Toeslagenschandaal

Een herhaling van het toeslagenschandaal dreigt, vreest de rechter

De regels waaraan toeslagenouders moeten voldoen om geholpen te worden, zijn niet realistisch en hebben onvoldoende oog voor de menselijke maat. Dat stelt de rechtbank in Amsterdam.

Emiel Hakkenes 30 augustus 2024, 21:43

De rechter in Amsterdam hekelt de opstelling van politici in het toeslagenschandaal en van de Raad van State, die als hoogste bestuursrechter beoordeelt of de wet correct wordt toegepast. Volgens de Amsterdamse rechter kiezen zij voor ‘een minimalistische toepassing en strikte uitleg van de wet’, terwijl het kabinet juist heeft beloofd om gedupeerde ouders ‘ruimhartig’, ‘tijdig’ en ‘adequaat’ te helpen – zoals verwoord in de toelichting bij de Wet hersteloperatie toeslagen.

Schulden overnemen

De rechter deed afgelopen donderdag uitspraak in de zaak van een gedupeerde ouder tegen het ministerie van Financiën. Om (onterecht) teruggevorderde kinderopvangtoeslag te kunnen betalen, stak de vrouw zich voor bijna 25.000 euro in de schulden bij de bank. Het aflossen van zulke schulden bezorgt toeslagenouders vaak weer nieuwe problemen. Om die reden kunnen zij de overheid vragen de schuld van hen over te nemen.

Daar zijn wel voorwaarden aan verbonden. Voor leningen die toeslagenouders zijn aangegaan bij vrienden of familie geldt bijvoorbeeld dat de overheid die alleen overneemt als de lening is vastgelegd in een notariële akte.

Begin dit jaar oordeelde de Raad van State in twee rechtszaken over deze kwestie dat de eis van een notarisakte inderdaad onrechtvaardig kan aanvoelen; er zijn in heel Nederland slechts zes voorbeelden bekend van ouders die hun informele schuld bij de notaris hadden laten vastleggen. Maar, meent de Raad van State: de wetgever heeft de regels precies zo bedoeld, om een bewijs te hebben dat de schuld bestaat.

Herhaling van hoe het toeslagenschandaal begon

Die opstelling, zo schrijft de Amsterdamse rechter in zijn vonnis van afgelopen donderdag, lijkt een herhaling van hoe het toeslagenschandaal begon: de Belastingdienst die zich rigide opstelt en daarin uiteindelijk gelijk krijgt van de Raad van State. ‘Hierbij is er naar het oordeel van deze rechter (weer) te weinig oog voor de praktijk van de alledaagse werkelijkheid.’

In de zaak van de vrouw die 25.000 euro leende bij de bank wilde de overheid die schuld niet overnemen, omdat haar betalingsachterstand op 1 juni 2021 nog niet zo groot was dat de bank het geleende bedrag acuut opeiste. Op 29 augustus van dat jaar gebeurde dat alsnog, maar toen was de termijn voorbij waarbinnen toeslagenouders de overheid om hulp kunnen vragen.

Wirwar van procedures

De eis van de vrouw dat haar schuld toch wordt overgenomen, wijst de Amsterdamse rechter af. Hij laat zich daarbij ‘noodgedwongen’ leiden door de eerdere strenge uitspraken van de hoogste rechter, de Raad van State. Maar in een uitgebreide inleiding bij het vonnis formuleert de rechter scherpe kritiek: “De mogelijkheden voor erkende gedupeerden om gecompenseerd en/of geholpen te worden zijn een wirwar geworden van zeer langdurige procedures.” De vraag is gerechtvaardigd , aldus de rechter, hoeveel de erkende gedupeerden eigenlijk zijn opgeschoten met de herstelwet en de uitspraken van de Raad van State.

In de opstelling van de politiek en de hoogste bestuursrechter ziet de Amsterdamse rechter een gevaar: ‘Laat het niet zo ver komen dat er over een paar jaar een tweede parlementaire enquête is over dit onderwerp, met wederom vernietigende conclusies voor de wetgever, het ministerie van Financiën en de rechtspraak.’

Lees ook:

‘Onredelijke eis’ aan toeslagenouders blijft bestaan. ‘Dit is een klap in het gezicht’

Mag je van ‘toeslagenouders’ die in hun financiële nood geld leenden van familie of vrienden verwachten dat ze dit kunnen bewijzen met een akte van de notaris? Ja, oordeelt de Raad van State.