Tv-column

Knap dat Rutger Castricum weer prioriteit geeft aan de ellende van de toeslagenaffaire

8 november 2024

Slechts honderdduizend kijkers? Rutger Castricum begreep het wel, zei hij bij Vandaag Inside, dat mensen in deze Amerika-week geen aandacht hadden voor een uur tragiek in zijn PowDoc De Herstel-hel (Powned) dinsdag. De ‘hersteloperatie’ van de toeslagenaffaire sleept toch al jaren. In dit tempo nog honderd jaar: ze kostte al honderd miljoen euro aan dwangsommen, zei NSC-staatssecretaris Nora Achahbar.

Achteraf bezien bleken de Amerikaanse verkiezingen een zwart gat voor al mijn aandacht, en hoop. Ik keek titels terug en was allereerst onder de indruk van de mooie, herkenbare Tegenlicht-aflevering De moeder van alle mythen (VPRO) vorige zondag.

Je eigen ontwikkeling in de ijskast

Een verhaal over de moderne ideologie van goed moederschap, en de manier waarop dat jonge, ontwikkelde vrouwen opzadelt met een gevoel van isolatie, eenzaamheid en falen. Terwijl de historie noch biologie erop wijst dat het zorgen altijd alleen een moederrol was.

Eenmaal postgevatte ideeën kunnen hardnekkig sturend zijn. Moest je een baby een eeuw geleden vooral niet knuffelen en kussen – een ochtend-handdrukje was genoeg voor het manipulatieve wezentje – tegenwoordig moet je helemaal ingestraald zijn op zijn emotionele signalen en je eigen ontwikkeling een tijd in de ijskast zetten.

Tja, idealen. Als het in de grillige werkelijkheid maar half goed gaat is het al prachtig. In de documentaire De Herstel-hel van Rutger Castricum draaide het voorál om ouderschap en onherstelbare schade. Hij volgt vier gezinnen die door diepe schulden en stress uiteen zijn gereten. Je weet dat de toeslagenaffaire een beerput is, maar hoe die riekt, ervaar je niet vaak. Knap dat Castricum daar weer prioriteit aan geeft. Wie kan, moet die film terugzien.

Die fraudeur en horrormoeder

De terugvordering van kinderopvangtoeslag was slechts de eerste duw over de rand. Bij de gescheiden moeder Riemke werden de twee oudste kinderen, toen 2 en 5 jaar, uit huis geplaatst. Zij was ‘die fraudeur, die vervuilde horrormoeder’ en kreeg hen nooit meer te zien. Recent ontdekt de 21-jarige Tim pas weer hoe lief, en erkend onschuldig, ze is.

Ook moeder Sylvana was alleen, maar moest door de schulden zo veel werken dat zoon Dylan de hele zorg voor zijn broertjes kreeg. De bleke jongen met neergeslagen ogen had geen jeugd, en heeft nu geen leven. Nog pijnlijker wordt het met de zusjes Shahira en Denise die als tiener in pleeggezinnen kwamen, zich ‘weggedaan’ voelden en niet eens wisten van elkaars suïcidepogingen.

Op een heel donkere plek

Ten slotte de wanhopig vechtende, stoere Renate en Jeroen. Ze hebben elkaar nog, maar de 92.000 euro die ze in 2008 opeens in een jaar moesten terugbetalen, heeft hen berooid, ziek en werkloos gemaakt. De oudste twee kinderen liepen weg (geen contact meer), de jongste drie groeiden in diepe armoede op.

De dochter vraagt zó weinig dat ze nauwelijks ruimte inneemt om te bestaan. Zij is nu ‘op een heel donkere plek’, zeggen de ouders doodongerust. Ze hadden hun rechtszaak tegen de staat gewonnen, maar die blijft ijskoud doorprocederen over de hoogte van het herstelbedrag.

Pedagogisch deskundige Elisa Scholte had het helder over wantrouwen, de noodzaak van ‘ont-schuldigen’, en closure. Heldere woorden die de put evenwel niet kunnen dempen, laat deze PowDoc zien. Als burger van dit land ben ik weer diep, diep beschaamd.

Vier keer per week schrijven Maaike Bos en Renate van der Bas columns over televisie.