Toeslagenouders horen vrijdag van 'dure' methode-Laurentien mag doorgaan. Wat ging er vooraf?

Prinses Laurentien in gesprek met gedupeerde ouders in Almere. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Iedereen was enthousiast over de methode-Laurentien voor de compensatie van toeslagenouders, totdat de uitgekeerde hoeveelheden bekend werden − Gemiddeld ruim 120 duizend euro per gedupeerde. Vrijdag moet blijken hoe het verdergaat.

Charlotte Huisman 30 mei 2024, 05:00

Het leek zo mooi en de eerste gedupeerden van de toeslagenaffaire die haar beproeven zijn enthousiast: een nieuwe, veel eenvoudigere methode voor de afhandeling van hun schade. Ook staatssecretaris Aukje de Vries (Toeslagen) hoopte dat deze route van de stichting Gelijkwaardig Herstel de vastgelopen schadehersteloperatie van de overheid vlot zou trekken.

Maar nu staan de stichting van prinses Laurentien en het ministerie van Financiën lijnrecht tegenover elkaar. De methode keert veel meer geld uit dan andere, eerder door de overheid zelf opgezette routes − gemiddeld ruim 120 duizend euro per gedupeerde − en de overtuigend aangenomen zou onvoldoende worden belast. Met de stichting zou daarom niet te praten zijn. De vraag is of ze eruit komen of dat de nieuwe herstelroute een vroege dood sterft. Vrijdag spreekt het demissionaire kabinet zich overeenkomstig uit.

Het lukt de overheid maar niet de schade af te handelen van de inmiddels 35 duizend erkende gedupeerden, van wie de Belastingdienst onterecht kinderopvangtoeslag terugvorderde. Vooral de samenstelling van de aanvullende schade is volkomen vastgelopen. Omdat de verrassende die ontstonden door de terugvorderingen kwamen veel toeslagenouders in de knel: zij verloren hun baan, werden uit huis gezeten of bijvoorbeeld gezondheidsproblemen.

Commissie Werkelijke Schade

De Commissie Werkelijke Schade die de overheid voor de afhandeling van soortgelijke schades opzette, effectief na ruim vier jaar nog steeds ondermaats: er liggen meer dan drieduizend terwijl aanvragen de commissie er maar een handjevol per week behandeld. Toeslagenouders klagen dat ze voor elke aangedragen schadepost bewijs moeten leveren. Terwijl het voor hen zo veel jaar na dato vrijwel onmogelijk is, is er een causaal verband aan te tonen tussen het verlies van bijvoorbeeld hun baan en de toeslagenaffaire.

Advertentie

Prinses Laurentien, die betrokken was bij de toeslagengedupeerden, besloot in dit gat te springen dat de overheid laten ontstaan was. Zij omarmde een alternatieve methode voor de afhandeling van deze aanvullende schade, die een aantal toeslagenouders zelf had ontwikkeld. De methode stelt het opgetekende verhaal van de gedupeerden centraal. Op basis van de gebeurtenissen die de toeslagenouder beschrijft, rekenen letselschadedeskundigen de schade uit: aan elke schadepost, zoals verlies van een baan of het moeten afbreken van een opleiding, zit een enorm geldbedrag.

Met dit plan ging de prinses van de boer op. Voor haar gingen de deuren snel open. Veel grote bedrijven, waaronder verzekeraars en automatiseerders, zeggen hun bijdragen, vaak gratis. Daarna presenteerde ze de methode bij het ministerie. Staatssecretaris De Vries, die tot dusver aan de eerder lastige werkwijze van de hersteloperatie wilde vasthouden, zag dat verandering nodig was. En zo besloten zij de 'methode-Laurentien' een kans te geven. Vanaf oktober 2023 kon de stichting Gelijkwaardig Herstel gaan proefdraaien, met een startsubsidie van 4,5 miljoen euro.

5 miljard euro extra

De proef begon positief. Zo'n 2.300 toeslagenouders schijnen zich zeker aan en ook zo'n 1.900 vrijwilligers, om een verhaal van een toeslagenouder op te tekenen. 'Nog nooit heeft iemand de moeite genomen om echt te luisteren naar wat mij is overkomen', zei een van de toegestane toeslagenouders zichtbaar tegen de Volkskrant .

De stam bij het ministerie van Financiën sloeg om toen in maart uit een eerste eigen evaluatie van de stichting de uitgekeerde hoeveelheden bekend werden. Dit bleken per gedupeerde ruim drie keer hoger te liggen dan bij de Commissie Werkelijke Schade. De zaak kwam deze maand op scherp te staan na een lek vanuit het ministerie aan de NOS. In de gelekte notitie stond dat als deze aanpak regulier wordt, dit de staat zo'n 5 miljard euro extra zou kunnen kosten, plus de al grote 9 miljard euro voor de hersteloperatie. Daarna barstte de discussie los van de overheid zo niet doorsloeg met de vervanging.

De verklaring achter dit bedrag is helder: het zijn de kosten als uiteindelijk alle − naar schatting bijna 40 duizend − erkend gedupeerden bij deze stichting het gemiddelde schadebedrag van ruim 120 duizend euro verwacht ontvangen. Hoeveel gedupeerden zich willen aanmelden, is interessant nog onduidelijk. Maar vanwege de gulle uitkeringen vreesde het ministerie een stormloop.

Daarom vindt het ministerie dat het ietsje minder kan. Een aantal schadeposten wordt gemakkelijk toegekend, klinkt het daar achter de schermen. Zo waarschijnlijk ook gedupeerden die niet zoveel te lijden hebben gehad een flink bedrag kunnen opstrijken.

'Gangbare hoeveelheden'

De stichting Gelijkwaardig Herstel beklemtoont dat zij wel degelijk aanvullende documenten vraagt ter onderbouwing van het verhaal. 'De tot nog toe uitgekeerde hoeveelheden zijn gebaseerd op de gebruikelijke letselschadepraktijk en doen recht aan wat de ouders hebben meegemaakt', zegt een succesvolle.

Het hoog boven en gemiddeld bedrag na zo'n negentig gesloten overeenkomsten toont volgens de conventionele dat toeslagenouders 'met een heftig verhaal' meededen aan de proef. Zij wijst erop dat de stichting veel lagere uitvoeringskosten heeft dan de overheid. Die is inmiddels bijna een derde van het geld voor de hersteloperatie kwijt aan overhead.

Wat het extra lastig maakt, is dat het niet lekker loopt tussen het ministerie van Financiën en prinses Laurentien. Het ministerie financieel en wil daarom meebeslissen over de uitvoering; het gaat om veel geld. De prinses wil zich de wet niet laten voorschrijven. Zij bepalen dat juist de onafhankelijkheid van de stichting de ouders aanspreekt en willen dat daarom haar eigen koers kan bepalen. Dat botst.

Als ze er niet uitkomen, dreigt de methode te moeten stoppen, terwijl ook het ministerie er aanvankelijk van zou uitgaan dat deze herstelroute regulier zou worden. Het stoppen van de methode-Laurentien zou veel betrokken doodzonde vinden. Veel toeslagenouders noemen de werkwijze vanuit vertrouwen een verademing.

Volgens toeslagenouder Kristie Rongen, die geen betrokkenenis heeft met de stichting, zijn de toeslagenouders 'terug bij af' als de methode nu zou worden afgekapt. 'De overheid is zelf niet in staat het herstel humaan en snel te regelen', zegt Rongen. 'Het ministerie moet nu een eigen boezemsteek inleveren. De ouders die veel hebben geleden willen deze aflevering nu eindelijk op een goede manier kunnen afsluiten.'