Nederlandse partijen strijden om kiezers zonder vertrouwen in de regering na een reeks schandalen

Dit artikel is meer dan 1 maand oud

Een affaire met uitkeringsfraude en claims van institutioneel racisme zijn enkele van de kwesties die vóór de algemene verkiezingen van deze week tot een vertrouwenscrisis hebben geleid

Sandra Palmen, de juriste van de Belastingdienst die aan de bel trok over een schandaal waarbij 31.000 Nederlandse gezinnen valselijk werden beschuldigd van uitkeringsfraude. Foto: Judith Jockel/The Observer

Sandra Palmen was de klokkenluider in een schandaal waarbij 31.000 Nederlandse gezinnen valselijk werden beschuldigd van fraude – vaak met een dubbele nationaliteit, alleenstaande moeders of werkende gezinnen in minder welvarende postcodes die financieel en persoonlijk geruïneerd werden doordat ze ten onrechte elke cent van jarenlange kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen .

Maar Palmen, een vooraanstaande bedrijfsadvocaat die in 2017 een officiële memo schreef waarin hij zei dat een fraudebestrijdingscampagne totaal mis was gegaan, was de enige medewerker van de belastingdienst die eruit werd gezet. Nu staat ze voor een nieuwe politieke partij onder leiding van een campagnevoerende achterbak, Pieter Omtzigt, die pleit voor een sociaal contract om een ​​reeks overheidsschandalen in Nederland te herstellen.

“Er heerste een soort marktdenken bij de overheid, alsof het een koekjesfabriek was die nieuwe smaken op de markt bracht”, zegt Palmen. “Nu willen mensen een ander soort regering, bescherming van hun rechten en gehoord en gezien worden.”

Nu het vertrouwen in de overheid in deze kleine democratie van 17,9 miljoen mensen aanhoudend laag is, heeft er een explosie plaatsgevonden van nieuwe politieke partijen die strijden om de middenpositie onder het Nederlandse systeem van evenredige vertegenwoordiging, nu de algemene verkiezingen woensdag naderen.

Het Nieuwe Sociale Contract (NSC) – in augustus opgericht door het voormalige christen-democratische parlementslid Omtzigt – is er één, die centrumrechts neigt; aan de linkerkant leidt EU-zwaargewicht Frans Timmermans een nieuwe fusie van de Labour- en GroenLinks-partijen.

De provinciale verkiezingen in maart, waarin de senaat beslist, werden gewonnen door een andere nieuwe stem: de agrarische populistische Boeren-Citizen Beweging (BBB). Zelfs in de meest succesvolle gevestigde partij, de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) van Mark Rutte, is er een nieuwe leider van Turks-Koerdische afkomst, Dilan Yeilgöz-Zegerius , die beweert een frisse stem te zijn.

Eén van de redenen waarom een ​​ooit zo stabiel systeem is gebroken – uit de laatste opiniepeiling van de omroep RTL blijkt dat 59% van de kiezers nog steeds geen besluit heeft genomen – is een ongekende periode van overheidsschandalen, de een na de ander.

Als eerste kwam de kinderopvangtoeslagaffaire in 2020 aan het licht, waardoor Palmens naam bekend werd.

Ongeveer tien jaar geleden heeft de regering hard opgetreden tegen fraude in het uitkeringsstelsel, ondanks het advies van ambtenaren dat 90 tot 96 procent van de aanvragen niet frauduleus was. Mensen werden ten onrechte als fraudeurs gestraft voor kleine fouten, en de juridische checks and balances functioneerden niet.

Toen Palmen specialistisch adviseur was bij de uitkeringsinstantie, vroeg een directeur haar om een ​​dossier van enkele honderden gezinnen in te kijken, vertegenwoordigd door een advocaat.

“Halverwege een jaar werden de uitkeringen stopgezet en de mensen wisten niet waarom. Er werd niet naar hun bezwaren geluisterd”, zei ze. “Het was alles of niets. Al hun fundamentele rechten werden geschonden. In het managementteam waren er mensen die het gevoel hadden dat het niet goed zat, maar er de vinger niet op konden leggen. Maar ik kon het wel, en dus schreef ik die memo.’

Deze memo uit 2017, waarin ze zei dat het beleid verkeerd was en dat de slachtoffers gecompenseerd moesten worden, kwam onder de aandacht van Omtzigt: het hielp leiden tot een parlementair onderzoek dat oordeelde dat gezinnen te maken hadden gehad met een “ongekend onrecht”, een compensatieregeling van miljoenen euro’s. , de val van een vorige regering en de oprichting van de NSC, die nu strijdt om de eerste plaats in de peilingen te worden.

Palmen is niet de enige die tot actie is aangezet door de reeks Nederlandse schandalen, waaronder het negeren van decennia van plaatselijke aardbevingsschade in de provincie Groningen; “institutioneel racisme” wordt toegegeven door de minister van Financiën bij de belastingdienst; etnische profilering door de grenspolitie; en een politiek schandaal over het plaatsen van Omtzigt in een “ positie elders ”, waar hij minder problemen zou kunnen veroorzaken.

Een generatie politici treedt af en nieuw bestuur is een centraal thema van Timmermans en de Boerenburgerbeweging. “Het is geen vertrouwenscrisis”, zegt Tom van der Meer, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. “Het is een vertrouwenscrisis.”

Mpanzu Bamenga, vertegenwoordiger van de liberaal-democratische partij D66, won in februari een rechtszaak tegen de grenspolitie om etnisch profileren te stoppen. Hij zegt dat mensen het vertrouwen hebben verloren in een regering die haar eigen grondwet heeft geschonden op onderwerpen als discriminatie. “Als je dat [geloof] verliest, verlies je ook wat ons tot een samenleving maakt: de solidariteit”, zei hij. “Nu is het aan de overheid om te begrijpen dat ze er zijn om onze samenleving te dienen.”

Sommigen geloven dat de zaken zouden kunnen veranderen onder wat wel eens een minderheidscoalitie zou kunnen zijn. De 46-jarige Wendy Lisse, afkomstig uit de wijk Amsterdam-Zuidoost, merkte dat ze vanwege haar postcode extra werd gecontroleerd op de uitkeringen, en zei dat de schandalen ervoor zouden zorgen dat veel slachtoffers voor verandering zouden stemmen. ‘Ik heb wel hoop,’ zei ze.

De politieke explosie heeft een einde gemaakt aan de zelfgenoegzaamheid in een land waar systematische vooroordelen en vriendjespolitiek mogelijk zijn onderschat.

“Nederlanders zijn wakker geworden”, zegt Bert Bakker, expert politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. “We zijn altijd een heel goed georganiseerd en eerlijk land geweest, maar er is meer aandacht voor het feit dat sommige dingen waarvan we altijd dachten dat ze rechtvaardig en juist waren, misschien niet altijd op die manier zijn gebeurd.”

Kristie Rongen, een van de ouders die ten onrechte werd opgedragen € 92.000 (£ 80.000) terug te betalen aan het uitkeringskantoor – inclusief € 20.000 aan rente – staat voor de Socialistische Partij. De 48-jarige uit Lelystad hoopt dat de VVD, die vier regeringen leidde, door de kiezers wordt gestraft. “Het was gevoelloos en mijn hart gaat uit naar de kinderen”, zei ze.

Maar Willem Gispen, 71, woonachtig in Groningen en wiens huis beschadigd is door de vele aardbevingen in de omgeving, is minder hoopvol. Hij zegt dat de VVD in sommige peilingen voorop staat onder zijn nieuwe leider, die een charmeoffensief voert om te leren van eerdere fouten.

“Een aardbeving is een slechte ervaring, maar het ergste is wat er daarna gebeurde: de onzekerheid, het gebrek aan duidelijkheid, het jarenlang niet serieus worden genomen”, zei hij. “De naschok is nog erger.”

Ondertussen kan de onvrede bij de kiezers ook in de kaart spelen van de extreemrechtse politicus Geert Wilders, wiens PVV zich tegen de islam verzet en een immigratie “stop” wil. Uit een opiniepeiling op zaterdag bleek dat hij plotseling stemmen kreeg om zich aan te sluiten bij de VVD als grootste partij, wat leidde tot een oproep aan de linkerzijde aan mensen om tactisch te stemmen om hem buiten te houden.

Net als de moeilijke coalitiebesprekingen die voor ons liggen, zal een grote culturele verandering in Nederland niet van de ene op de andere dag plaatsvinden. “Nederlanders zijn mensen die willen meedoen, aan tafel willen zitten, maar op een gegeven moment zijn velen van hen weggelopen”, aldus Palmen.

“Ik hoop dat mensen ons kunnen vertrouwen en dat we het waar kunnen maken.”

Dit artikel is op 20 november 2023 aangepast omdat in een eerdere versie naar de stad Groningen werd verwezen terwijl de gelijknamige provincie werd bedoeld.