InterviewProcedures

Waarom de hersteloperatie toeslagen faalt? Pure onwil, zegt CDA-Kamerlid Van Dijk

Het ministerie van Financiën gaat niet uit van het belang van de gedupeerde ouders, maar blijft de eigen procedures centraal stellen bij het schadeherstel van het toeslagenschandaal. ‘Pure onwil’, oordeelt Kamerlid Inge van Dijk.

Esther Lammers 10 maart 2025, 06:00

De afgelopen jaren riep de Tweede Kamer het kabinet in tientallen moties op vooral de ouders centraal te stellen, zodat ze snel hun leven weer op de rit krijgen. Maar dat gebeurde niet. Voor elke nieuwe stap in het herstel moeten ouders door ‘een hoepel’ springen, zegt Inge van Dijk (CDA). “Het is om gek van te worden.”

De vorig jaar opgestapte staatssecretaris toeslagen, Norah Achahbar, zag de hersteloperatie helemaal vastlopen, en vroeg daarom spoedadvies aan de commissie-Van Dam. Die concludeerde in januari dat het zo inderdaad wel twintig jaar kan duren voordat iedereen is geholpen. Van Dam adviseerde vooral volgens de methode van prinses Laurentien te gaan werken, die wél het verhaal van de ouders voorop zet. Het kabinet komt vrijdag met een reactie.

Van Dijk is na vier jaar het meest ervaren Kamerlid dat zich met toeslagen bezighoudt. Ze merkt dat de publieke aandacht voor de ouders van de toeslagenaffaire weg is, al spreekt ze zelf nog wekelijks gedupeerden. Die noemen de hersteloperatie al een ‘herstelschandaal’, of de ‘herstel-ellende’.

Huilende ouders

Van Dijk begrijpt dat wel. Vrijwel alle gedupeerden hebben inmiddels de beloofde 30.000 euro ontvangen, maar de verdere afhandeling van de schade of de hulp bij herstel verloopt uiterst traag. Van Dijk krijgt regelmatig huilende ouders aan de telefoon. “Die zeggen: ‘Inge, ik voel me nu eigenlijk slechter dan ervoor’. Dat hebben we dus bereikt.”

De ouders hoopten als erkend gedupeerde de ellende achter zich te kunnen laten. “Maar ze zitten er nog middenin. Steeds weer moeten ze hun verhaal vertellen aan iemand, die ze met grote ogen aankijkt.”

De hersteloperatie is vanaf dag één fout in gang gezet, zegt ze. “Het kabinet-Rutte III ging veel te snel. Er moest meteen iets worden gedaan, toen het toeslagenonderzoek naar buiten kwam. Daarom kwam die Catshuisregeling met 30.000 euro voor alle gedupeerden. Dat was voor ernstig gedupeerden veel te weinig, maar riant voor ouders die slechts 2000 euro schade hadden.”

De overheid had beter samen met de gedupeerden een goede oplossing moeten bedenken. “Maar er werd meteen een proces ingericht, die ouders voor elke nieuwe fase van bureautje naar bureautje stuurde. Ik noem dat bizar. Zo kan je het toeslagenverhaal toch niet oplossen.”

Onuitvoerbare kluwen

Mede daardoor is de hersteloperatie voor ouders een ‘onoverzichtelijke’ en ‘onuitvoerbare kluwen’ geworden, zegt Van Dam. Het kabinet moet een ‘bestuurlijk zwaargewicht’ inzetten die als breekijzer ervoor zorgt dat gedupeerden daadwerkelijk centraal komen te staan.

Van Dijk is sceptisch of dat ook gaat gebeuren. “Hij zegt eigenlijk niets anders, dan wat wij als Kamer al jaren zeggen: luister naar de ouders, en zet hun herstel centraal. Dat is ook niet zo gek, want de commissie sprak met dezelfde ouders. Maar het gebeurde steeds niet. Waarom zou het advies nu wel worden opgevolgd? Al hoop ik het echt voor de ouders.”

Je kunt op twee manieren naar een uitdaging kijken, zegt Van Dijk. “Je denkt: dit wordt heel moeilijk, maar ik ga het toch proberen. Of, je denkt: ik heb geen zin om mijn vingers hieraan te branden. En dat laatste, dát gevoel, heb ik gewoon heel erg.”

‘Meer onwil dan onkunde’

Het Kamerlid vindt het vastlopen van de hersteloperatie dan ook ‘meer onwil, dan onkunde’. “Dat je toetst om te bepalen of iemand gedupeerd is, snap ik nog. Maar niet dat je daarna allemaal hoepels opricht voor die ouders. Dat je überhaupt denkt dat je het toeslagendossier efficiënt en procesmatig kunt oplossen. Je doet mensen dan echt tekort.”

En het gaat juist om mensen met multiproblematiek, zegt Van Dijk. “Niet alleen is er gebrek aan geld, er zijn ook gezondheidsproblemen, en er is in dat gezin veel gebeurd. Dat moet je integraal aanpakken, niet per onderdeel. Zo werkt het niet in een gezin, of in het leven. Soms zijn oplossingen moeilijk, soms helemaal niet. Maar omdat álles nu zo moeilijk is ingericht, raakt elke oplossing verder uit zicht.”

Van Dijk verwacht dat de ingewikkelde schaderoutes fors worden vereenvoudigd, en er maatwerk komt om de gecompliceerde dossiers op te lossen. Maar het allerbelangrijkste, vindt ze, dat gedupeerden hun verhaal nog maar één keer hoeven vertellen. “Hún verhaal moet het uitgangspunt worden voor alle schade en herstel.”

Methode van prinses Laurentien

Daarmee zou de methode van de inmiddels omstreden prinses Laurentien centraal komen te staan. Maar juist daarover zijn ouders heel tevreden, zegt Van Dijk. “Dat frustreert me wel. Want het is ook zó logisch. Hoe kun je nu weten welke hulp je moet aanbieden als je het verhaal niet kent? Het is juist raar dat luisteren naar toeslagenouders níet het eerste is wat ze in de hersteloperatie doen.”

Volgens de commissie-Van Dam belooft de overheid veel te veel, wat ze niet kan waarmaken. Dat herkent ook Van Dijk: “Want hoe zorg je voor huisvesting, als er te weinig huizen zijn? Hoe ga je ouders helpen met hun gezondheid, met die enorme wachtlijsten? Het probleem is dat als je zo’n belofte doet, je ook verwachtingen schept. En als er dan niets gebeurt, dan groeit de frustratie van de ouders alleen maar.”

Lees ook:

Spoedcommissie adviseert ‘methode-Laurentien’ bij hersteloperatie toeslagen

Commissie-Van Dam wil dat methode-Laurentien overal wordt ingezet bij hersteloperatie voor toeslagenouders