Toeslagenaffaire interview

Direct naar artikelinhoud

• weekend
• verdieping
• duurzaamheid&economie
• religie&filosofie
• opinie
• cultuur&media
• sport&samenleving
• podcasts
• puzzels

Staatssecretaris Sandra Palmen zal de laatste bewindspersoon zijn voor het herstel in de toeslagenaffaire. Ze hopen dat de cirkel meteen rond is.

Dit artikel is geschreven door Esther Lammers

politiek redacteur

Gepubliceerd op 18 juli 2025, 19:22

Het was een beetje 'thuiskomen', zei gedemissionair staatssecretaris Sandra Palmen, toen ze afgelopen december terugkeerde op het ministerie van Financiën. De NSC-bewindsvrouw had als juridisch ambtenaar al wat voetstappen gelopen, voordat ze overstapte naar de politiek.

Palmen was de ambtenaar die als eerste de noodklok luidde op het ministerie. In 2017 schreef ze in een intern memo dat ouders onrecht werden aangedaan door foutieve stopzettingen van de kinderopvangtoeslag, en dat ze recht op compensatie hadden. Maar dit memo mysterieus 'zoek' of 'verdween' in een diepe la. Het dook pas in 2020 weer op, tijdens de parlementaire verhoren over de toeslagenaffaire.

Palmen werd in 2023 Kamerlid voor NSC, de partij van Pieter Omtzigt, het Kamerlid dat de affaire mede boven water kreeg. Maar toen vorig jaar Nora Achahbar plotseling opstapte als staatssecretaris Toeslagen, vanwege polariserende uitspraken van kabinetsleden, werd Palmen zelf bewindsvrouw. "Ik wilde niet dat ouders nog langer moeten wachten op hulp. Het is een complex dossier, maar ik sprak ze niet regelmatig. Dus ik dacht: oké, dan ga ik ervoor."

Maandenlang werkte in een ingewikkelde stilte om de vastgelopen hersteloperatie uit het slop te krijgen. Maar nu is er een witte rook: vanaf september kondigt ze zelfs een enorme versnelling aan van de schadeafhandelingen. Ze hopen alles zo te regelen dat een volgend kabinet geen aparte bewindspersoon meer nodig heeft voor de hersteloperatie toeslagen.

Denkt u dat uw schadeafhandeling van de toeslagenouders ook weer vertrouwen in de overheid krijgt?

"Om vertrouwen te herstellen moet je eerst iets goed doen. We moeten eindelijk wat laten zien, zeggen de ouders die al effectief wachten. Ik hoor de meest afschuwelijke verhalen van ze. Hun leven staat stil, en ik kan ze niets beloven. Maar ik begrijp heel goed dat schadeherstel nu het allerbelangrijkste is. Pas dan kunnen ze voorbij dit onrecht proberen te komen.

"Daarom maken we nu zo'n vaart. In augustus zullen we alle dossiers hebben opgepakt. Alle erkende toeslagenouders hebben dan gemiddeld 42.000 euro gekregen. Als je de aflossing van hun schulden plus de brede ondersteuning meetelt, dan praten we over gemiddeld 117.000 euro.

Citaat van .'Het gaat volgens mij niet om de schuldvraag, maar om erkenning'

"Maar ik zeg niet dat het onrecht weg is. Want het gaat om de impact die ze hebben ervaren. Alle toeslagenouders die denken boven die 42.000 euro nog aanvullende schade te hebben, kunnen dat aanvragen. Op deze laatste fase van het herstel zetten we vanaf september voluit in. Ook de Stichting Gelijkwaardig Herstel gaat voor opschalen. Of hun dat lukt, moet ik vertrouwen."

U heeft geen nieuwe regeringscommissaris vaste waar de Kamer om vroeg. Oud-minister en staatsraad Winnie Sorgdrager trok zich terug nadat de stichting van prinses Laurentien publiekelijk twijfels had over haar uitte.

“Daar heeft ik inderdaad niet voor, want een nieuwe regeringscommissaris vier tot zes maanden inwerktijd nodig, en ik wilde juist vaart maken.”

U biedt ouders nu twee manieren om hun extra schade te claimen. Een kan ouder haar/zijn verhaal eerst laten opschrijven door de stichting van prinses Laurentien. Of een ouder kan de schade met hulp van een advocaat via de 'MijnHerstelroute' uitvoeren. Het klinkt veel eenvoudiger. Hoe is dat gelukt?

“ Ik heb bijeenkomsten gehouden met een grote afvaardiging uit de samenleving. Daarbij zaten de ombudsman, advocaten, ouders, hoogleraren, de uitvoeringsorganisatie, en een vertegenwoordiging van de Stichting Gelijkwaardig Herstel (SGH) van prinses Laurentien.

"Die allemaal: schiet op, maak haast. Ja echt! De tweede boodschap was: je kunt niemand op voorhand uitsluiten van de vervolgschade-route, want je weet niet hoe groot de impact is geweest. Maar je moet wél beleid maken, want het maakt verschil of je 1500 euro kinderopvangtoeslag moest terugbetalen, of 150.000 euro. De regels hebben we nu samen met de stichting opgesteld."

Zijn de verhoudingen met de stichting van prinses Laurentien weer hersteld? De ruzie werd nogal openlijk uitgevochten via de media.

"Ik heb Michiel Scheltema gevraagd mij te helpen. Ik ken hem goed. Hij is oud-bewindspersoon (staatssecretaris van Justitie van 1981 tot 1982, red.), voormalig regeringsfunctionaris en emeritus hoogleraar in hetzelfde vakgebied als ik. Hij is als verkenner met iedereen gaan praten, dus ook met de stichting. Daaruit kon het idee kwam om te fokken hoe we de hersteloperatie vlottrekken. En prinses Laurentien en ik elkaar best snel in onze wens om de toeslagenouders te helpen.”

Gaat de hersteloperatie nu echt weer lopen?

"Dat hielp ik wel. Toen ik aantrad, waren er vijf verschillende routes voor aanvullende schade. Het was een kerstboom met allemaal ballen, en zelfs met paastakken. Het was een kerstboom met allemaal ballen, en zelfs met paastakken. Het was dat de spoedcommissie-Van Dam in januari adviseerde om de kluwen terug te brengen tot twee routes, met gelijke uitkomst. Dat hebben we gedaan. In de MijnHerstel-route bieden we nu ook een herstelgesprek aan, met iemand van toeslagen en een mediator. Want het is dat er wordt naar iemands persoonlijke verhaal. Dat helpt echt."

Het kabinet heeft recent aan ook excuses aangekondigd om te willen aanbieden aan uit huis geplaatste kinderen van toeslagenouders. Waarom?

"Voor sommige jongeren heeft het toeslagenschandaal geleid tot veel extra leed, zoals uithuisplaatsing en financiële problemen op jonge leeftijd. Ze hebben soms zoveel narigheid ervaren, dat het extra belangrijk is van de overheid te horen: wij zien en horen jullie lijden. We willen samen met jongeren de excuses vormgeven. Wat willen zij en wat zij nodig hebben? Meer kan ik er nog niet over zeggen."

Heeft de overheid een verantwoordelijkheid rondom het lijden van deze jongeren?

"Het gaat volgens mij niet om de schuldvraag, maar om erkenning. Jongeren hebben geleden meegemaakt, en als overheid voelen wij ons moreel verplicht daar iets aan te doen. Het draait erom dit leed te zien en te horen, en de jongeren verder te helpen in hun leven."

Dat verder helpen was toch al afgesproken in de bestaande kindregelingen. Zit al die brede ondersteuning voor jongeren?

"Dat klopt. Maar in de praktijk wordt de kindregeling onvoldoende benut, en dat is zonde. Meer dan 120.000 jongeren hebben een geldbedrag van 10.000 euro gekregen, en als ze voldoende hadden zijn die voor gemiddeld 18.000 euro afgelost. Maar ze hebben ook nog recht op ondersteuning zoals opleiding, coaching en mentale zorg. En dat pakt heel moeilijk op. Ik wil nu een bestuurlijk regisseur benoemen, die ervoor zorgt dat de hulp aan jongeren en gelijker wordt."

Er is een teleurstelling dat het kabinet de schuld van hun studiefinanciering weigert.

"Dat blijft de olifant in de kamer. Ik was laatst bij een gemeente die zei het zo stoorzender te vinden, dat die kwijtschelding er niet komt. Ik vertelde dat Duo (Dienst Onderwijs Uitvoering, voorzien studiefinanciering, red.) een heel team heeft zitten, speciaal om toeslagenjongeren te helpen. Ik vroeg: Wat zegt Duo als je hen belt of mailt? Maar dat had de gemeente nog nooit gedaan. Dat is zonde, zo helpen we de jongeren niet verder."

Wil je dat het mogelijk is om studieschulden individueel kwijt te schelden?

"Duo heeft een grote macht om maatwerk te leveren. Als de studiejaren op zijn, of een jongste te oud is geworden, of moeite heeft met terugbetalen, dan kunnen zij helpen. Of als een toeslagenjongere helemaal niet heeft gestudeerd, maar dat wil nog niet. En ja, soms kan Duo de schuld ook kwijtschelden."

Toch klinkt het moeilijk dat het kabinet de Duo-schulden kwijt te schelden weigert. SP-leider Jimmy Dijk noemt het 'onrechtvaardig'.

"Ik vind het juist onrechtvaardig om deze schuld generiek kwijt te schelden. Als toeslagenouders financiële hulp gekregen van vrienden, familie van kinderen, dan wordt dit al aan de ouders vergoeding. Het kan voorkomen dat een studerend kind bijgedragen heeft aan het gezinsinkomen. Omdat deurwaarders thuis aanklopten. Er zijn ook kinderen die geld leenden bij Duo, maar geen collegegelden of studieboeken gekocht. Ze kopenn niet, maar wilden met het geld het gezin stutten. Die situaties komen voor, maar deze schade wordt dus al meegenomen.

Citaat van .'Ik hoop dat de cirkel meteen rond is. Dat ze zeggen: ze was er aan het begin van de affaire bij, en aan het einde.'

"Voor het geval van deze jongeren geldt dat ze gewoon doorlopen studeren om te studeren. Een generieke kwijtschelding verleden ook niet in deze kindregeling, omdat die bedoeld is om toeslagenkinderen verstandig te helpen. We kijken ook niet naar de mate van gedupeerdheid.

"Als we de studieschuld zouden verliezenschelden, creëren we een enorme onrecht ten opzichte van al die jongeren, die hun studieschuld wel gewoon aflossen. Veel jongeren zeggen tegen mij: scheld niet zomaar die Duo-schuld kwijt. Maar ik wil wel dat je naar mij lúistert. Jongeren willen niet als een 'wandelende schuld' gezien worden.

"Het is zo stoorzender dat steeds dit verkeerde beeld wordt neergezet. Meneer Dijk (SP) heeft al zes van zeven keer regelmatig de Duo-schulden te laten kwijtschelden. Ik, en mijn voorgangers, probeert de Kamer telkens uit te leggen waarom wij kiezen voor een individuele aanpak. Ik vind het herhaaldelijk dat hij hiëro maar blijft terugkeren."

Als de hersteloperatie daadwerkelijk vlot wordt getrokken, vindt uw missie geslaagd. Maar hoe wil je straks herinnerd worden?

"Ik hoop dat de cirkel meteen rond is. Dat ze zeggen: die Palmen was er aan het begin van de affaire, en ze is erbij aan het einde."

Lees ook:

Onze verzamelpagina over de Toeslagenaffaire

Staatssecretaris Toeslagen Nora Achahbar (NSC): 'Het is niet raar dat mensen willenrouwend zijn'

Interview met Palmens voorganger uit september vorig jaar, toen Nora Achahbar nog staatssecretaris was.