Gefrustreerde slachtoffers Toeslagenschandaal krijgen miljoenen aan dwangsommen omdat Belastingdienst stilstaat

<img src="https://images0.persgroep.net/rcs/OhekJ8m2OKvARbiRQgDrxH39St0/diocontent/211134719/_fitwidth/694/?appId=21791a8992982cd8da851550a453bd7f&amp;quality=0.8" alt="Duizenden gedupeerde ouders en kinderen van het toeslagenschandaal wachten al jaren op een beslissing in hun zaak. Meerdere rechtszaken en dwangsommen aan de Belastingdienst hielpen niets." />

Duizenden gedupeerde ouders en kinderen van het toeslagenschandaal wachten al jaren op een beslissing in hun zaak. Meerdere rechtszaken en dwangsommen aan de Belastingdienst hielpen niets. © ANP / ANP

Gefrustreerde slachtoffers Toeslagenschandaal krijgen miljoenen aan dwangsommen omdat Belastingdienst stilstaat
De Belastingdienst negeert stelselmatig gerechtelijke uitspraken in zaken van toeslagenslachtoffers. Dat zorgt ervoor dat zij weliswaar miljoenen aan dwangsommen ontvangen, maar opnieuw naar de rechter moeten. De gedupeerden willen geen dwangsommen, zij willen gerechtigheid. „Het is een ziek systeem”, zegt oud-Kamerlid Renske Leijten.

Maarten Schoon 16-02-24, 19:31

Veel slachtoffers van de toeslagenaffaire gaan in beroep nadat de Belastingdienst hen een vergoeding voor geleden schade heeft toegekend. Ze zijn het niet automatisch eens met het besluit, bijvoorbeeld omdat ze hun eigen dossier niet mochten inzien. Het wantrouwen tegen de overheid is groot, zegt de Enschedese advocaat Narda Teke-Bozkurt, die 140 slachtoffers bijstaat, van wie zo’n 100 uit Twente. Zelf is ze ook slachtoffer.

‘Onwil bij Belastingdienst’
In haar eigen hersteloperatie en die van haar cliënten ziet ze dat het de Belastingdienst niet lukt om op tijd een beslissing over zo’n beroep te nemen. Daarom stapte een deel van de betrokkenen naar de rechter. Ondanks dat zeker zestig gedupeerden daar hun gelijk kregen, beoordeelt de fiscus hun bezwaren niet. Teke-Bozkurt spreekt van onwil bij de Belastingdienst, die door de weigerachtige houding miljoenen aan dwangsommen moet uitkeren aan duizenden toeslagenslachtoffers.

De rechtbank oordeelde namelijk in die procedures dat de Belastingdienst in gebreke blijft en actie moest ondernemen. Elke dag te laat betekende 100 euro boete, met een maximum van 15.000 euro. De dienst liet die termijn ook verstrijken.

Miljoenen aan dwangsommen
Daardoor moeten de gedupeerden nu met hetzelfde doel opnieuw naar de rechter, met nog hogere dwangsommen tot gevolg. Er liggen nog 7200 bezwaren te wachten bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) van de Belastingdienst.

Tot nu toe is er voor 50,5 miljoen euro aan dwangsommen en ingebrekestellingen uitgekeerd. Daarnaast reserveert het ministerie van Financiën 47 miljoen euro voor toekomstige juridische bijstand. De rekenmeesters wijzen op twee reële risico’s: nog meer bezwaren van ouders en lagere productiviteit in de hersteloperatie.

‘Bewuste keuze’
‘De gemiddelde doorlooptijd in bezwaar is op dit moment meer dan een jaar en loopt op. Sommige ouders wachten meer dan twee jaar op een beslissing.’ Dat schrijft demissionair staatssecretaris Aukje de Vries (Toeslagen, VVD) deze vrijdag aan de Tweede Kamer. Zij wil dat de bezwaren eind 2026 zijn afgehandeld. Haar mensen concentreren zich nu op de bezwaren waar dwangsommen op lopen, met als gevolg dat andere zaken stilliggen.

Oud-Kamerlid Renske Leijten (SP) ziet tot haar afgrijzen oude patronen zich herhalen. Samen met Pieter Omtzigt (toen CDA, nu NSC) was ze belangrijk in het blootleggen van het toeslagenschandaal. Het maakt haar ‘extreem verdrietig’.

Als je in een procedure komt, beland je op een andere stapel - onbegrijpe­lijk

Renske Leijten, oud_Kamerlid
„De Belastingdienst spint alles juridisch uit. Als je in een procedure komt, beland je op een andere stapel - onbegrijpelijk. Ouders kunnen niet verder. Sommigen worden er doodziek van. Het is een ziek systeem, ook voor de Belastingdienst zelf. Het erge is, deze werkwijze is een bewuste keuze.”

Grote problemen
Slachtoffers van het toeslagenschandaal worden al jaren geplaagd door lange wachttijden. Het werk loopt de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) over de schoenen. De medewerkers behandelen nu zaken uit 2021. Dat er zoveel mensen na een beslissing ook nog bezwaar zouden aantekenen, hadden ze niet gedacht. Ze komen er simpelweg niet aan toe.

Duizenden mensen werden tussen 2009 en 2019 ten onrechte door de Belastingdienst aangemerkt als fraudeur, waardoor ze in grote problemen kwamen. Mensen raakten diep in de schulden en moesten hun huis uit. Het leidde tot echtscheidingen of uithuisplaatsingen van kinderen.

Willen eigen dossier zien
68.376 mensen meldden zich als gedupeerde. Na een eerste toets wachten nu zo’n 22.800 ouders en hun kinderen al jaren op een integrale beoordeling, erkenning en een reële schadevergoeding. De gemiddelde wachttijd tot een zaak grondig wordt bekeken is 545 dagen. Daarna kunnen slachtoffers nog naar een commissie die de werkelijke schade bekijkt. Het is een traject dat jaren gaat duren.

Enschedeërs twee keer naar rechter
Ook een stel uit Enschede tekende bezwaar aan, maar daarna gebeurde er niets. De Belastingdienst nam geen besluit op dat bezwaar, zoals het wettelijk verplicht is. Na een half jaar wachten stelde advocaat Teke-Bozkurt de overheid in gebreke. Het is een stok achter de deur voor elke burger om een overheidsorgaan tot actie te dwingen.

De rechter in Zwolle oordeelde op 20 april 2023 dat de Belastingdienst snel een besluit moet nemen, anders volgt er 100 euro boete per dag, met een maximum van 15.000 euro. Maar er gebeurde weer niets. In december stapten de Enschedeërs opnieuw naar de rechter.

Vertragen en rekken
Omdat er niets is veranderd, was de rechtbank er snel uit. Weer een dwangsom van 100 euro per dag, met een maximum van 15.000 euro. In plaats van zes maanden krijgt de Belastingdienst nu zes weken om een besluit te nemen.

Verzeke­raars vertragen met de hoop dat slachtof­fers opgeven. Daar lijkt dit op

Narda Teke-Bozkurt, advocaat
Het leidt volgens de advocaat tot veel onzekerheid bij haar cliënten. Zij zitten niet te wachten op vergoedingen, maar op gerechtigheid, zegt ze. „Zij hebben recht op een besluit. Dat het een rommeltje is bij de Belastingdienst, daar kan ik niets aan doen. Ik doe ook letselschadezaken. Daar zie ik verzekeraars vertragen en rekken met de hoop dat de slachtoffers het opgeven. Daar lijkt dit op.”

Totaal andere aanpak
Om de slachtoffers snel te helpen pleit oud-Kamerlid Renske Leijten (SP) voor een totaal andere aanpak. Ze noemt de integrale beoordeling van nu een juridisch moeras. „Ga in het begin van het proces met gedupeerde ouders om tafel. Daar zit de grootste groep. De schade is snel te berekenen. Het is echt geen rocket science. Dat is goedkoper dan al deze procedures en de mensen kunnen door met hun leven.”

„We willen helemaal niet dat mensen in bezwaar gaan”, reageert een woordvoerder van het ministerie van Financiën. Liever zien ze dat ouders tevreden zijn over hun besluiten. Hij vertelt dat de meeste procedures gaan om het krijgen van het dossier. Dat krijgen ouders voortaan sneller, belooft hij. Nieuwe werkwijzen moeten de wachtrijen verkorten. Het voorstel van Leijten zit daar niet tussen.