om onafhankelijke herbeoordeling van dossiers vanuitgedragsdeskundige expertise niet te verwarren of te vermengen met onafhankelijkwetenschappelijk onderzoek. Zowel herbeoordeling als wetenschappelijkonderzoek zijn belangrijk en noodzakelijk, maar ze zijn in methode en doelstellingwezenlijk verschillend.Het onderzoek van de commissie Hamer heeft duidelijke conclusies getrokken overde relatie tussen de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen: de terugvorderingdoor de Belastingdienst heeft een grote rol gespeeld bij de problemen van degezinnen en daarmee ook bij de uithuisplaatsingen van de kinderen. Veel van deuithuisplaatsingen hadden niet hoeven plaatsvinden als eerder was gesignaleerdwat er speelde aan een opeenhoping van problemen.16 Zie voor een overzicht van het aanbod: https://hetondersteuningsteam.nl/trainingen/17 Tweede Kamer, vergaderjaar 2024-2025, 36708, nr. 11.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 17 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en BeschermenHet kabinet omarmt deze conclusies en daarmee is de onderzoeksvraag uit hetonderzoeksvoorstel van de RUG uit 202218 minder relevant geworden. De vraag ofer een causaal verband is geweest tussen de schulden als gevolg van deterugvordering van toeslagen en de kinderbeschermingsmaatregelen staat nietmeer ter discussie; het kabinet erkent in lijn met de bevindingen van decommissie Hamer dat de schulden in de meeste gevallen een omstandigheid zijngeweest die in negatieve zin heeft bijgedragen aan het ingrijpen door de overheiddoor middel van een kinderbeschermingsmaatregel.De conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek van de commissie en dereflecties van de organisaties – en ook de bevindingen uit het eerdergenoemderapport over terugplaatsing bij uithuisplaatsing – maken duidelijk dat naderwetenschappelijk onderzoek nodig is dat ziet op de inhoudelijke grondslagen envoorwaarden voor overheidsingrijpen in gezinnen en huishoudens. Het onderzoekvan de commissie Hamer laat zien dat jeugdbeschermingsmaatregelen zijningezet, terwijl gezinsgerichte maatregelen op het wegnemen van schulden ofinzet van hulpverlening verdere verergering van problemen en – in het verlengdedaarvan – uithuisplaatsingen had kunnen voorkomen. Dit gegeven noodzaakt totherbezinning op de vraag welke waarden overheidsinterventies in een gezinrechtvaardigen en wat de legitimiteit is van de overheid om burgers te dwingentot een vorm van bescherming.Ook nader onderzoek is nodig naar de effecten van uithuisplaatsingen enterugplaatsingen op ouders en kinderen en welke hulp aan ouders bevorderlijk isin het tot stand brengen van een duurzame terugplaatsing.De staatssecretaris Rechtsbescherming heeft het WODC gevraagd bovenstaandete (laten) onderzoeken en zal de Kamer via de eerstvolgende voortgangsbriefJeugdbescherming informeren over de concrete onderzoeksvragen en de planningvan deze onderzoeken.3.6 Benutten van expertise rond erkenning en herstelOnder regie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties iseen programma Erkenning en Herstel ingericht om het lerend vermogen van deoverheid te verbeteren. Dit Rijksbrede programma richt zich op het delen vanervaringen en het verbeteren van wetgeving, beleid en de cultuur binnen deoverheid, onder meer via een kennisnetwerk. In de kabinetsreactie van deminister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op het rapport van deNationale Ombudsman ‘Herstel bieden; een vak apart’19 is toegelicht dat deoverheid hiermee lessen uit hersteltrajecten wil ophalen en structureel en breedtoegankelijk maken en daarmee het lerend vermogen van de overheidvergroten.20 De geleerde lessen die onder andere via dit kennisnetwerk zijn18 https://www.rug.nl/rechten/actueel/220523-rug-onderzoek-verband-toeslagenaffaire-enuithuisplaatsingen-def.pdf19 Nationale Ombudsman, Herstel bieden: een vak apart. Een vergelijkend onderzoek naartien hersteltrajecten, 24 oktober 202320 Tweede Kamer, vergaderjaar 2024-2025, 33 047, nr. 28. Zie ook: het ‘Afwegingskaderonverplicht overheidshandelen bij klemmende situaties’ van de Raad van State dat isgepubliceerd op 26 mei 2025.Directie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 18 van 19Directoraat-GeneraalStraffen en Beschermengedeeld heeft het kabinet meegenomen in deze beleidsreactie en zullen ookworden benut in de verdere uitwerking en uitvoering van de verschillendemaatregelen.AfsluitingHet rapport van de commissie Hamer geeft een schrijnend en eerlijk beeld van devaak blijvende schade die door de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen isaangericht. Deze jongeren dragen de negatieve impact nog elke dag met zichmee. Tegen hen zeggen we: wij zien en horen jullie en we erkennen dat er doortoedoen van de overheid veel leed is aangericht in jullie leven.Samen met de jongeren en de betrokken organisaties gaan we aan de slag om demaatregelen en acties in deze brief verder uit te werken in concrete acties enstappen. Wij zullen de Kamer voor het einde van 2025 informeren over devoortgang via de reguliere voortgangsbrieven over de hersteloperatie toeslagen enjeugd(bescherming).De Staatssecretaris Rechtsbescherming,Teun StruyckenDe Staatssecretaris Herstel en Toeslagen,Sandra Palmen-SchlangenDe Staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport,Judith Zs.C.M. TielenDirectie Jeugd, Familie enaanpak CriminaliteitsfenomenenDatum30 juni 2025Onze referentie6486928Pagina 19 van 19